Niedosłuch – rodzaje, przyczyny i sposoby leczenia  

Dlaczego słyszymy dźwięki? 

Słyszenie to proces odbioru określonych drgań powietrza, ale by mózg mógł zidentyfikować je jako wrażenia dźwiękowe, potrzebna jest odpowiednia ich „obróbka” w kanale słuchowym.

Odpowiadają za to poszczególne struktury ucha: 

• małżowina, czyli zewnętrzna, widoczna część ucha, jak radar wychwytuje z powietrza fale dźwiękowe, czyli wszystkie dźwięki w zakresie słyszalnych przez człowieka częstotliwości (czyli o wartościach między 16 a 20000 Hz, ze szczególnym uwzględnieniem najlepiej słyszalnych dźwięków z zakresu 2000 – 5000 Hz), 

• fale dźwiękowe trafiają poprzez kanał słuchowy na błonę bębenkową, która zaczyna drgać i poruszać przylegający do niej młoteczek, a następnie w drgania wpadają strzemiączko i kowadełko, czyli dwie pozostałe maleńkie kosteczki słuchowe, 

• strzemiączko naciska na cienką błonę w ślimaku (tzw. okienko owalne), a płyn wewnątrz ślimaka zaczyna się poruszać i stymulować w ten sposób komórki włoskowate, czyli słuchowe komórki receptorowe znajdujące się w uchu wewnętrznym w błonie podstawnej,  

• pobudzone komórki włoskowate generują impulsy nerwowe, które za pośrednictwem nerwu słuchowego trafiają do wzgórka dolnego blaszki czworaczej, środkowego ciała kolankowego we wzgórzu oraz ośrodków słuchowych w płacie skroniowym, gdzie zostają zidentyfikowane jako poszczególne odgłosy, np. mowa ludzka, muzyka, szczekanie psa itd.  

Niedosłuch – ICD 10  

Problemy z prawidłowym słyszeniem są bardzo powszechne, bo dotyczą już blisko 40 proc. Polaków i najczęściej związane są z procesem starzenia się organizmu. Niedosłuch dotyczy jednak również ludzi młodszych, w tym także dzieci.

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD 10 oznaczony jest symbolami H90-H91 jako „upośledzenie słuchu przewodzeniowe i czuciowo-nerwowe” oraz „inne rodzaje upośledzenia słuchu”.

Ubytek słuchu może być obecny od urodzenia lub nabyty w dowolnym momencie życia, występować jedno lub dwustronnie, być czasowy lub trwały.

W przypadku seniorów, niedosłuch związany z wiekiem zazwyczaj dotyczy obojga uszu i jest całkowicie naturalnym elementem procesu starzenia, ale na jego postęp wpływają również czynniki środowiskowe oraz schorzenia ogólnoustrojowe. Dziś szacuje się, że niedosłuch dotyczy co trzeciej osoby po 75 roku życia i co czwartej po 65 roku życia.

U dzieci niedosłuch jest najczęstszą wadą wrodzoną, występującą średnio od jednego do trzech przypadków na tysiąc noworodków i często ma charakter nieodwracalny.

Jeśli niedosłuch jest nabyty, najczęściej stanowi powikłanie przewlekłych chorób, takich jak wysiękowe zapalenie ucha środkowego i w większości przypadków jest objawem odwracalnym.   

Czytaj także: Wysiękowe zapalenie ucha – objawy i leczenie

Rodzaje niedosłuchu 

Niedosłuch dotyczy wszystkich generacji i u każdego człowieka potencjalnie może wystąpić dowolny stopień upośledzenia słuchu: od lekkiego do całkowitej głuchoty.

Podział stopni niedosłuchu obejmuje:  

• ubytek lekki – pacjent nie słyszy dźwięków cichych (30-40dB) i ma trudności z rozumieniem mowy w hałasie,  

• ubytek umiarkowany – pacjent nie słyszy dźwięków cichych i średniogłośnych (40-60dB) oraz ma trudności z rozumieniem mowy, szczególnie w hałasie, 

• ubytek głęboki – pacjent słyszy tylko niektóre, bardzo głośne dźwięki (70-90dB), musi bardzo mocno skupiać się na rozmowie, 

• resztki słuchowe – pacjent słyszy tylko ekstremalnie głośne dżwięki (100-120dB), takie jak np. dźwięk silnika, odgłosy z trybun, kosiarka,  

• głuchota – całkowity brak reakcji na dźwięk. 

Ponadto, rozróżnia się niedosłuchy ze względu na lokalizację uszkodzenia struktury słuchowej: 

• niedosłuch przewodzeniowy – powstający z powodu uszkodzenia lub zaburzeń pracy struktur biorących udział w mechanicznym przewodzeniu fali dźwiękowej (przewód słuchowy zewnętrzny, błona bębenkowa, łańcuch kosteczek słuchowych), 

• niedosłuch odbiorczy – inaczej: niedosłuch czuciowo-nerwowy, powstający na skutek zaburzeń funkcjonowania ucha wewnętrznego, najczęściej dysfunkcji komórek słuchowych ślimaka lub zaburzeń jakości przewodzenia bodźca w nerwie słuchowym, 

• niedosłuch mieszany – przewodzeniowo-odbiorczy, spowodowany jednoczesnym wystąpieniem uszkodzenia struktur ucha środkowego i wewnętrznego, 

• niedosłuch centralny – spowodowany uszkodzonym ośrodkiem w mózgu. 

Przyczyny niedosłuchu 

Upośledzenie słuchu może mieć bardzo różne przyczyny, które klasyfikuje się ze względu na lokalizację struktur, w których pojawił się problem: 

Przyczyny niedosłuchu przewodzeniowego to m.in.: 

• przewód słuchowy zewnętrzny: zatkanie przez czop woskowinowy lub ciało obce, wady rozwojowe, zarośnięcie przewodu z powodu przebytego urazu lub stanów zapalnych, nowotwory łagodne i złośliwe, 

• ucho środkowe: ostre i przewlekłe zapalenie ucha środkowego, wady rozwojowe, zaburzenia drożności trąbki słuchowej, otoskleroza (schorzenie błędnika kostnego), choroby nowotworowe ucha środkowego lub jamy nosowo-gardłowej.  

Czytaj także: Perlak ucha — przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Przyczyny niedosłuchu odbiorczego i centralnego to m.in.: 

• ucho wewnętrzne: starzenie się organizmu, wady wrodzone ślimaka, otoskleroza ślimakowa, choroba Meniere’a, zatrucia lekami, urazy akustyczne, infekcje wirusowe (np. różyczka), niektóre choroby metaboliczne i autoimmunologiczne,  

• nerw ślimakowy i ośrodkowy układ nerwowy: głuchota starcza, urazy czaszki, powikłania po zapaleniu opon mózgowych, stwardnienie rozsiane, guzy mózgu, tętniaki, udary, neuropatia słuchowa. 

Niedosłuch u dziecka 

Dzięki sprawnemu zmysłowi słuchu, dzieci od swoich pierwszych chwil słyszą mowę i uczą się ją rozumieć, a później również samodzielnie mówić. Słuch jest potrzebny do nauki czytania, przyswajania wiedzy w przedszkolu i szkole, odkrywania dźwięków otoczenia i nawiązywania relacji. 

Niedosłuch utrudnia, a czasem wręcz uniemożliwia prawidłowy rozwój intelektualny, społeczny i emocjonalny dziecka. Prócz niedosłuchu wrodzonego (spowodowanego m.in. mutacjami genu GJB2, który odpowiedzialny jest za kodowanie koneksyny 26, czyli białka aktywnie uczestniczącego w transporcie jonów w komórkach ślimaka), u dzieci może wystąpić niedosłuch nabyty.

Jego najczęstsze przyczyny to:

• zapalenie ucha środkowego i inne choroby zapalne uszu,
• zapalenie opon mózgowych,
• ekspozycja na bardzo duży hałas,
• przyjmowanie leków ototoksycznych i inne.

Zachowanie dziecka z niedosłuchem, które powinno zaalarmować rodziców, to m.in.: 

• brak reakcji na głos rodzica, 

• prośby dziecka o powtórzenie usłyszanych słów, 

• niewyraźna mowa, przekręcanie wyrazów, 

• nieadekwatnie głośna mowa, 

• zwiększanie głośności telewizora lub bardzo głośne słuchanie muzyki, 

• wskazywanie na szumy w uszach lub ból uszu, 

• izolowanie się od rówieśników, 

• wystąpienie problemów z przyswajaniem wiedzy na lekcjach. 

Czy niedosłuch można wyleczyć? 

Postępowanie w niedosłuchu polega na leczeniu schorzeń będących jego przyczyną oraz optymalizacji słyszenia u pacjenta. W większości przypadków pacjentowi z niedosłuchem można skutecznie pomóc, co przekłada się na poprawę w zakresie jego funkcjonowania społecznego i emocjonalnego, możliwości komunikowania się z otoczeniem i czynności poznawczych, a także zmniejszenie ryzyka rozwoju depresji (zwłaszcza u seniorów).

Możliwe sposoby leczenia niedosłuchu u dzieci i osób dorosłych, dopasowywane do potrzeb poszczególnych pacjentów, to m.in. 

• aparaty słuchowe – ich zadanie to wzmacnianie dźwięków docierających do ucha, dostępne są modele zauszne, wewnątrzuszne lub wewnątrzkanałowe, 

• implanty ślimakowe – chirurgicznie wszczepiane urządzenia elektroniczne, których zadaniem jest zastąpienie uszkodzonych struktur ucha wewnętrznego,  

• terapia mowy i języka – programy terapeutyczne pomagające osobom z niedosłuchem rozwijać umiejętności komunikacyjne i językowe, 

• implanty przewodzące dźwięk – innowacyjne urządzenia, które przekazują dźwięk bezpośrednio do kości czaszki, pomijając uszkodzone struktury ucha zewnętrznego i środkowego,  

• leczenie farmakologiczne – niezbędne w przypadkach niedosłuchu spowodowanego infekcjami lub stanami zapalnymi,  

• zabiegi chirurgiczne – niezbędne m.in. w rozpoznaniu otosklerozy i niektórych guzów nowotworowych,   

• edukacja i wsparcie – systemowa i indywidualna pomoc dla osób z niedosłuchem, ułatwiająca radzenie sobie z codziennymi wyzwaniami, 

• trening słuchowy – ćwiczenia pomagające osobom z niedosłuchem poprawić rozpoznawanie i interpretację słyszanych dźwięków,  

• modyfikacja środowiska – stosowana w najbliższym otoczeniu pacjenta, poprzez użycie systemów FM lub pętli indukcyjnych, wykorzystywanych w celu poprawy słyszalności dla osób z niedosłuchem.

To również może Cię zainteresować:

Ból ucha – przyczyny i leczenie. Co pomaga na ból ucha u dorosłych?