Co to jest otoskleroza?
Nazwa otoskleroza powstała w 1869 roku z połączenia dwóch greckich słów: oto, czyli ucho oraz scler, czyli twardy. Otoskleroza jest schorzeniem błędnika kostnego, czyli części ucha środkowego, prowadzącym do rozwoju ognisk nieprawidłowej tkanki kostnej w obrębie znajdujących się tam kosteczek – najczęściej ograniczającego ruchomość zrośnięcia podstawy strzemiączka z otworem okienka owalnego, rzadziej z przebudową kapsuły kostnej ślimaka.
Lekarze rozróżniają aktywną fazę choroby (otospongioza) podczas której zachodzą procesy przebudowy kostnej oraz fazę bierną (otoskleroza). Nieprawidłowości w budowie błędnika kostnego prowadzą do postępującego niedosłuchu przewodzeniowego, jednostronnego lub obustronnego. Schorzenie diagnozowane jest u osób obu płci i w różnym wieku, ale statystycznie najwięcej pacjentów jest w grupie wiekowej 15-45 lat i częściej są to kobiety, m.in. w okresie ciąży i karmienia piersią. Szacuje się, że otoskleroza może dotyczyć 0,5-1% populacji rasy białej, przy czym część przypadków pozostaje nierozpoznana.
Polecamy: Zapalenie ucha – środkowego, zewnętrznego, wewnętrznego. Leczenie i przyczyny
Otoskleroza – objawy
Głównym objawem otosklerozy jest pogorszenie słuchu, najczęściej obustronne. Niedosłuch może wystąpić nagle lub narastać stopniowo, pacjenci gorzej słyszą dźwięki niskie, a mowa jest dla nich lepiej słyszalna w hałasie niż w cichym otoczeniu. Mogą współwystępować szumy uszne i zawroty głowy, zaburzenia koncentracji i naturalne w takiej sytuacji rozdrażnienie.
Przyczyny otosklerozy
Naukowcy wciąż nie są zgodni co do bezpośredniej przyczyny rozwoju otosklerozy, ale pośród czynników ryzyka najczęściej wymienia się:
- rasę białą – choroba znacznie rzadziej dotyczy rdzennych mieszkańców Azji czy Afryki,
- płeć żeńską – panie stanowią około 60% pacjentów,
- obciążenie rodzinne – zależnie od źródeł, czynniki genetyczne wymienia się jako przyczynę od 20 do nawet 70% przypadków rozwoju otosklerozy,
- zaburzenia hormonalne – u pacjentek zaobserwowano zaostrzenie objawów w okresie ciąży i karmienia piersią, co może mieć związek z wysokim poziomem estrogenów,
- choroby wirusowe – specjaliści wiążą rozwój otosklerozy m.in. z przetrwałą infekcją wirusem odry i występowaniem RNA wirusa odry w strzemiączkach,
- czynniki autoimmunologiczne – wpływające na zaburzenia odporności pacjenta.
Otoskleroza – jak lekarz stawia diagnozę?
Pacjenci z niedosłuchem najczęściej trafiają do gabinetu lekarza rodzinnego, który wystawia skierowanie do poradni otolaryngologicznej. Podczas wizyty lekarz przeprowadza wywiad obejmujący występowanie zaburzeń słuchu w rodzinie pacjenta, wykonuje badanie laryngologiczne (otoskopia) sprawdzające wygląd błony bębenkowej oraz badania audiometryczne, mogące potwierdzić niedosłuch i brak odruchu z mięśnia strzemiączkowego, m.in. próby stroikowe, audiometria tonalna, tympanometrię, otoemisję akustyczną. Pacjent otrzymuje po badaniach audiogram z opisem. U części pacjentów wykonuje się tomografię komputerową kości skroniowej, pozwalającą zróżnicować otosklerozę z innymi dysfunkcjami błędnika kostnego, spowodowanymi np. urazem.
Polecamy: Lekarz od słuchu – kiedy warto udać się do audiologa?
Otoskleroza – czy zawsze konieczna jest operacja?
Leczenie zabiegowe, a konkretnie operacja mikrochirurgiczna ucha nazywana stapedotomią, to najczęstsza metoda postępowania u pacjentów ze zdiagnozowaną otosklerozą. Nie istnieje niestety leczenie przyczynowe tej choroby i jedynie zabieg może skutecznie zahamować jej rozwój. Stapedotomia polega na zastąpieniu protezą unieruchomionej kosteczki słuchowej (strzemiączka) poprzez dojście przez przewód słuchowy zewnętrzny. Alternatywą jest podobny zabieg nazywany stapedektomią, podczas którego infrastruktura strzemiączka jest usuwana całkowicie lub częściowo. Pacjent operowany jest w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, przy czym nie wykonuje się jednocześnie zabiegu na obu uszach – najpierw leczy się ucho słyszące gorzej, a przerwa między operacjami powinna wynosić przynajmniej pół roku. W przypadku chorych niekwalifikujących się do operacji, stosuje się aparaty słuchowe lub farmakoterapię fluorkiem sodu, która nie zawsze daje akceptowalne rezultaty. U osób w zaawansowanym stadium otosklerozy lekarze mogą podjąć decyzję o wszczepieniu implantów ślimakowych.
Czy otosklerozę można całkowicie wyleczyć?
Krótko po zabiegu pacjent może skarżyć się na nudności, zawroty głowy czy zaburzenia smaku, będące naturalnym skutkiem ubocznym ingerencji w obręb ucha wewnętrznego. Objawy te mogą trwać przez 2-3 dni, gdy pacjent przebywa jeszcze w szpitalu, po czym najczęściej samoistnie ustępują. Efekty w postaci poprawy słuchu pojawiają się już po około tygodniu od zabiegu, po zdjęciu opatrunku. Początkowo dźwięki mogą wydawać się bardzo głośne, nawet drażniące, ale organizm szybko adaptuje się do nowego poziomu słyszenia. Satysfakcjonująca poprawa słuchu po zabiegu zauważalna jest u około 95% pacjentów, ale niezbędne są okresowe badania kontrolne, gdyż wyniki mogą pogarszać się wraz z upływem czasu. W rzadkich, nieprzekraczających 1% przypadków sytuacjach, operacja wiąże się z powikłaniami, a możliwe komplikacje to m.in. głęboki niedosłuch lub całkowita głuchota operowanego ucha, uszkodzenie nerwu twarzowego i porażenie mięśni twarzy, uszkodzenie struny bębenkowej, przewlekłe zaburzenia równowagi, szumy uszne.
