Laryngolodzy przestrzegają pacjentów przed czyszczeniem uszu patyczkami, gdyż może prowadzić to do uszkodzenia przewodu słuchowego lub błony bębenkowej. Wpychając patyczki do ucha nie usuwa się woskowiny, a jedynie przesuwa ją głębiej, powodując zatkanie nią przewodu słuchowego i w konsekwencji pogorszenie słuchu. Jeśli woskowiny jest za dużo i zostanie przesunięta patyczkiem zbyt głęboko, może uszkodzić wyściółkę przewodu słuchowego lub doprowadzić do perforacji błony bębenkowej. Laryngolodzy są zdania, że nie powinno się czyścić ucha patyczkami wewnątrz. Czyścić należy zewnętrzną część uszu podczas prysznica, wodą z mydłem.
Budowa ucha, czyli dlaczego ucho się zatyka
Ucho jest narządem słuchu i równowagi. Odbiera fale dźwiękowe i przekształca je w drgania mechaniczne, a z kolei drgania – w impulsy nerwowe. Wyróżnia się trzy części ucha:
- ucho zewnętrzne – złożone z małżowiny usznej i przewodu słuchowego zewnętrznego, który ma długość około 2,5 cm. Rolą małżowiny usznej jest skupienie energii akustycznej i skierowanie jej do przewodu słuchowego. Zadaniem przewodu słuchowego jest ogrzewanie powietrza docierającego do błony bębenkowej i ochrona błony bębenkowej przed urazami mechanicznymi. W warstwie podskórnej przewodu słuchowego znajdują się gruczoły wytwarzające woskowinę. Jest ona potrzebna, zapobiega przesuszaniu się skóry oraz pomaga w usuwaniu ciał obcych z ucha, zabezpieczając jednocześnie dostęp do błony bębenkowej;
- ucho środkowe – błona bębenkowa oddziela ucho zewnętrzne od środkowego. Ma ona sprężyste właściwości, dzięki czemu fala akustyczna wprowadza ją w drgania. Błona łączy się z rękojeścią młoteczka, kosteczki słuchowej, a drgania przenoszone są dalej, na układ kosteczek słuchowych. W jamie bębenkowej, z której składa się ucho środkowe, znajdują się trzy kosteczki słuchowe – poza młoteczkiem są to kowadełko i strzemiączko. Są one połączone stawami. W jamie błony znajdują się także dwa mięśnie – napinacz błony bębenkowej i mięsień strzemiączkowy. Mięśnie te chronią przed zbyt głośnymi dźwiękami. Poza jamą bębenkową w skład ucha środkowego wchodzą wyrostek sutkowaty i trąbka słuchowa, która łączy jamę bębenkową z nosogardłem;
- ucho wewnętrzne składa się z błędnika kostnego (złożonego ze ślimaka, przedsionka i trzech kanałów półkolistych związanych z narządem równowagi), błędnika błoniastego oraz nerwu przedsionkowo-ślimakowego. W przewodzie ślimakowym znajduje się narząd Cortiego, który jest zbudowany z komórek receptorowych i podporowych. Ich zadaniem jest przetworzenie siły mechanicznej fali akustycznej na sygnał bioelektryczny przesyłany do mózgu.
Błona bębenkowa jest swoistą barierą, przez którą bakterie i drobnoustroje nie przedostają się do ucha środkowego i wewnętrznego. Jednak błona może ulec perforacji na skutek uszkodzenia (np. ciałem obcym) lub w wyniku stanu zapalnego i ropnego wysięku w uchu środkowym. Ucho zatyka się woskowiną w części zewnętrznej, nie ma też możliwości, aby podczas płukania uszkodzić błonę bębenkową.
Płukanie uszu – co to za zabieg?
Płukanie uszu jest zazwyczaj zalecane w sytuacji, kiedy woskowina zbiera się w nadmiarze w uchu i w efekcie prowadzi do upośledzenia słuchu. Woskowina jest bardzo potrzebna, gdyż pełni funkcje ochronną oraz nawilżającą, jednak w nadmiarze potrafi stworzyć tzw. korek i zatkać przewód słuchowy, powodując zaburzenie słuchu. Jeśli samodzielne czyszczenie uszu (nie patyczkami, ale specjalnymi preparatami rozpuszczającymi woskowinę lub po prostu olejem parafinowym) nie przynosi efektów, należy udać się do laryngologa lub lekarza rodzinnego. Bardzo często w przychodniach lekarze rodzinni mają wiedzę, umiejętności oraz niezbędny sprzęt, aby oczyścić ucho. Niemniej specjalistą zajmującym się chorobami uszu jest laryngolog. Lekarz przed płukaniem uszu powinien wykonać badanie otoskopem. Do płukania uszu wykorzystywana jest specjalna strzykawka o pojemności 100 ml.
Na rynku dostępne są specjalne urządzenia do samodzielnej irygacji uszu, przy czym kształt ich końcówki wkładanej do ucha zabezpiecza na ogół przed zbyt głębokim włożeniem urządzenia. Strzykawkę lub sprzęt do irygacji wypełnia się wodą o temperaturze ciała. Nie wolno stosować chłodnej wody, ponieważ może to podrażniać i przyczyniać się do wystąpienia zawrotów głowy).
Jak przebiega zabieg płukania uszu?
Zabieg płukania uszu wykonuje się w pozycji siedzącej. Pacjenta zabezpiecza się folią ochronną, aby uniknąć zamoczenia ciała. Nie jest wymagane podanie znieczulenia, zabieg jest bezbolesny, może powodować jedynie dziwne uczucie w uchu, ale nie jest to ból. W niektórych sytuacjach przed płukaniem uszu do ucha zapuszczany jest olej parafinowy celem rozpuszczenia i zmiękczenia woskowiny.
W trakcie płukania lekarz wkłada końcówkę strzykawki do ucha, naciąga małżowinę uszną (prostuje w ten sposób przewód słuchowy zewnętrzny, dając lepszy tor przepływu wody), a następnie wprowadza ciecz pod ciśnieniem do środka. Strumień wody powinien być skierowany na tylną ścianę przewodu słuchowego, nie na błonę bębenkową, bowiem silny strumień wody mógłby ją teoretycznie uszkodzić. Ważne – woda nie powinna być wprowadzana gwałtownie, ale powoli, spokojnie, aby ciśnienie nie było za duże. Woda wypłukuje woskowinę i ewentualne ciała obce (np. włosy) z przewodu słuchowego do specjalnie podstawionej nerki.
Lekarz powinien obejrzeć ucho po zabiegu, żeby upewnić się, że zostało ono oczyszczone i nie doszło do urazów. Płukanie uszu trwa kilka minut, jest to zabieg bezbolesny, po którym od razu można powrócić do obowiązków. Niektórzy pacjenci mogą odczuwać chwilowe zawroty głowy, jednak powinny one szybko ustąpić.
Wskazania do płukania uszu
Wskazaniem do płukania uszu jest zalegający czop woskowinowy lub woskowina z ciałem obcym, np. włosami. Działa drażniąco na przewód słuchowy i powoduje pogorszenie słuchu, uczucie łaskotania w uchu lub dyskomfort w postaci zatkania ucha. Może także prowadzić do rozwoju infekcji. W przypadku jakichkolwiek dolegliwości związanych z uchem należy udać się do lekarza, który oceni co jest powodem dyskomfortu pacjenta.
Gdzie wykonać płukanie uszu?
Płukanie uszu wykonuje lekarz laryngolog na rutynowej wizycie, nie ma potrzeby specjalnego umawiania zabiegu. Niektórzy laryngolodzy usuwają czopy woskowiny za pomocą ssawki, nie zawsze stosują metodę płukania.
Lekarz POZ może wykonać płukanie ucha u osób dorosłych, z kolei pielęgniarka POZ, jeśli posiada uprawnienia, może na zalecenie lekarza przeprowadzić zabieg płukania uszu samodzielnie. Ważne, aby przed zabiegiem wykluczyć ewentualne przeciwwskazania do zabiegu, takie jak toczące się infekcje ucha.
Przeciwwskazania do płukania uszu
Nie zawsze można przeprowadzić płukanie uszu, nawet jeśli jest nagromadzona woskowina. Nie wolno przeprowadzać zabiegu, jeśli u pacjenta występuje:
- stan zapalny;
- wysięk zapalny;
- wydzielina ropna w uchu;
- krwawienie lub rany w przewodzie słuchowym;
- stan po świeżo przebytej operacji laryngologicznej w uchu;
- wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego;
- ból ucha;
- perforacja błony bębenkowej;
- złamanie kości skroniowej.
Płukania uszu nie wykonuje się u dzieci. W przypadku zatkania ucha woszczyną u najmłodszych, zalecane jest stosowanie oleju parafinowego do ucha. Można to robić na noc, kilka dni z rzędu. Powinno to przynieść efekt w postaci rozpuszczenia woskowiny i jej wypłynięcia. Procedurę i zalecenia warto skonsultować z pediatrą.
Płukanie uszu samodzielnie w domu
Nie jest wskazane samodzielne płukanie uszu, chociaż na rynku dostępny jest sprzęt do irygacji uszu. Jednak samodzielne płukanie może spowodować:
- podrażnienie kanału słuchowego,
- przebicie błony bębenkowej,
- pojawienie się szumów usznych,
- zawroty głowy,
- dolegliwości bólowe.
Nie należy także nigdy próbować samodzielnie wyjmować ciała obcego lub czopa woskowinowego z ucha! Może to spowodować wprowadzenie ciała obcego wgłąb kanału słuchowego, przebicie błony bębenkowej, a nawet trwałe uszkodzenie słuchu! W przypadku ciała obcego w uchu należy udać się na najbliższy oddział laryngologiczny.
Co ważne – stan zapalny w uchu nie zawsze powoduje dolegliwości bólowe lub widoczny wysięk ropny. Dlatego przed płukaniem ucha lekarz może ocenić podczas badania otoskopem, czy nie ma przeciwwskazań do płukania uszu. Pacjent w domu nie ma takiej możliwości.
Pacjenci w domu mogą stosować specjalne preparaty rozpuszczające wydzielinę, także olej parafinowy. Nie zaleca się czyszczenia ucha patyczkami lub samodzielnych próby płukania. Nie wolno także płukać uszu dzieciom! W przypadku wrażenia zatkanego ucha można zasięgnąć rady farmaceuty, który dobierze odpowiedni produkt bez recepty mogący pomóc na tą dolegliwość. U niektórych pacjentów zatkane ucho pojawia się bez związku z woszczyną, a np. jako efekt zmiany ciśnienia lub pływania w basenie. W przypadku zatkania ucha pod wpływem zmiany ciśnienia (np. w samolocie) można szeroko otwierać usta lub zatkać nos i dmuchać. Natomiast w przypadku ucha zatkanego po wizycie na basenie, winę za to odczucie może ponosić woda w uchu. Samodzielnie można ją próbować usunąć pod wpływem grawitacji, układając głowę na bok, zatkanym uchem do dołu.
Jeśli domowe działania nie przyniosą spodziewanego efektu, trzeba skonsultować się z internistą lub laryngologiem.
Autor: Redakcja
Polecane artykuły:
