Bezsenność dotyka nawet 50 proc. społeczeństwa. U około 20 proc. problemy z zasypianiem pojawiają się minimum 3 razy w tygodniu. Nieprzespana noc, zmęczenie, nocne pobudki i problemy z ponownym zaśnięciem znacząco pogarszają jakość życia i przekładają się na rozdrażnienie, irytację oraz osłabioną koncentrację w ciągu dnia. Nic dziwnego, że Pacjenci z tym problemem szukają pomocy.
Melatonina – czym jest?
Melatonina jest neurohormonem wytwarzanym w szyszynce mózgowej. Do jej zadań należy regulacja rytmu dobowego, przy czym zaczyna być produkowana na ogół wieczorem, a jej maksymalne stężenie przypada na czas między północą a trzecią nad ranem. W tym czasie występują na ogół fazy snu głębokiego, podczas których organizm najintensywniej się regeneruje.
Po trzeciej nad ranem poziom melatoniny zaczyna spadać, a organizm przechodzi w fazę snu REM, znaną z marzeń sennych. Poziom melatoniny spada naturalnie u osób po 55. roku życia, przy czym na jego wydzielanie mają wpływ także inne czynniki – np. światło ekranu telewizora tuż przed zaśnięciem, które „przestawia” nasz organizm i opóźnia wydzielanie tego hormonu. W ciągu dnia stężenie melatoniny może wzrosnąć np. po wysiłku fizycznym lub przy braku ekspozycji na światło słoneczne. Możesz wtedy czuć senność i mieć ochotę na drzemkę.
Dzieje się tak, ponieważ proces wydzielania melatoniny regulują promienie słońca. Gdy słońce zachodzi szyszynka dostaje sygnał, że zbliża się noc, zaczyna więc produkować więcej melatoniny, przez którą odczuwamy zmęczenie i w efekcie zasypiamy. Proces produkcji melatoniny zaburza jednak sztuczne światło, dlatego coraz częściej specjaliści od zaburzeń snu podkreślają, że ekspozycja na jasne światło zwłaszcza z telewizora czy telefonu tuż przed snem może powodować zaburzenia snu.
Melatonina w tabletkach – czy działa?
Melatonina jest syntezowana chemicznie i można ją kupić w postaci tabletek w aptekach. Dawka do 5 mg nie wymaga recepty od lekarza. Wyższe stężenia melatoniny musi przepisać lekarz. Melatonina w postaci syntetycznej jest metabolizowana w wątrobie i wydalana z organizmu po 12 godzinach.
Zalety melatoniny w tabletkach
Przyjmowanie melatoniny przez snem:
- ułatwia zaśnięcie,
- podnosi poziom serotoniny,
- ułatwia odpoczynek poprzez sterowanie ruchami jelit, by dostosowały swoją pracę do pory dnia.
Melatonina pomaga także redukować przebudzenia w nocy, a jeśli to nastąpi, ułatwia ponowne zaśnięcie.
Melatonina jest wskazana w przypadku podróży międzykontynentalnych, kiedy to zmienia się sfera czasowa. Organizm ciężko adaptuje się do zmiany, a przyjmowanie syntetycznej melatoniny ułatwia mu to zadanie.
Niedobór melatoniny i w efekcie brak odpowiedniego odpoczynku może przełożyć się na:
- nieprawidłową pracę mózgu,
- występowanie napadów padaczkowych,
- pojawienie się halucynacji.
Brak snu skutkuje także depresją. Uważa się, że przyjmowanie melatoniny pomaga nie tylko na sen, ale także łagodzi objawy depresji. Nie tylko w tej chorobie może pomóc – melatonina poprawia kondycję wzroku, łagodzi refluks żołądkowo-przełykowy oraz zwiększa stężenie hormonu wzrostu u mężczyzn.
Po jakim czasie melatonina zaczyna działać?
Działanie melatoniny w tabletkach można zauważyć już po 2 godzinach, natomiast krople działają szybciej, nawet po godzinie. W przypadku potrzeby regulacji rytmu dobowego skuteczność melatoniny jest widoczna stopniowo, na ogół po około 2 tygodniach można zauważyć poprawę.
Melatonina – w jakiej formie kupić?
Melatonina jest dostępna jako preparat pod postacią:
- tabletek,
- kropli,
- herbat,
- olejków.
Jest też często składnikiem preparatów nasennych, wraz z wyciągiem z melisy czy rumianku. Kupując taki preparat należy zwrócić uwagę na stężenie melatoniny – im wyższa dawka, tym łatwiej będzie zasnąć.
Melatonina a bezsenność – co jeszcze zrobić?
Melatonina ułatwia zasypianie, ale ważne są także nawyki Pacjenta i przygotowanie do snu. Eksperci zalecają, aby łóżko służyło tylko do spania – nie do jedzenia, oglądania telewizji czy pracy. Ma się ono nam kojarzyć jedynie z odpoczynkiem. Spać powinniśmy w czystej pościeli, najlepiej w przewietrzonym pomieszczeniu o temperaturze około 18-20 stopni Celsjusza. Na dwie-trzy godziny przed snem nie powinno się nic jeść, aby nie obciążać organizmu trawieniem. Zabronione jest także picie alkoholu. Być może ułatwia zasypianie, ale spłyca sen, przez co wstajemy niewyspani i zmęczeni.
By walczyć z bezsennością, warto pamiętać nie tylko o prawidłowej higienie snu. Przed snem nie powinno się także ćwiczyć fizycznie, brać ciepłych kąpieli (które pobudzają krążenie, przez co trudniej jest zasnąć) oraz oglądać telewizji czy przeglądać telefonu.
Melatonina – przeciwwskazania i skutki uboczne
Przed rozpoczęciem przyjmowania melatoniny należy skonsultować się z lekarzem. Suplement jest przebadany klinicznie i bezpieczny, ale dawka musi być dopasowana. Na ogół zaleca się przyjmowanie melatoniny w dawce od 1 mg do 5 mg na godzinę przed pójściem spać. W sytuacji zmiany strefy czasowej powinno się przyjąć 2-3 mg melatoniny po zapadnięciu zmroku. Pamiętaj, że powinieneś prowadzić pojazdów po przyjęciu melatoniny – może ona obniżać koncentrację.
Skutki uboczne przyjmowania melatoniny występują dość rzadko i należą do nich nudności, nadmierna senność, bóle głowy, nadmierne pocenie się, rozdrażnienie, nerwowość, zawroty głowy oraz dziwne, atypowe sny. Skutki uboczne przyjmowania melatoniny mogą się nasilić w przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki. W trakcie przyjmowania melatoniny nie należy pić alkoholu, a palenie papierosów obniża stężenie melatoniny we krwi.
Melatoniny nie powinny przyjmować dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią. Osoby leczące się na depresję, epilepsję, przyjmujące leki związane z chorobami układu krążenia (np. na nadciśnienie tętnicze), chorobami wątroby, zaburzeniami hormonalnymi oraz chorobami nerek powinny skonsultować się lekarzem, czy melatonina nie wchodzi w reakcję z przyjmowanymi przez nich lekami.
Leki, z którymi nie wolno łączyć melatoniny
Zabronione jest łączenie melatoniny z:
- tiorydazyną i imipraminą (leki przeciwdepresyjne),
- zolpidemem (i innymi lekami nasennymi),
- deksametazonem (glikokortykosteroidy),
- klonazepamem, karbamazepiną (leki przeciwpadaczkowe),
- ryfampicyną (antybiotyki)
- fluwoksaminą (leki SSRI)
- walfaryną, klopidogrenem (leki przeciwzakrzepowe).
Zawsze przed przyjęciem melatoniny należy zapoznać się z ulotką lub zapytać lekarza o możliwe interakcje z przyjmowanymi lekami.
Czy od melatoniny można się uzależnić?
Teoretycznie przyjmowanie melatoniny jest bezpieczne i nawet po dłuższym czasie nie powoduje uzależnienia. Dawkę leku lub suplementu powinien dobrać lekarz w oparciu o stan zdrowia pacjenta.
Melatonina dla dzieci
Nie jest zalecane, aby dzieci przyjmowały preparaty z melatoniną. Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu melatoniny na zdrowie dzieci, które przyjmowały preparat dłużej niż 4 tygodnie. W rzadkich przypadkach, przy stwierdzonych zaburzeniach, np. ADHD, lekarz psychiatra może zadecydować o przepisaniu melatoniny dla dziecka, przy czym zawsze będzie to niska dawka. Jeśli dziecko ma problemy z zasypianiem przed wdrożeniem jakiejkolwiek suplementacji należy zasięgnąć porady pediatry.
