Owsiki to małe, białe robaki należące do rodziny nicieni, które mogą bytować tylko kosztem człowieka, pasożytując w jego jelicie grubym. Gołym okiem jesteśmy w stanie dojrzeć jedynie samice – mające postać cienkich (mniej więcej 4 mm) nitek o długości ok. 1 cm.
Owsiki – jak dochodzi do zarażenia?
Owsica bywa nazywana chorobą brudnych rąk, ponieważ najczęściej jaja pasożyta są przenoszone na brudnych dłoniach do ust, skąd przemieszczają się w głąb przewodu pokarmowego. Larwy owsika wylęgają się w jelicie cienkim, a dojrzewają w jelicie grubym. Dojrzałe, zaplemnione samice przedostają się na skórę okolicy okołoodbytniczej, by złożyć jaja. Jaja są składane wieczorem i nocą – to z tego powodu wzmaga się wtedy świąd w okolicy odbytu. Choć samica żyje średnio tylko około miesiąca, jest w stanie złożyć tysiące jajeczek. Dziecko zaczyna się drapać i przenosi jajeczka na ręce, pościel czy piżamę. Jaja w środowisku chłodnym i wilgotnym potrafią przeżyć nawet 2-3 tygodnie, można je znaleźć w kurzu w pokojach osób zarażonych. Zainhalowany i połknięty kurz obciążony jajami pasożytów stanowi kolejne źródło infekcji. To dlatego walka z owsikami wymaga nie tylko przyjmowania leków, ale także dokładnego zdezynfekowania przestrzeni wokół dziecka, aby usunąć jaja pasożyta.
Kiedy pasożyt raz wniknie do organizmu, bardzo łatwo dochodzi do wtórnego samozakażenia się, również poprzez tzw. autoinwazję – w skórze okolicy odbytu wylęgają się larwy owsika mogące z powrotem migrować do jelita grubego.
Zarażeniu sprzyjają duże skupiska dzieci, ośrodki opieki dziennej oraz uchybienia w higienie – zbyt rzadkie mycie rąk przy jednoczesnej tendencji do wkładania brudnych rąk i zabawek (na których mogą znajdować się jaja owsika) do buzi.
Objawy owsicy
Przyczyną objawów jest najczęściej alergia na wydzieliny migrujących robaków – to w takiej sytuacji pojawia się świąd, bezsenność i zmęczenie. Choroba u pozostałych pacjentów może z kolei przebiegać bezobjawowo (czyli będą oni nosicielami pasożyta).
Owsiki u dziecka można podejrzewać na podstawie następujących objawów:
- świąd w okolicy odbytu;
- drapanie się w okolicy odbytu i krocza (gdzie mogą być złożone jaja), w szczególności wieczorem i w nocy;
- niespokojny sen, częste wybudzanie się w nocy, „wędrowanie po łóżku”;
- brak apetytu;
- nudności, osłabienie;
- problemy z koncentracją;
- nadpobudliwość, niepokój;
- nadkażenia bakteryjne okolicy odbytu (niegojące się, sączące ranki);
Sporadycznie u dziewczynek dochodzi do zakażeń narządów płciowych lub układu moczowego.
Jak rozpoznać owsicę?
Jeżeli w kale dziecka zauważymy białe, dość żwawo ruszające się robaki, możemy być praktycznie pewni, że mamy do czynienia z owsicą. Jednak takie sytuacje zdarzają się dosyć rzadko. Jeśli owsików nie widać gołym okiem, ale objawy wskazują na możliwość zakażenia, należy przeprowadzić odpowiednie badania. Jednym ze sposobów jest wykonanie wymazu z okolicy odbytu (przy pomocy dostępnych w aptekach wymazówek). Można też zebrać jaja przy pomocy taśmy celofanowej, jednak aby uzyskać miarodajny wynik, trzeba powtórzyć badanie trzykrotnie w odstępach jednodniowych (chyba że już pierwsza próba będzie dodatnia). Badanie to wykonuje się rano, przed kąpielą i skorzystaniem z toalety. W próbkach kału jaja owsików są znajdowane sporadycznie, dlatego nie jest to polecana metoda badania.
Po zdiagnozowaniu owsicy należy przeprowadzić przepisaną przez lekarza kurację lekami przeciwpasożytniczymi. Działają one jedynie na dorosłe osobniki, dlatego kuracja przebiega w dwóch etapach (by usunąć także te pasożyty, które przy pierwszym podaniu leku były jeszcze jajami). Leki stosowane w walce z owsikami to:
- mebendazol (dawka podstawowa i przypominająca po 2-4 tygodniach),
- albendazol (dawka podstawowa i przypominająca po 3 tygodniach),
- pyrantelum (dawka podstawowa i przypominająca po 2 tygodniach).
Stosowanie leków przeciwko pasożytom to jednak najprostszy element walki z owsikami. Aby skutecznie się ich pozbyć, konieczne jest wyeliminowanie źródeł zakażenia wtórnego, czyli usunięcie z otoczenia dziecka jaj, które mogą bytować na jego pościeli, ręcznikach, zabawkach, ubraniach i wszystkich używanych przez niego przedmiotach. Częścią leczenia owsików jest zatem wzmożona higiena.
W ramach walki z owsikami należy:
- codziennie zmieniać pościel, ręczniki i ubrania;
- wygotowywać pościel i ręczniki, ubranka prasować przed założeniem;
- codziennie myć podłogi, przecierać meble mokrą szmatką (po czym wygotowywać lub wyrzucać szmatki używane do sprzątania);
- zabawki dziecka umyć ciepłą wodą z detergentem lub wyprać;
- po każdym powrocie do domu / wyjściu z toalety pamiętać o umyciu rąk (dotyczy to i dziecka, i domowników);
- pilnować, by dziecko nie wkładało rąk do buzi;
- krótko obcinać paznokcie, aby nie gromadziły się pod nimi jaja pasożyta;
- na noc zakładać dziecku obcisłą bieliznę, aby utrudnić drapanie się;
- rano i wieczorem podmywać dziecko ciepłą wodą z mydłem.
Jeśli skóra jest podrażniona od drapania, należy stosować krem ochronny. W celu eliminacji owsicy niezbędne jest leczenie wszystkich domowników oraz osób z bliskiego otoczenia pacjenta.
