Co ma na celu rehabilitacja pulmonologiczna?
Rehabilitacja pulmonologiczna włączona do spersonalizowanego planu leczenia ma na celu poprawienie ogólnego stanu zdrowia pacjenta, zwiększenie jego zaangażowania w proces rehabilitacji i jednocześnie zmniejszenie kosztów opieki zdrowotnej. Ponadto te cele obejmują:
- stabilizację lub zmniejszenie ogólnych objawów choroby,
- poprawę sposobu oddychania,
- zwiększenie aktywności fizycznej,
- poprawę jakości życia,
- zwiększenie wytrzymałości ciała, zdolność do wykonywania codziennych czynności, pracy i życia społecznego,
- redukcję objawów lęku i depresji.
Celem jest również zapobieganie powikłaniom, nawrotom choroby i unikanie hospitalizacji.
Wskazanie konkretnych celów jest dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta i zależy też od jego możliwości, motywacji oraz zaangażowania. Cele rehabilitacji ukierunkowane na choroby układu oddechowego są dobierane tak, by przywrócić jak największą sprawność organizmu, uwzględniając przy tym istniejące zmiany w układzie oddechowym i ogólny stan zdrowia pacjenta. Zgodnie z wytycznymi, cele rehabilitacji oddechowej dla konkretnego pacjenta są wyznaczane głównie pod kątem:
zmniejszenie nasilenia objawów, ograniczenia stopnia upośledzenia funkcji ciała oraz zwiększenia niezależności pacjenta w zakresie samoobsługi.
Rehabilitacja pulmonologiczna na NFZ – skierowanie
Fizjoterapia w dziedzinie pulmonologii nie musi być kosztowna dla pacjenta. Jeśli po przeprowadzeniu wywiadu z pacjentem i zebraniu odpowiednich badań okazuje się, że potrzebuje on rehabilitacji pulmonologicznej, NFZ (Narodowy Fundusz Zdrowia) pokrywa koszty leczenia. Skierowanie na taką rehabilitację może być wystawiane przez różnych specjalistów, takich jak:
- pulmonolodzy,
- lekarze specjalizujący się w gruźlicy i chorobach płuc,
- chirurdzy klatki piersiowej,
- kardiolodzy,
- laryngolodzy,
- interniści,
- alergolodzy,
- onkolodzy,
- pediatrzy w przypadku dzieci.
Czytaj także: Ulga rehabilitacyjna 2025 – komu przysługuje i co możesz odliczysz?
Gdzie można wykonać rehabilitację pulmonologiczną?
Rehabilitacja pulmonologiczna trwa do maksymalnie 3 tygodni i jest przeznaczona dla pacjentów, którzy muszą zostać przyjęci na oddział rehabilitacji pulmonologicznej i potrzebują kompleksowej rehabilitacji w szpitalnych warunkach, zwłaszcza w przypadku powikłań lub przewlekłych chorób płuc.
W Polsce, na dzień 10 października 2023 roku, istnieje 27 placówek oferujących rehabilitację pulmonologiczną na NFZ w warunkach stacjonarnych.
Wskazania do rehabilitacji oddechowej
Wskazania do przeprowadzenia rehabilitacji w przypadku chorób układu oddechowego są bardzo rozległe, dlatego jest zalecana dla wielu różnych schorzeń, zarówno tych ostrych, jak i przewlekłych. Dotyczy to zwłaszcza:
- przewlekłej obturacyjnej choroby płuc,
- rozedmy płuc,
- przewlekłego zapalenia oskrzeli,
- niedoboru alfa-1-antytrypsyny,
- astmy oskrzelowej,
- mukowiscydozy,
- chorób śródmiąższowych płuc,
- chorób wpływających na ścianę klatki piersiowej, takich jak kyfoskolioza,
- chorób układu nerwowego i mięśniowego, które wpływają na mięśnie oddechowe, na przykład zespół post-polio, dystrofia mięśniowa, zespół Guillaina-Barré,
- Pierwotnego nadciśnienia płucnego,
- odmy samoistnej,
- rozstrzeni oskrzeli,
- zapalenia płuc,
- zapalenia opłucnej,
- okresu przed- i pooperacyjnego, szczególnie po zabiegach na płuca, takich jak usunięcie płata płuca czy przeszczep płuca, oraz po operacjach klatki piersiowej z powodu innych schorzeń, jak na przykład operacja zastawki serca,
- zespole bezdechu we śnie,
- u pacjentów z dużą otyłością,
- u pacjentów wymagających wspomagania wentylacji mechanicznej.
Rehabilitacja oddechowa jest zalecana w tych przypadkach, aby pomóc pacjentom w poprawie funkcji oddechowej i jakości życia.
Aby zakwalifikować osobę do rehabilitacji, należy brać pod uwagę różne czynniki. Należy ocenić jej objawy, jak również to, jak silnie się one manifestują, wyniki badań czynnościowych oraz obecność innych chorób. W niektórych przypadkach istnieją dodatkowe wymagania, na przykład osoba musi przestać palić, aby móc uczestniczyć w programie rehabilitacji, ponieważ to może poprawić jej zaangażowanie i motywację. Ważne jest, aby każdy program rehabilitacyjny rozpoczynał się od części wstępnej, która ma na celu pomóc pacjentowi rzucić palenie. Kwalifikacja do rehabilitacji jest dokonywana indywidualnie, a cele i zakres programu są dostosowywane do potrzeb pacjenta, uwzględniając jego inne choroby, plan leczenia oraz zdolność współpracy zarówno pacjenta, jak i jego rodziny.
Jak wygląda rehabilitacja pulmonologiczna?
W ramach programu rehabilitacji, ważnym aspektem jest dostarczenie pacjentom wiedzy na temat anatomicznej budowy i funkcji układu oddechowego, patofizjologii chorób płuc, pielęgnacji dróg oddechowych, zasad leczenia i ćwiczeń fizycznych. Kolejnym ważnym elementem jest nauka technik oddychania (modyfikacja sposobu oddychania), ponieważ Dodatkowo, pacjenci dowiadują się, jak wykonywać codzienne czynności oszczędzające energię, jak oceniać i reagować na ewentualne dolegliwości, oraz jak utrzymywać właściwą dietę.
Omawianie z pacjentami zasad wykonywania ćwiczeń pomaga motywować ich do samodzielnego ich wykonywania. Dla każdej osoby tworzy się osobisty dziennik ćwiczeń, co pozwala monitorować postęp rehabilitacji i dostosowywać indywidualny program w razie potrzeby.
Proces rehabilitacji oddechowej składa się z kilku etapów, w tym:
- optymalizacji leczenia farmakologicznego,
- regularnej oceny potrzeb pacjenta i stopnia jego upośledzenia,
- oceny kwalifikacji do programu rehabilitacyjnego,
- uczestnictwa w programie rehabilitacyjnym,
- ustalenia kryteriów zakończenia programu,
- planowania dalszej opieki po zakończeniu programu.
Wszystkie te cele i etapy są dostosowywane do indywidualnych potrzeb pacjenta i opierają się na ogólnych zaleceniach medycznych oraz jego osobistej sytuacji zdrowotnej.
Podczas sesji rehabilitacyjnych często przeprowadza się różne ćwiczenia, takie jak:
- nauka prawidłowego oddechu,
- pielęgnacja dróg oddechowych,
- rozluźnianie napiętych mięśni klatki piersiowej,
- ćwiczenia dla mięśni przepony i brzucha,
- zwiększanie zakresu ruchów w obrębie klatki piersiowej,
- ogólna poprawa kondycji,
- techniki oklepywania pozycje drenażowe.
Dodatkowo, przeprowadza się szkolenia dotyczące inhalacji leków wziewnych i samokontroli przy użyciu pikflometru dla pacjentów z astmą.
Kto nie może poddać się rehabilitacji pulmonologicznej?
Rehabilitacja jako długotrwałe działanie wymaga ustanowienia odpowiedniego związku z pacjentem i skutecznego pobudzenia go do działania. Dlatego też istnieje kilka czynników, które mogą stworzyć przeszkody w procesie rehabilitacji, takie jak uzależnienia (np. od narkotyków, leków czy alkoholu) oraz poważne zaburzenia psychiczne. Istnieją także pewne warunki, które są względnymi przeciwwskazaniami do rehabilitacji oddechowej:
- choroba niedokrwienna serca w niestabilnym stanie,
- zastoinowa niewydolność krążenia,
- ciężkie nadciśnienie płucne,
- niewydolność wątroby,
- świeży udar mózgu,
- uzależnienie od narkotyków,
- lekozależność,
- poważne zaburzenia funkcji poznawczych,
- ciężka choroba psychiczna.
Rehabilitacja pulmonologiczna – przeciwwskazania bezwzględne
Ponadto istnieją bezwzględne przeciwwskazania do rehabilitacji, co oznacza, że w tych przypadkach jest ona niemożliwa:
- obecna otwarta rana klatki piersiowej,
- świeży krwotok płucny,
- zawał serca lub zawał płuc w ciągu pierwszej doby,
- ciężka niewydolność krążenia,
- niewydolność nerek z kwasica metaboliczną,
- niewydolność wątroby z kwasica metaboliczną,
- nadciśnienie tętnicze z trwałymi zmianami narządowymi.
W wymienionych przypadkach należy unikać rehabilitacji do czasu ustabilizowania stanu zdrowia, aby zapewnić bezpieczeństwo pacjenta.
Programy rehabilitacji pulmonologicznej są istotnym komponentem leczenia pacjentów z chorobami układu oddechowego. W szczególności pomagają one kontrolować i zmniejszać nasilenie objawów, takich jak duszność, poprzez poprawę sposobu oddychania, zwiększenie wytrzymałości fizycznej oraz tolerancji wysiłku. Rehabilitacja pulmonologiczna przyczynia się do poprawy jakości życia pacjentów, zmniejszenia problemów zdrowotnych związanych z psychiką (np. redukcji poziomu niepokoju i depresji), poszerzenia zakresu wykonywanych codziennych czynności oraz umożliwia aktywne uczestnictwo w życiu społecznym i rodzinnym.
