Zapalenie ucha – objawy, przyczyny, leczenie zapalenia ucha środkowego i zewnętrznego 

Zapalenie ucha – rodzaje  

Zapalenie ucha można podzielić ze względu na lokalizację stanu zapalnego oraz przyczynę i charakter infekcji.

Ze względu na lokalizację: 

• zapalenie ucha zewnętrznego – obejmuje przewód słuchowy zewnętrzny, 
• zapalenie ucha środkowego – stan zapalny obejmuje jamę bębenkową, 
• zapalenie ucha wewnętrznego – zajmuje ucho wewnętrzne, czyli błędnik i ślimaka. 

Ze względu na charakter infekcji: 

• ostre zapalenie ucha środkowego, 
• przewlekłe zapalenie ucha, 
• zapalenie ucha wirusowe, 
• zapalenie ucha grzybicze, 
• zapalenie ropne. 

Zapalenie ucha – objawy 

Ból ucha nasila się nocą, a także w czasie przełykania. Chorzy na zapalenie ucha skarżą się też na osłabiony słuch, świąd ucha, niektórzy dodatkowo cierpią na nudności i wymioty. 

Objawy zapalenia ucha to m.in.: 

• silny ból ucha, 
• pulsowanie w okolicy ucha,
• wysoka gorączka, 
• osłabienie, 
• dreszcze, 
• szum w uszach, 
• ból szczęki, ból zębów, 
• niedosłuch, 
• złe samopoczucie, 
• brak apetytu, 
• wymioty,
• wycieki ropne z ucha. 

Zapalenie ucha – przyczyny 

Przyczyną zapalenia ucha jest najczęściej niedoleczona infekcja.

Latem dochodzi do niego na skutek długotrwałego wystawienia przewodu słuchowego na działanie wody lub wilgoci. Kontakt ze słoną wodą może spowodować rozpulchnienie woskowiny w uchu i ułatwić bakteriom oraz grzybom wniknięcie do narządu słuchu, natomiast wysoka temperatura i wilgoć (niedosuszone ręcznikiem uszy) sprzyjają ich namnażaniu się. 

Podatność na chorobę zwiększa częste wystawianie głowy na wiatr i nagłe zmiany temperatur oraz korzystanie z sauny.

Czynnikami sprzyjającymi rozwojowi zapalenia ucha są także zbyt głęboko osadzone do uszu słuchawki i noszenie aparatu słuchowego. Ryzyko zakażenia wzrasta, jeśli dojdzie do podrażnienia przewodu słuchowego ucha zewnętrznego, np. podczas osuszania ucha patyczkiem higienicznym, kiedy usuwamy jednocześnie część naskórka. 

Jak wygląda zapalenie ucha​?  

Jak rozpoznać zapalenie ucha i jakie objawy są charakterystyczne dla tej choroby? 

1. Często występuje silny ból i pogorszenie słuchu.
2. Stan zapalny ucha z towarzyszącym obrzękiem i zaczerwienieniem.
3. Wyciek z ucha, gorączka, zawroty głowy (przy zajęciu błędnika).

Uwaga! Choroba może rozwinąć się na skutek infekcji wirusowej lub infekcji górnych dróg oddechowych. Jeśli podejrzewasz zapalenie ucha – zgłoś się do lekarza.  

Zapalenie ucha środkowego 

To najczęściej występujący rodzaj zapalenia ucha. Występuje szczególnie u małych dzieci. Ostre zapalenie ucha środkowego często pojawia się jako powikłanie infekcji górnych dróg oddechowych. 

Objawy: 

• silny ból, 
• gorączka, 
• uczucie rozpierania w uchu, 
• wyciek z ucha, 
• pogorszenie słuchu. 

Czym się różni od innych rodzajów? Przede wszystkim obejmuje jamę bębenkową – ucho wygląda na opuchnięte, zaczerwienione. 

Czytaj więcej: Wysiękowe zapalenie ucha środkowego u dorosłych i dzieci – objawy, leczenie, przyczyny

Zapalenie ucha wewnętrznego 

Zapalenie ucha wewnętrznego (znane też jako zapalenie błędnika) to groźna infekcja, która może prowadzić do zawrotów głowy, zaburzeń równowagi i słuchu. 

Objawy: 

• silne szumy uszne, 
• zawroty głowy, 
• nudności, wymioty, 
• osłabienie słuchu lub jego utrata, 
• gorączka. 

Czym się różni od innych zapaleń ucha? Dotyczy ucha wewnętrznego – objawy są neurologiczne i wymagają szybkiego leczenia. 

Zapalenie ucha zewnętrznego 

Zwane jest potocznie „uchem pływaka” – rozwija się w wyniku wilgoci, urazów mechanicznych lub ekspozycji na zimno. 

Objawy: 

• ból nasilający się przy dotyku, 
• swędzenie, 
• zaczerwienienie, 
• wyciek z ucha, 
• gorączka (rzadziej). 

Czym się różni od innych zapaleń? Zmiany obejmują tylko przewód słuchowy zewnętrzny. 

Czytaj więcej: Ucho pływaka – objawy, przyczyny, leczenie. Ile trwa ucho pływaka? 

Zapalenie ucha – leczenie. Co na zapalenie ucha​?  

Leczenie i leki na zapalenie dobierane są przez lekarza i zależą od rodzaju zapalenia ucha. Inne podejście stosuje się przy infekcji bakteryjnej, inne przy wirusowej. Tak samo w przypadku różnych lokalizacji zapalenia.  

Leczenie farmakologiczne

• Antybiotyki na zapalenie ucha – amoksycylina, cefuroksym (przy ostrym zapaleniu ucha i przewlekłym zapaleniu ucha). 
• Krople do ucha – przeciwzapalne, przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze. 
• Leki przeciwbólowe – paracetamol, ibuprofen. 
• Leki przeciwhistaminowe – gdy zapalenie jest powikłaniem alergii. 
• Preparaty przeciwgrzybicze – gdy przyczyną jest grzybicze zapalenie ucha.

Sprawdź: Zapalenie ucha – krople do ucha, maść do ucha

Domowe sposoby

• Ciepłe okłady na ucho. 
• Odpoczynek i unikanie przeciągów. 
• Płukanie ucha roztworem soli fizjologicznej (zalecone przez lekarza). 
• Unikanie kąpieli bez ochrony ucha – szczególnie podczas ucha pływaka. 

Zapalenie ucha – powikłania  

Możliwe powikłania zapalenia ucha: 

• perforacja błony bębenkowej, 
• niedosłuch lub trwała utrata słuchu, 
• zapalenie wyrostka sutkowatego, 
• zapalenie błędnika, 
• zawroty głowy i problemy z równowagą, 
• przewlekłe zapalenie ucha, 
• porażenie nerwu twarzowego, 
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, 
• ropień mózgu, 
• posocznica (sepsa). 

Zapalenie ucha – odpowiedzi na często zadawane pytania:  

Czy zapalenie ucha jest zaraźliwe?​ 

Zapalenie ucha samo w sobie nie jest chorobą zakaźną, ale często rozwija się w wyniku infekcji górnych dróg oddechowych, które są przenoszone drogą kropelkową – zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci.  

Warto wiedzieć, że u dzieci dochodzi do niego często po przeziębieniu, kiedy stan zapalny obejmuje trąbkę słuchową i część ucha środkowego. W ten sposób może dojść do zapalnego ucha środkowego, nawet jeśli samo ucho nie miało kontaktu z patogenem.  

Zapalenie ucha może mieć charakter wirusowy lub bakteryjny – bakteryjna postać może być powikłaniem grypy lub anginy. Warto więc zadbać o higienę i leczenie infekcji na wczesnym etapie. 

Jaki antybiotyk na zapalenie ucha u dorosłych​ i dzieci?  

Leczenie bakteryjnego zapalenia ucha środkowego u dorosłych i dzieci opiera się zazwyczaj na antybiotykoterapii, najczęściej stosuje się amoksycylinę lub amoksycylinę z kwasem klawulanowym. Antybiotyki dobiera lekarz.   

Leczenie ostrego zapalenia ucha powinno być poprzedzone badaniem otoskopowym i oceną objawów. U dzieci poniżej 2. roku życia antybiotyki są często przepisywane szybciej, ponieważ objawy choroby są silniejsze, a ryzyko powikłań większe. U starszych dzieci i dorosłych lekarz może rozważyć obserwację i leczenie zachowawcze. Zapalenie ucha środkowego – leczenie zależy od wieku pacjenta, nasilenia objawów i ewentualnych nawrotów. 

Czytaj także: Antybiogram – czym jest? Wskazania i interpretacja wyniku

Zapalenie ucha u dziecka – co robić?  

W przypadku dziecka z podejrzeniem zapalenia ucha środkowego najważniejsze jest szybkie skonsultowanie się z pediatrą lub laryngologiem.   

Objawy zapalenia ucha środkowego u dzieci mogą obejmować: gorączkę, płaczliwość, wydzieliny z ucha, brak apetytu i zaburzenia snu. Zapalenie ucha środkowego u dzieci może mieć gwałtowny przebieg, a objawy pojawiają się nagle – dlatego nie warto zwlekać. Leczenie może obejmować leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i – w razie potrzeby – antybiotyk. W przypadku przewlekłego zapalenia ucha środkowego lub nawracających infekcji lekarz może zalecić drenaż ucha lub dalszą diagnostykę. 

Czytaj także: Zapalenie ucha środkowego u dzieci. Skąd się bierze i jak je leczyć?

Co na zapalenie ucha bez recepty​?  

Na zapalenie ucha bez recepty można stosować leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, np. paracetamol lub ibuprofen (oczywiście pod warunkiem, że tak zalecił lekarz lub farmaceuta, biorąc pod uwagę stan zdrowia chorego). Pomocne mogą być także krople do ucha (np. z lidokainą), ale tylko jeśli nie ma wycieku z ucha i błona bębenkowa jest nienaruszona (dlatego ważne są badania i konsultacje lekarskie).  

Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego można wspierać preparatami osuszającymi i antyseptycznymi. Warto unikać samodzielnego stosowania kropli bez konsultacji (lub np. stosowania kropli zaleconych przy okazji poprzedniego zapalenia ucha), ponieważ niektóre z nich mogą pogorszyć stan w przypadku przewlekłego zapalenia ucha. Leczenie zachowawcze przynosi ulgę, ale nie zastępuje diagnostyki w ostrych przypadkach. 

Sprawdź: Lekarz laryngolog w Świecie Zdrowia

Czy zapalenie ucha samo przejdzie​?  

Jest taka możliwość, ale nie sprawia to, że nie jest wskazana wizyta u lekarza. Przykładowo: w przypadku łagodnego, wirusowego zapalenia ucha możliwe jest samoistne ustąpienie objawów – szczególnie przy zapaleniach ucha zewnętrznego. 

U dorosłych czasami stosuje się tzw. strategię odroczonego antybiotyku, jeśli objawy zapalenia ucha środkowego nie są nasilone. Jednak w przypadku dzieci, nasilonych objawów, wydzieliny z ucha lub podejrzenia bakteryjnego zapalenia ucha, konieczne jest leczenie. Rozpoznanie ostrego zapalenia ucha środkowego wymaga kontroli laryngologicznej. Nieleczenie lub nieprawidłowe leczenie może prowadzić do przypadku przewlekłego zapalenia ucha lub groźnych powikłań (opisanych wyżej w poradniku). 

Czy zapalenie ucha boli​?  

Tak, zapalenie ucha to jedna z najbardziej bolesnych infekcji laryngologicznych – szczególnie ostre zapalenie ucha środkowego. Ból może być pulsujący, promieniować do szczęki lub skroni, często nasila się w nocy. Objawom może towarzyszyć gorączka, uczucie zatkanego ucha, osłabienie słuchu lub wydzieliny z ucha. Objawy ogólne i lokalne pojawiają się nagle, zwłaszcza u dzieci. Zapalenie ucha to powszechna infekcja, ale bolesna – dlatego nie należy jej bagatelizować. 

Jak długo trwa zapalenie ucha​?  

To zależy od rodzaju zapalenia, sposobu leczenia i infekcji towarzyszących. Ostre zapalenie ucha środkowego trwa zwykle 7–10 dni przy odpowiednim leczeniu. Objawy ostrego zapalenia ucha środkowego ustępują zazwyczaj po kilku dniach, ale słuch może wracać do normy stopniowo. W przypadku wysiękowego zapalenia ucha lub nawrotów infekcji czas leczenia się wydłuża. U dzieci poniżej 2. roku życia epizody mogą być częstsze i trudniejsze do wyleczenia. 

Czy zapalenie ucha jest niebezpieczne​?  

Tak, zapalenie ucha może prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza jeśli zostanie zignorowane lub nieprawidłowo leczone. Nieleczone przewlekłe perlakowe zapalenie ucha środkowego (cholesteatoma) może uszkodzić struktury ucha środkowego i doprowadzić do niedosłuchu.  

W skrajnych przypadkach infekcja może się rozszerzyć na sąsiednie tkanki i wywołać zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie błędnika. Zapalenie ucha środkowego może wystąpić nawet bez wyraźnych objawów – dlatego ważna jest kontrola. Szybkie leczenie i diagnostyka minimalizują ryzyko. 

Kto jest narażony na zapalenie ucha? 

Do zachorowania może dojść: 

• po zwykłej kąpieli – w brudnym zbiorniku wodnym, 
• gdy pozostawi się wodę w uszach po myciu głowy, 
• gdy długo przebywa się w miejscu o podwyższonej wilgotności i wysokiej temperaturze, 
• po długich sesjach w saunie. 

Uszom nie służy też klimatyzacja, a szczególnie częste zmiany temperatury i wilgotności. 

Zapalenie ucha zewnętrznego (tzw. ucho pływaka) zazwyczaj nie jest groźnym schorzeniem, ale nieleczone lub leczone niewłaściwe może spowodować o wiele groźniejsze zapalenie np. ucha środkowego. Za każdym razem, gdy do uszu dostanie się woda, należy je osuszać, a jeśli dojdzie do zapalenia ucha, konieczna jest wizyta u lekarza, który przepisze specjalne krople do uszu lub/i zaleci stosowanie mocniejszych leków, w tym antybiotyków. 

Może Cię również zainteresować: