Toksoplazmoza – objawy, badania, leczenie. Czym grozi w ciąży?

Toksoplazmoza – co to jest? Cykl rozwojowy i drogi zakażenia

Toksoplazmoza to najpowszechniejsza choroba na świecie przenoszona przez zwierzęta. Jest schorzeniem pasożytniczym, wywoływanym przez pierwotniaki Toxoplasma gondii. Głównym nosicielem toksoplazmozy są koty – zarodki pierwotniaków powodujących chorobę znajdują się w odchodach tych zwierząt.

Obecność Toxoplasma gondii można stwierdzić także w innych organizmach, do których patogeny te dostały się po kontakcie z odchodami kotów. W organizmie innych zwierząt oraz ludzi oocysty przekształcają się w cysty. W ciągu 5 dni od momentu opuszczenia organizmu kota oocysta dzieli się na komórki T.gondii, czyli tzw. sporozoity, które mają zdolność do zarażania innych organizmów. Toksoplazmoza jest szczególnie niebezpieczna u kobiet w ciąży oraz osób z osłabioną odpornością.

Toksoplazmoza wrodzona – czy to możliwe?

Choć toksoplazmoza jest chorobą pasożytniczą, którą zwykle nabywa się w trakcie życia, to zdarzają się również przypadki toksoplazmozy wrodzonej. Szacuje się, że w Polsce dotyczy to ok. 200-400 noworodków rocznie.

Przyczyną wystąpienia toksoplazmozy wrodzonej jest aktywna infekcja u matki w czasie ciąży. Nie jest jednak tak, że dziecko każdej ciężarnej chorej na toksoplazmozę urodzi się z tym schorzeniem. Zdarza się, że pomimo choroby kobiety w trakcie ciąży dziecko rodzi się zdrowe. Należy przy tym pamiętać, że toksoplazmoza stwarza duże ryzyko poważnych powikłań (np. wystąpienia wad wrodzonych), a nawet może doprowadzić do poronienia.

Toksoplazmoza wrodzona wiąże się z bardzo poważnymi dolegliwościami, takimi jak wodogłowie, zwapnienie śródmózgowe czy zapalenie siatkówki bądź naczyniówki. Schorzenie wpływa również na znaczne opóźnienie w rozwoju umysłowym dziecka.

Objawy toksoplazmozy. Jak rozpoznać schorzenie?

Toksoplazmoza jest chorobą, która u większości osób przebiega bezobjawowo i nie powoduje żadnych poważnych zagrożeń zdrowotnych. Nieco inaczej sytuacja ta wygląda w przypadku kobiet ciężarnych oraz osób z obniżoną odpornością (np. chorujących na AIDS). W tym przypadku toksoplazmoza daje wyraźne objawy, choć przypominają one symptomy zwykłej infekcji.

Toksoplazmozie towarzyszą takie objawy, jak:

• podwyższona temperatura ciała,
• bóle mięśni,
• bóle głowy,
• powiększenie węzłów chłonnych w okolicy szyi,
• bóle stawów.

W ostrym przebiegu toksoplazmozy może dojść do rozwoju stanu zapalnego mózgu, opon mózgowych, serca czy płuc. Choroba może sprzyjać także wystąpieniu anemii. Niekiedy występuje również tzw. toksoplazmoza oczna. Wówczas chory doświadcza takich dolegliwości, jak łzawienie oczu, ból oka, nadwrażliwość na światło (a nawet światłowstręt) i trudności w prawidłowym widzeniu.

Toksoplazmoza – objawy psychiczne

Toksoplazmoza może również przyczynić się do pewnych zaburzeń psychicznych. Wynika to z faktu, że pasożyty, zwłaszcza gdy bytują nieco dłużej w organizmie, mogą wpływać na biochemię mózgu.

Pierwotniaki mogą powodować przejściowe zaburzenia eksplozywne, których cechą charakterystyczną jest nadmierna wybuchowość i zachowania agresywne – zarówno werbalne, jak i fizyczne. Oprócz tego u osób z toksoplazmozą częściej występują np. zaburzenia maniakalno-depresyjne czy schizofrenia.

Badania w kierunku toksoplazmozy – jak interpretować wyniki?

Pierwszym badaniem, które zwykle zleca się w celu sprawdzenia, czy pacjent miał kontakt z pierwotniakami, jest badanie krwi z oznaczeniem stężenia przeciwciał IgG i IgM. Są to specyficzne przeciwciała, które organizm produkuje w odpowiedzi na obecność w organizmie pierwotniaków Toxoplasma gondii.

Badanie to umożliwia stosunkowo wczesne wykrycie choroby, gdyż przeciwciała IgM są widoczne w badaniu krwi już po ok. 7 dniach od momentu zakażenia organizmu. Co istotne, stężenie tych przeciwciał w pierwszych 30 dniach stopniowo wzrasta, natomiast przez kolejne 6-9 miesięcy stopniowo się zmniejsza i znika.

Na stałym poziomie pozostają za to przeciwciała IgG. Ich podwyższony poziom świadczy o aktualnym zakażeniu lub wskazuje na to, że organizm już wcześniej przebył toksoplazmozę. Co istotne, przeciwciała te pojawiają się w organizmie dopiero po ok. 2-3 miesiącach od momentu zakażenia, dlatego szybszym sposobem na potwierdzenie obecności pierwotniaków (po potencjalnym zakażeniu) jest wykonanie badania z oznaczeniem IgM.

Awidność toksoplazmozy

Awidność toksoplazmozy to również jedno z badań wykonywanych w diagnostyce tej choroby. Jest jednym z kluczowych elementów diagnozy, pozwalającym określić, w jakiej fazie znajduje choroba. Badanie to ocenia siłę wiązania przeciwciał IgG z antygenem. Jeśli jest ona niska, oznacza to, że w danym momencie zakażenie znajduje się w ostrej fazie. Jeśli siła wiązania jest natomiast wysoka, wskazuje to na przewlekły rodzaj schorzenia (trwa ono dłużej niż 12 tygodni).

Toksoplazmoza u dzieci – kiedy się pojawia?

Drogi zakażenia toksoplazmozą u dzieci są dwie – pierwszą z nich jest bezpośredni kontakt z pierwotniakami, np. poprzez kocie odchody. Drugą – przebycie zakażenia przez matkę w trakcie ciąży. Jeśli kobieta w ciąży zmaga się z zakażeniem Toxoplasma gondii, to istnieje bardzo duże ryzyko wystąpienia toksoplazmozy w postaci wrodzonej u dziecka.

Toksoplazmoza u dzieci, które zaraziły się np. od kota, może przebiegać bezobjawowo lub wywoływać symptomy podobne do grypy (m.in. podwyższoną temperaturę). Toksoplazmoza wrodzona wiąże się natomiast z poważnymi uszkodzeniami i wadami rozwojowymi.

Przeczytaj: Rozwój płodu tydzień po tygodniu

Toksoplazmoza w ciąży – skutki. Co robić?

Toksoplazmoza w ciąży może spowodować nieodwracalne konsekwencje związane z rozwojem płodu. Przede wszystkim zakażenie może przyczynić się do poważnych wad rozwojowych, takich jak wodogłowie. Oprócz tego może opóźnić rozwój dziecka, a nawet doprowadzić do poronienia. Choć leczenie toksoplazmozy w ciąży jest trudne, to jednak konieczne, aby zapobiec jej groźnym skutkom.

Jeśli przeprowadzone badania diagnostyczne potwierdzają obecność pierwotniaków, lekarz podejmuje decyzję o zastosowaniu antybiotykoterapii u ciężarnej. Farmaceutyki zwykle bazują na spiramycynie, uznawanej za substancję bezpieczną do podania w czasie ciąży. Warto jednak pamiętać, że substancja ta sprawdza się tylko wtedy, gdy nie doszło jeszcze do zakażenia płodu. Jeśli pierwotniaki przedostaną się już do organizmu dziecka, lekarze muszą rozważyć podanie farmaceutyków na bazie:

• kwasu folinowego,
• pirymetaminy.

Każda przyszła mama powinna także pamiętać o wykonywaniu badań profilaktycznych przed planowanym zajściem w ciążę oraz w trakcie ciąży – po to, aby móc jak najwcześniej wykryć zakażenie i podjąć odpowiednie działania lecznicze.

Polecamy: Kalendarz badań w ciąży – kiedy należy wykonać badania krwi i USG?

Wykonanie badań przed ciążą pozwala także określić, czy przyszła mama przechodziła wcześniej zakażenie pierwotniakami. Jeśli tak, oznacza to, że ma wyższą odporność na tę chorobę, a więc istnieje niewielkie ryzyko ponownego zakażenia się pierwotniakami.

Toksoplazmoza – leczenie. Jak powinno wyglądać?

W przypadkach innych niż ciąża toksoplazmoza, jeśli nie wywołuje żadnych symptomów (czyli przebiega bezobjawowo), nie wymaga żadnego leczenia. Jeśli jednak pojawiają się symptomy chorobowe, podaje się antybiotyki na bazie spiramycyniny, kwasu folinowego lub pirymetaminy.

Oprócz kobiet w ciąży leczenie toksoplazmozy bezwzględnie powinny podjąć osoby z obniżoną odpornością, przyjmujące leki immunosupresyjne, a także niemowlęta.

Toksoplazmoza – jak długo trwa leczenie?

Leczenie toksoplazmozy zależy m.in. od jej postaci (wrodzona, nabyta) oraz czynników indywidualnych i tego, jak z chorobą radzi sobie dany organizm. Leczenie toksoplazmozy u niemowląt z postacią nabytą może trwać nawet do 12 miesięcy. W trakcie antybiotykoterapii zarówno u dzieci, jak i u dorosłych należy pamiętać o tym, aby ściśle trzymać się zaleceń lekarza i przyjmować antybiotyki regularnie, przez ustalony czas.

Opuszczenie nawet jednej dawki może spowodować, że pierwotniaki uodpornią się na daną substancję. Wówczas konieczne może być wprowadzenie nowych farmaceutyków, bazujących na innych substancjach, i rozpoczęcie procesu leczenia od nowa.

Toksoplazmoza – profilaktyka. Czy można uniknąć zarażenia?

Toksoplazmoza jest chorobą przenoszoną przede wszystkim przez koty. Pierwotniaki mogą znajdować się również w surowym mięsie. Podstawowe działania profilaktyczne w tym zakresie to m.in. mycie za każdym razem owoców i warzyw oraz spożywanie mięsa ze sprawdzonych źródeł i poddanego obróbce termicznej. Należy pamiętać także o higienie rąk tuż po kontakcie ze zwierzętami. Szczególnie ważne jest to, aby umyć ręce przed jedzeniem.

Warto też pamiętać o właściwej higienie przy opiece nad zwierzętami – należy regularnie usuwać kocie odchody i używać przy tym np. rękawiczek oraz regularnie myć kuwetę.

Autor: Redakcja