Zakres zadań pielęgniarki szkolnej 

Pielęgniarka w szkole – przepisy    

Świadczenia pielęgniarki (lub higienistki) szkolnej udzielane w środowisku nauczania i wychowania to jedno ze świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, wymienione w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. Osoby zatrudnione na posadzie pielęgniarki lub higienistki pracują w wymiarze czasu odpowiednim do typu szkoły, liczby i charakterystyki uczniów oraz z uwzględnieniem planu godzin lekcyjnych, a przepisy te dokładnie precyzuje ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami. Inne warunki zatrudnienia pielęgniarek szkolnych dotyczą dużych szkół miejskich, a inne niewielkich placówek na wsiach i w małych miastach – dostępność pielęgniarki może być od poniedziałku do piątku w godzinach nauczania w największych szkołach do dostępności nie mniej niż 1 raz w tygodniu, nie mniej niż 4 godziny dziennie w tych najmniejszych. Ponadto, odmienne przepisy obowiązują w szkołach, do których uczęszczają uczniowie: 

• z upośledzeniem umysłowym,  
• z niepełnosprawnością ruchową,  
• słabowidzący i niewidomi,  
• słabosłyszący i niesłyszący, 
• przewlekle chorzy.  

Co więcej, nie każda szkoła zobowiązana jest do zapewnienia osobnego gabinetu profilaktyki zdrowotnej. W wielu przypadkach jest on zlokalizowany na terenie placówki, ale jeśli nie można wyodrębnić takiego pomieszczenia (zdarza się to w przypadku małych szkół wiejskich) – opieka pielęgniarki lub higienistki sprawowana jest w miejscu określonym w umowie o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, czyli np. w pobliskiej przychodni POZ.  

Pielęgniarka szkolna czy higienistka szkolna?  

Profilaktyczną opiekę zdrowotną nad uczniami w szkole może sprawować pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania lub higienistka szkolna. Choć określeń tych często używa się zamiennie, a zakres obowiązków pielęgniarki i higienistki są zbliżone, w rzeczywistości są to dwa różne zawody różniące się poziomem wykształcenia i zakresem uprawnień:  

• higienistka posiada wykształcenie średnie medyczne w zawodzie higienistki szkolnej bądź ma ukończoną szkołę policealną i uzyskany dyplomu higienistki szkolnej, 
• pielęgniarka szkolna posiada wykształcenie wyższe (przynajmniej licencjat z pielęgniarstwa), a dodatkowo musi także ukończyć kurs kwalifikacyjny w dziedzinie środowiska nauczania i wychowania dla pielęgniarek.   

Decyzja o zatrudnieniu higienistki lub pielęgniarki zależy od wielu czynników, w tym budżetu szkoły, liczby uczniów i dostępności wykwalifikowanego personelu. W dużych szkołach z większą liczbą uczniów i bardziej zróżnicowanymi potrzebami zdrowotnymi częściej zatrudnia się pielęgniarki, natomiast w mniejszych placówkach, gdzie potrzeby zdrowotne są mniej złożone, zatrudnienie higienistki może być wystarczające.  

Pielęgniarka szkolna – zakres obowiązków 

Pełny zakres obowiązków pielęgniarki szkolnej oraz higienistki szkolnej reguluje ustawa i obejmuje on: 

• wykonywanie i interpretowanie testów przesiewowych (m.in. pomiary wysokości i masy ciała, układu ruchu pozwalające na rozpoznanie skrzywień kręgosłupa i zniekształceń kończyn dolnych, testy słuchu i wzroku, pomiary ciśnienia tętniczego krwi), 
• kierowanie postępowaniem po przesiewowym oraz sprawowanie opieki nad uczniami z dodatnimi wynikami testów, 
• czynne poradnictwo dla uczniów z problemami zdrowotnymi, 
• sprawowanie opieki nad uczniami z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnością (w porozumieniu z lekarzem POZ, na którego liście świadczeniobiorców znajduje się uczeń),  
• udzielanie pomocy przedlekarskiej w przypadku nagłych zachorowań, urazów i zatruć, 
• doradztwo dla dyrektora szkoły w sprawie warunków bezpieczeństwa uczniów, organizacji posiłków i warunków sanitarnych w szkole, 
• edukacja w zakresie zdrowia jamy ustnej, 
• prowadzenie grupowej profilaktyki fluorkowej metodą nadzorowanego szczotkowania zębów preparatami fluorkowymi (tzw. fluoryzacja, dotyczy uczniów z obszarów określonych ustawą),  
• udział w planowaniu, realizacji i ocenie edukacji zdrowotnej.  

Obowiązki pełnione przez pielęgniarkę szkolną wpływają na większe rozumienie przez rodziców potrzeb zdrowotnych swoich dzieci. Pozwala to na skuteczniejszą współpracę z lekarzem oraz wybór odpowiedniego pediatry, który zadba o dalszą opiekę medyczną.

Czy pielęgniarka szkolna może podawać leki? 

W gabinecie pielęgniarki szkolnej, poza podstawowym sprzętem i aparaturą medyczną potrzebną do wykonywania badań przesiewowych, powinna znajdować się apteczka, której wyposażenie regulowane jest rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej: 

• zestaw przeciwwstrząsowy zawierający produkty lecznicze określone w przepisach wydanych na podstawie art. 68 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne,  
• gaziki jałowe, gazę jałową, bandaże dziane i elastyczne, chustę trójkątną, przylepiec, przylepiec z opatrunkiem, rękawiczki jednorazowe, octawian glinu (altacet), wodę utlenioną, środek odkażający skórę, tabletki przeciwbólowe i rozkurczowe, neospasminę, maseczkę twarzową do prowadzenia oddechu zastępczego, szyny Kramera, stazę automatyczną, nożyczki, pakiet do odkażania. 

W sytuacjach nagłych, gdy stan zdrowia dziecka wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, pielęgniarka szkolna (ale też dyrektor czy nauczyciel) zobowiązani są do podjęcia działań pomocy przedmedycznej w zakresie posiadanych umiejętności oraz wezwania karetki pogotowia ratunkowego. Jednocześnie, obowiązkiem tych osób jest zawiadomienie rodziców lub opiekunów prawnych. W przypadku innych problemów zdrowotnych zgłaszanych przez ucznia, takich jak np. dolegliwości bólowych, pielęgniarka szkolna po rozmowie z uczniem powinna zawiadomić o tym fakcie jego rodziców, z zaleceniem konieczności odbycia konsultacji lekarskiej. Jeśli zachodzi konieczność podawania w szkole leku uczniowi z chorobą przewlekłą, wymagane jest zlecenie lekarskie oraz pisemne upoważnienie pielęgniarki do podawania określonych preparatów leczniczych.  

Czy pielęgniarka może sprawdzać głowy uczniów? 

Z powodu wciąż aktualnego problemu wszawicy wśród uczniów placówek edukacyjnych, wśród zaleceń dla pielęgniarek i higienistek szkolnych znajduje się okresowe przeprowadzanie kontroli czystości głów. Zgoda rodziców na objęcie dziecka opieką w placówce jest równoznaczna z wyrażeniem zgody na taką kontrolę, nie ma zatem konieczności uzyskiwania każdorazowo pisemnej zgody na jej przeprowadzenie (ale należy powiadamiać ich o planowanych terminach kontroli). Kontrole higieniczne powinny być prowadzone w sposób indywidualny, w wydzielonym pomieszczeniu, a o ich wynikach zostaje powiadomiony dyrektor placówki oraz (indywidualnie) rodzice lub opiekunowie dziecka, u którego wykryto wszawicę. Niedopuszczalne jest dopuszczenie do stygmatyzacji dziecka z problemem wszawicy poprzez informowanie go o problemie publicznie, przy innych uczniach czy nauczycielach.