Błędnik to część ucha wewnętrznego, mały narząd o wielkim znaczeniu dla organizmu. Odpowiada za słuch, ale także utrzymanie równowagi – reaguje na zmiany pozycji ciała, wysyłając do mózgu informacje o położeniu ciała. W przypadku gdy praca błędnika jest zaburzona, mózg nie potrafi ocenić pozycji ciała i w konsekwencji może reagować zawrotami głowy, nudnościami i wymiotami.
Najczęstsze objawy zaburzenia pracy błędnika to:
- zawroty głowy. Mogą być nagłe i silne, szybko przemijające lub trwające wiele godzin, opisywane jako „wirowanie świata”, „zapadanie się świata pod nogami;
- kłopoty z zachowaniem równowagi;
- oczopląs, czyli ruch gałek ocznych niezależny od naszej woli, będący efektem nagłej zmiany pozycji głowy;
- światłowstręt jako konsekwencja oczopląsu;
- rzadziej nudności i wymioty;
- szumy uszne;
- uczucie rozpierania w uchu skutkujące tym, że chory słabiej słyszy (jeden z objawów choroby Meniere’a);
- zaburzenia czucia, przemijające niedowłady, podwójne widzenie, zaburzenia mowy (dyzartria) – charakterystyczne dla neurologicznego zaburzenia błędnika, wynikające z naczyniowych schorzeń układu nerwowego.
Zaburzenia pracy błędnika – jakie przyczyny, jak rozpoznać?
Zaburzenie pracy błędnika może mieć bardzo różne przyczyny. Do najczęstszych chorób związanych z nieprawidłowo działającym błędnikiem zaliczamy opisane poniżej schorzenia.
Kinetoza
Czyli choroba lokomocyjna – jest to niegroźna, jednak bardzo dokuczliwa reakcja organizmu na sprzeczne sygnały wysyłane przez ciało podczas podróży różnymi środkami lokomocji. Dotyka zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe, podczas jazdy autem, statkiem (choroba morska) lub samolotem. Podczas podróży wzrok i słuch odbierają sygnały, że ciało się porusza, jednak błędnik nie rejestruje ruchu. Sprzeczne sygnały mózg nie potrafi ze sobą powiązać i reaguje: zawrotami głowy, wymiotami, sennością. Choroba lokomocyjna znacznie częściej dotyka dzieci do 12. roku życia oraz kobiety w ciąży.
Łagodne, napadowe położeniowe zawroty głowy
Nie zagrażają życiu chorego, ale są uciążliwe. Napady tej dolegliwości mają związek ze zmianą położenia głowy. Wywołuje je nadmierne podrażnienie receptorów błędnika, które wysyłają do mózgu nieprawidłową informację. Położeniowe zawroty wyzwala ruch głową w dół lub w górę, przekręcanie się w pozycji leżącej. Objawy trwają od kilku do kilkudziesięciu sekund i przemijają.
Choroba Meniere’a
Chorobę Meniere’a wywołuje gromadzący się w błędniku płyn i wzrastające w jego wnętrzu ciśnienie. Jest to uciążliwa, bardzo nieprzyjemna i jednocześnie poważna choroba. Nieleczona może prowadzić do całkowitej utraty słuchu. Dolegliwości takie jak zawroty głowy, nawracające napadowe szumy uszne upośledzenie słuchu, oczopląs, wrażenie pełności w uchu, wymioty występują nagle, trwają od kilku minut do kilkunastu godzin. Po takim ataku przez kilka dni chory może odczuwać zaburzenia równowagi. Z każdym atakiem pogarsza się słuch, dlatego w tym zaburzeniu tak ważne jest odpowiednio szybkie rozpoczęcie leczenia.
Zapalenie błędnika nazywane też ostrym zapaleniem ucha wewnętrznego
Zapalenie błędnika może być konsekwencją powikłań po zapaleniu ucha środkowego, które mogą wywołać bakterie i wirusy: odry, świnki, różyczki, cytomegalii oraz bakterie czy pasożyty np. toksoplazmoza oraz grzyby. Objawy zapalenia błędnika występują gwałtownie – dochodzi do ostrych zawrotów głowy, braku równowagi ciała, nudności i wymiotów oraz oczopląsu. W przypadku zapalenia błędnika konieczne jest szybkie leczenie, ponieważ powikłania prowadzą do całkowitej utraty słuchu oraz bardzo poważnego zapalenia opon mózgowych, a nawet ropnia mózgu. Nie warto więc bagatelizować bólu ucha, szczególnie połączonego z wysoką gorączką, gdyż może być oznaką niebezpiecznych powikłań.
Urazy
Zaburzenia błędnika mogą wynikać także z jego uszkodzenia na przykład w wyniku urazów głowy lub też wstrząśnienia. Urazowi może towarzyszyć złamanie kości czaszki. W tego typu urazach obserwuje się zawroty głowy, najczęściej napadowe, szumy uszne, oczopląs, niedosłuch jedno lub obustronny, nudności i wymioty.
Toksyczne zaburzenia błędnika
Alkohol i niektóre leki mogą uszkadzać błędnik. Do grupy leków zalicza się niektóre antybiotyki, leki moczopędne oraz antykoncepcję hormonalną. Dolegliwości ustępują po ich odstawieniu.
Zaburzenia błędnika – jak leczyć?
Diagnostyką i leczeniem zaburzeń błędnika zajmują się lekarze specjaliści: otolaryngolog lub neurolog, w zależności od przyczyny dolegliwości.
Jeśli zawroty głowy występują po przebytym urazie, np. wstrząśnieniu mózgu, urazie kręgosłupa lub też są wynikiem guza mózgu, migreny czy epilepsji, to chorym zajmuje się neurolog.
Gdy dolegliwości wynikają np. z zapalenia ucha wywołanego bakteriami, wirusami, wówczas leczenie pozostaje w gestii otolaryngologa. Rozszerzający się stan zapalny może doprowadzić do zapalenia opon rdzeniowo – mózgowych lub ropnia mózgu, dlatego ważna jest szybka pomoc lekarska. Zapalenie błędnika diagnozuje się podczas badania otolaryngologicznego lub badania neurologicznego. Gdy jest podejrzenie rozszerzenia się zapalenia, lekarz może zlecić diagnostykę obrazową – rezonans magnetyczny, tomografię głowy.
W przypadku bakteryjnego zapalenia ucha leczenie polega na podawaniu antybiotyków, w skrajnych przypadkach może być konieczna interwencja chirurgiczna, gdy trzeba oczyścić z zapalnej ziarniny źródło zakażenia, czyli ucho środkowe.
Zaburzenia pracy błędnika w ciąży
Zawroty głowy w ciąży są dość częste, szczególnie w pierwszym trymestrze. Jest to związane z kilkoma czynnikami:
- powiększający się brzuch i rosnące w nim dziecko powoduje, że przez całą ciąże zmienia się położenie środka ciężkości u kobiety. Skutkuje to problemami z utrzymaniem równowagi oraz zawrotami głowy przy gwałtownym wstawaniu, obracaniu się.
- w organizmie kobiety zachodzi rewolucyjna zmiana, powoduje to zwiększone zapotrzebowania na cukier i spadek jego stężenia we krwi, a to może prowadzić do zawrotów głowy. Warto pamiętać, żeby mieć przy sobie zawsze zdrową przekąskę, która uzupełni niedobory;
- hormon ciążowy progesteron rozluźnia ściany naczyń krwionośnych powodując, że ciśnienie we krwi spada.
- zawroty głowy mogą być też skutkiem ucisku powiększającej się macicy na żyłę dolną główną. Żeby uniknąć takich nieprzyjemnych efektów specjaliści zalecają spanie na lewym boku, eliminujące ucisk.
Problemy z utrzymaniem równowagi w ciąży należy zawsze skonsultować z lekarzem, który oceni, czy są jednym z objawów występujących w przebiegu ciąży czy też oznaką innych dolegliwości.
Zaburzenia błędnika u niemowląt
Małe dzieci nie potrafią opisać, co je boli. Potrafią jednak zamanifestować swoje samopoczucie. Sprawdź, jakie zachowania u dzieci mogą świadczyć, że doszło do zaburzenia błędnika:
- płaczliwość i niepokój;
- bladość skóry;
- wymioty;
- chwytanie się przedmiotów dla podparcia się;
- nieruchomienie;
- w przypadku starszych dzieci niezgrabny chód oraz częste upadki i potknięcia.
W przypadku małych dzieci zawroty głowy najczęściej wywołuje bakteryjne lub wirusowe zapalenie błędnika. Jednak kłopoty z równowagą u niemowląt mogą być spowodowane również chorobami dziecięcymi takimi jak: odra, świnka, różyczka. W przypadku małych dzieci symptomy mogące świadczyć o problemach z równowagą zawsze należy zawsze skonsultować z lekarzem pediatrą, który w razie potrzeby skieruje do odpowiedniego specjalisty.
