​Szczepionka przeciw kleszczom – na kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszcze to pasożytnicze pajęczaki, które przenoszą wiele groźnych chorób. Choroby odkleszczowe to m.in. borelioza, babeszjoza, antaplazmoza i kleszczowe zapalenie mózgu. Przed ostatnią z wymienionych chorób można się zabezpieczyć – istnieje skuteczna szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Szczepionka na kleszcze – czy istnieje?

Warto wiedzieć, że „szczepionka na kleszcze”, „szczepionka przeciw kleszczom” – to potoczne nazwy szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM). Nie można „odstraszyć” kleszczy szczepionką – za to jedyną i skuteczną metodą uchronienia się przed kleszczowym zapaleniem mózgu i jego powikłaniami, które rozwijają się po ukąszeniu kleszcza, jest szczepionka przeciw KZM.

Kleszczowe zapalenie mózgu – objawy

Kleszczowe zapalenie mózgu (łac. Encephalitis ixodica, inaczej: odkleszczowe zapalenie mózgu; wczesnoletnie zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych) to wirusowa choroba ośrodka nerwowego, którą wywołuje wirus KZM. Wirus kleszczowego zapalenia mózgu zaliczany jest do flawiwirusów (w tej grupie są również: wirus Zika; wirus Zachodniego Nilu; wirus żółtej gorączki; wirus dengi).

Samego ukłucia kleszcza często można nie zauważyć i nie poczuć (ślina kleszcza ma właściwości znieczulające) – dlatego też kleszczowe zapalenie mózgu często wykrywane jest zbyt późno lub sprawa trudności diagnostyczne.

Czytaj także: Jak bezpiecznie usunąć kleszcza? Instrukcja krok po kroku

Zobacz: Usuwanie kleszczy – zestawy do usuwania kleszczy, pompka ssąca na kleszcze

W fazie zwiastunowej kleszczowego zapalenia mózgu występują objawy grypopodobne, do których należą:

• złe samopoczucie,
• osłabienie,
• katar,
• bóle głowy,
• gorączka,
• bóle stawów,
• nudności,
• bóle mięśni,
• brak apetytu.

W drugiej fazie choroby, nazywanej też fazą neuroinfekcji kleszczowego zapalenia mózgu, mogą pojawić się objawy zapalenia mózgu, takie jak:

• niedowłady kończyn,
• wymioty,
• sztywność karku,
• uczucie drętwienia,
• silne bóle mięśniowe i kostno-stawowe.

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu polega jedynie na zahamowaniu objawów choroby – jedyną skuteczną metodą na uniknięcie tej groźnej choroby odkleszczowej jest wygenerowanie przeciwciał w organizmie za pomocą szczepienia ochronnego.

Kleszczowe zapalenie mózgu – szczepionka i jej skuteczność

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu zalecana jest przez Ministerstwo Zdrowia – ma na celu czynne uodpornienie przeciw zapaleniu mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Skuteczność tej szczepionki to 99–100 proc.

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu (Encepur, FSME-immun)

Encepur Adults, Encepur K, FSME-immun – to typy szczepionek przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu dostępne obecnie na rynku farmaceutycznym. Szczepionki na KZM zawierają inaktywowane (inaczej: nieczynne) wirusy. Szczepionki na kleszczowe zapalenie mózgu dostępne są w wersjach dla dorosłych i dzieci (wersja szczepionki na KZM dla dzieci zawiera o połowę mniejszą dawkę wirusa).

Kleszczowe zapalenie mózgu – szczepienie (schemat)

Schemat szczepień na kleszczowe zapalenie mózgu ustala producent danej szczepionki. Szczepienie na KZM składa się z trzech dawek – najlepiej przeprowadzić je wczesną wiosną. Celem 3-etapowego szczepienia jest pobudzenie układu odpornościowego do wytworzenia przeciwciał przeciwko KZM.

• szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (podstawowe) I – pierwsza dawka szczepionki na KZM podawana domięśniowo. Rekomendowany termin to przełom zimy i wiosny;
• szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (podstawowe) II – druga dawka szczepionki na KZM podawana jest po 1-3 miesiącach od pierwszej szczepionki;
• szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (podstawowe) III – trzecia dawka szczepionki na KZM podawana jest po 6-15 miesiącach od drugiej dawki.
• szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (dawki przypominające) – podawane co trzy lata.

Warto wiedzieć, że już po drugiej dawce przeciwciała swoiste występują o ok. 90 proc. zaszczepionych. Zalecany okres między szczepionkami może się różnić w zależności od producenta (np. FSME IMMUN = trzecia dawka po 5-12 miesiącach; Encepur = 9-12 miesięcy od drugiej dawki).

Szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu – schemat przyspieszony

W zależności od szczepionki:

FSME-immun:

1. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – pierwsza dawka;
2. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – druga dawka 14 dni po pierwszej dawce;
3. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – trzecia dawka 5-12 miesięcy po drugiej dawce.

Encepur Adults:

1. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – pierwsza dawka;
2. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – druga dawka 7 dni po pierwszej dawce;
3. szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu – trzecia dawka 21 dni po pierwszej dawce;
4. dawka przypominająca: po 9-12 miesiącach.

Kto powinien zaszczepić się przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Praktycznie każda osoba spędzająca czas na łonie natury, w okolicy lasów i parków miejskich potencjalnie naraża się na kleszczowe zapalenie mózgu.

Szczególne ryzyko dotyczy:

• biegaczy,
• rowerzystów,
• osób uprawiających inny sport w plenerze,
• grzybiarzy, działkowców,
• właścicieli psów,
• rodzin z małymi dziećmi,
• pozostałych osób często przebywających w lesie.

W Polsce szczepienie przeciw KZM polecane jest grupom ryzyka w Programie Szczepień Ochronnych (wirus odkleszczowego zapalenia mózgu w Polsce występuje przede wszystkim w rejonach północno-wschodnich – woj. podlaskie, warmińsko-mazurskie).

Ugryzienie kleszcza – jak wygląda i czy swędzi?