Są dzieci, które nigdy nie mają problemów z uszami, mimo że przechodzą różne inne infekcje. Ale są i takie, u których prawie każda infekcja kończy się zapaleniem ucha.
Przyczyny zapalenia ucha środkowego
Podstawowych przyczyn zapalenia ucha środkowego należy szukać w budowie anatomicznej tego narządu. Ucho środkowe to jamista przestrzeń wyłożona błoną śluzową, dla której jedynym połączeniem ze światem zewnętrznym jest przewód zwany trąbką słuchową. Nie byłoby to kłopotliwe, gdyby nie fakt, że ujście trąbki słuchowej znajduje się w gardle, a dokładniej – po obu stronach migdałka gardłowego. Ostre zapalenie nosa i gardła to jedna z podstawowych infekcji, dotykająca niemal każdego z nas; stąd też bierze się główna przyczyna wszystkich kłopotów z uchem środkowym.
Dodatkowo ze względu na krótszy niż u dorosłych przewód łączący ucho środkowe z gardłem jest to choroba najczęściej występująca u dzieci. Niemowlęta mają wyjątkowo krótką, szeroką i wiotką trąbkę słuchową, dlatego wydzielina z nosa oraz pokarm bardzo łatwo przechodzą do ucha środkowego.
Czynnikami sprzyjającymi zapaleniu ucha u dzieci są:
- kolonizacja jamy nosowo-gardłowej potencjalnie niebezpiecznymi bakteriami (szczególnie u dzieci uczęszczających do żłobka i przedszkola),
- częste infekcje dróg oddechowych – sprzyjają powiększeniu migdałka gardłowego i dysfunkcji trąbki słuchowej,
- ekspozycja na dym tytoniowy,
- niewłaściwa funkcja trąbki słuchowej,
- zaburzenia odporności – szczególnie niedobór przeciwciał IgA,
- karmienie sztuczne,
- podłoże genetyczne,
- alergia.
Objawy zapalenia ucha środkowego
Każda infekcja zaczynająca się katarem może być groźna. Jeśli oprócz kataru wystąpi skok temperatury, dziecko wymiotuje, traci apetyt, jest płaczliwe, niespokojne, może być to sygnał, że ucho zostało zajęte. Kluczowe w rozpoznaniu jest nagłe pojawienie się objawów.
Zapalenia ucha środkowego najtrudniej rozpoznać u niemowląt. Poza płaczem u niektórych niemowląt można zauważyć, jak pociągają za chore uszko lub pocierają nim o poduszkę.
Kilkuletnie dziecko może mieć następujące objawy:
- ból ucha,
- brak apetytu,
- rozdrażnienie,
- wymioty,
- gorączka.
Uwaga! Jeśli na poduszce dziecka pojawi się żółtawa plama, a ból ucha złagodnieje, również należy pilnie zgłosić się do lekarza, gdyż może to oznaczać pęknięcie błony bębenkowej i wydostanie się z ucha wydzieliny zapalnej.
Dodatkowym elementem potrzebnym do rozpoznania jest badanie otoskopowe, w którym lekarz stwierdza obecność wysięku w jamie bębenkowej.
Leczenie zapalenia ucha środkowego
Lekarz rodzinny, pediatra lub laryngolog zbada wnętrze ucha specjalnym przyrządem – otoskopem. Badanie to nie jest dla dziecka bolesne. Jeśli diagnoza się potwierdzi, lekarz najprawdopodobniej przepisze antybiotyk. Może zastosować również leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (tak zwana strategia obserwacji i czujnego wyczekiwania). Wybór postępowania zależy m.in. od wieku dziecka, nasilenia dolegliwości oraz chorób współistniejących. Najlepiej, by dziecko pozostało kilka dni w domu.
Ulgę mogą przynieść ciepłe i koniecznie suche okłady na uszko i w jego okolicach (np. wyprasowana chusteczka lub pieluszka, termofor z ciepłą wodą), jednak najskuteczniejszy będzie paracetamol lub ibuprofen.
Jeśli dziecko cierpi na zapalenie ucha kilka razy w roku, warto skonsultować to z alergologiem, gdyż zapalenie może mieć podłoże alergiczne, lub laryngologiem, ponieważ należy sprawdzić stan migdałka gardłowego.
Powikłania zapalenia ucha środkowego
To przejście zapalenia na sąsiednie struktury anatomiczne. W efekcie tego procesu może dojść m.in. do:
- ostrego zapalenia wyrostka sutkowatego,
- niedowładu lub porażenia nerwu twarzowego,
- zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych,
- ropnia mózgu,
- zakrzepowego zapalenia zatoki esowatej.
Wysiękowe zapalenie ucha
Wysiękowe zapalenie ucha środkowego jest schorzeniem uwarunkowanym przez wiele czynników. Podstawą jest nieprawidłowe funkcjonowanie trąbki słuchowej łączącej jamę ucha środkowego z gardłem. Problem ten powoduje powstanie ujemnego ciśnienia w jamie bębenkowej, co z kolei zaburza funkcjonowanie jej wyściółki i sprzyja powstawaniu wysięku. Sytuacji nie poprawia przerośnięty migdałek gardłowy, który nie tylko blokuje trąbkę słuchową, ale też zaburza odpowiedź immunologiczną w uchu i gardle. U najmłodszych dzieci istotną przyczyną jest zarzucanie treści z nosogardła do ucha, wywołane szerszym i otwartym ujściem trąbki słuchowej.
Wysiękowe zapalenie ucha środkowego dotyczy przede wszystkim dzieci pomiędzy 6. miesiącem życia a 5. rokiem życia. Najczęściej ustępuje samoistnie, jednak u 10% chorych przybiera postać przewlekłą. Jedynym objawem jest niedosłuch różnego stopnia, który powoduje zmiany w zachowaniu dziecka (nadpobudliwość, krnąbrność, głośne mówienie). Czasami dzieci zgłaszają szumy uszne, „przeszkadzanie w uchu”. Jeśli wysięk trwa dłużej niż 3 miesiące, potrzebne jest leczenie laryngologiczne.
Sposób leczenia wysiękowego zapalenia ucha środkowego zależy od wielu czynników, m.in. od czasu trwania dolegliwości (im dłużej trwa, tym mniejsze szanse na samowyleczenie), nieprawidłowości widocznych w badaniu otoskopowym, audiometrycznym czy tympanometrycznym oraz wieku dziecka i chorób współistniejących. Z tego powodu w przypadku podejrzenia wysiękowego zapalenia ucha u dziecka należy zasięgnąć opinii specjalisty.
Czytaj więcej: Wysiękowe zapalenie ucha środkowego u dorosłych i dzieci – objawy, leczenie, przyczyny
Sprawdź i zarezerwuj e-wizytę:
Autor: Iga Hintz
