Borelioza po latach – objawy i leczenie po latach po ugryzieniu przez kleszcza

Komu grozi borelioza?

Głównym wektorem krętków Borrelia burgdorferi są kleszcze. Wciąż trwają badania nad możliwym przenoszeniem tych bakterii przez owady, takie jak np. żywiące się krwią komary, strzyżaki czy pchły. Teoretycznie borelioza może też przenosić się z ciężarnej matki na płód.  

Szacuje się, że nawet 14,5% ludzi na świecie chorowało lub nadal choruje na boreliozę. 

Na szczęście nie każdy kleszcz jest nosicielem bakterii wywołującej boreliozę. Obecnie ostrożnie szacuje się, że zagrożeniem jest średnio co trzeci osobnik, ale zakaźność pajęczaków zależy od obszaru ich występowania. W Polsce najłatwiej o infekcję we wschodniej i centralnej części kraju, gdyż zakażone kleszcze stanowią tam czasami nawet do 70% całej populacji.  

Niestety, nie każdy pacjent z boreliozą szybko dowiaduje się o infekcji. Najbardziej charakterystyczny objaw, czyli rumień wędrujący, dotyczy jedynie 30 do 60% osób zainfekowanych krętkami Borrelia burgdorferi. Rumień pojawia się po kilku dniach lub tygodniach od ukąszenia i najczęściej posiada charakterystyczne centralne przejaśnienie, przez co przypomina okrągłą tarczę strzelniczą i łatwo odróżnić go od śladu po ukąszeniu owada, gdyż stopniowo powiększa swoją średnicę i przemieszcza się po skórze. Obecność rumienia wędrującego jest podstawą do rozpoznania boreliozy, gdyż w żadnej innej chorobie taki objaw nie występuje (rumień to nic innego, jak bakterie, które dostały się pod skórę i tam się mnożą) ale brak rumienia po ukąszeniu przez kleszcza niestety nie wyklucza infekcji.  

Oto jak wygląda rumień wędrujący:

Polecamy: Kleszcze w skórze: jak wyciągnąć kleszcza? Jak wygląda kleszcz w skórze?

Borelioza – objawy po latach

U dużego odsetka osób ugryzionych przez zainfekowanego kleszcza nie występuje charakterystyczny, zwiastujący boreliozę rumień wędrujący ani grypopodobne objawy typowe dla wczesnej boreliozy, czyli:

• gorączka,
• dreszcze,
• bóle mięśni i stawów,
• bóle głowy,
• zmęczenie.

Zdarza się też, że rumień co prawda pojawia się wkrótce po przekroczeniu bariery skórnej przez zakażonego kleszcza, ale zmiana zostaje przez pacjenta przeoczona lub zignorowana, a przez kolejne miesiące czy lata żadne inne objawy nie zmuszają chorego do wizyty u lekarza i wykonania badań.

U tych osób infekcja nie przemija samoistnie, lecz przebiega bezobjawowo, a krętki bez żadnych sygnałów ostrzegawczych rozsiewają się po organizmie, obejmując swoim działaniem różne narządy i układy.

Objawy boreliozy po latach – co może je wywołać?

Pierwsze objawy wskazujące na boreliozę mogą pojawić się nawet po wielu latach. Zdarzają się przypadki rozpoznania boreliozy nawet po 20 latach od ugryzienia przez kleszcza. Choroba po tak długim czasie może aktywować się: 

• w sytuacjach stresowych,  
• w czasie ciąży, 
• w trakcie trwania innych chorób, najczęściej wymagających przyjmowania antybiotyków.  

Mówi się wówczas o późnym stadium boreliozy, które rozwija się najczęściej w trzech obszarach: 

• Przewlekłe zapalenie stawów, nazywane boreliozą stawową – zauważalna jest bolesność, zaczerwienienie i opuchlizna dużych stawów, najczęściej kolanowych, ale również skokowych, biodrowych czy łokciowych. Mogą występować również łagodne zapalenie mięśni, kaletek maziowych lub ścięgien, a objawy mogą nasilać się lub na jakiś czas całkowicie ustępować, a później nawracać.    
• Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn – zmiany skórne na dalszych częściach kończyn najczęściej są nieregularne, niesymetryczne, o barwie czerwonosinawej. Początkowo występuje obrzęk zapalny skóry, potem skóra staje się coraz cieńsza, z fioletowymi przebarwieniami. Chorobie często towarzyszy ból okolicznych stawów i parestezje (mrowienie, drętwienie i inne).  
• Przewlekła neuroborelioza – zajęcie układu nerwowego przez krętki może dotyczyć zarówno ośrodkowego (mózg i rdzeń kręgowy), jak i obwodowego układu nerwowego (nerwy). Występuje rzadko, ale może prowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i korzeni nerwowych, zapalenie pojedynczych nerwów (np. nerwu twarzowego), zapalenie mózgu lub rdzenia kręgowego. Charakterystyczne objawy neuroboreliozy róznych typów to zaburzenia widzenia, słuchu, połykania, czucia, u części chorych pojawiają się zespoły bólowe splotu barkowego lub odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa, może wystąpić też encefalopatia, czyli uszkodzenie struktur mózgu z postępującymi zanikami pamięci i zaburzeniami innych funkcji poznawczych.  

Pacjenci zmagający się z przewlekłą boreliozą czasami skarżą się również na:

• większą męczliwość,  
• ociężałość,  
• niższy próg bólu,  
• nadpotliwość,  
• uderzenia gorąca.  

U niewielkiego odsetka pacjentów dochodzi do boreliozowego zapalenia mięśnia sercowego, objawiającego się bólami w klatce piersiowej, skokami tętna, palpitacjami serca, dusznościami powysiłkowymi, a także do zaburzeń miesiączkowania u kobiet, bólu jąder u mężczyzn, a czasem też nietypowych reakcji organizmu na alkohol (np. znacznie silniejszy kac po spożyciu).  

Polecamy: Kleszcze a borelioza – jak nie przegapić ukłucia i zapobiec infekcji?

Badania na boreliozę po latach

W przypadku wczesnych objawów boreliozy, rozpoznanie opiera się przede wszystkim na obecności rumienia wędrującego, który jest jednoznacznym sygnałem rozsiewu krętków Borrelia burgdorferi w organizmie. W późniejszych stadiach boreliozy, do rozpoznania wymagane są typowe objawy kliniczne wskazujące na infekcję oraz laboratoryjne (serologiczne) potwierdzenie zakażenia.  

Wciąż nie istnieje niestety metoda diagnostyczna dająca pewne, stuprocentowe rozpoznanie boreliozy. Na wczesnym etapie mógłby to być jedynie dodatni wynik hodowli Borrelia burgdorferi wyizolowanych ze zmian towarzyszących boreliozie, zwłaszcza z rumienia wędrującego. W przypadku późnego stadium, pacjenci mają do dyspozycji diagnostykę dwuetapową:  

1. Test ELISA – ilościowy test przesiewowy pozwalający określić odpowiedź układu odpornościowego. Wykrywa obecność przeciwciał IgM i IgG. W przypadku wyniku ujemnego wyklucza się czynną boreliozę. Wiarygodność wyniku dodatniego szacowana jest na 10-30%, gdyż test może dawać wyniki fałszywie dodatnie, dlatego wymaga potwierdzenia badaniem drugiego etapu).
2. Western-Blot lub inne badanie metodą immunoblot – stosowane w przypadku wyniku pozytywnego lub wątpliwego dla testu ELISA. Wynik ujemny wyklucza boreliozę, dodatni potwierdza diagnozę.

W rzadkich przypadkach może się zdarzyć, że pomimo ujemnych wyników obu testów, w organizmie pacjenta jednak toczy się pełnoobjawowa infekcja. Powodem wyników fałszywie ujemnych może być wytwarzanie przeciwciał jedynie w miejscach, gdzie obecna jest infekcja, czyli np. w płynie mózgowo-rdzeniowym lub płynie stawowym lub przebyta niedawno antybiotykoterapia obniżająca poziom przeciwciał. Wyniki fałszywie dodatnie teoretycznie mogą zdarzyć się np. u pacjentów z innymi infekcjami (np. z aktywną kiłą) lub u chorych na choroby autoimmunologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów). Lekarz zajmujący się pacjentem z podejrzeniem boreliozy, rozpoznanie zawsze opiera nie tylko na wynikach badań, ale też obrazie klinicznym, czyli zespole objawów występujących u chorego.  

 

Polecamy: Diagnozowanie boreliozy. Jakie badania na boreliozę wykonać?

Leczenie boreliozy po latach

Borelioza wykryta po latach od zakażenia również wymaga pilnego wdrożenia antybiotykoterapii.  

W Polsce najczęściej stosuje się metodę opracowaną przez IDSA (Amerykańskie Towarzystwo Chorób Zakaźnych), polegającą na podawaniu pacjentowi jednego rodzaju antybiotyku (np. amoksycyliny, doksycykliny, azytromycyny) przez kilka tygodni (najczęściej nie dłużej niż 6 tygodni).  

Inną, bardziej kontrowersyjną metodą jest metoda opracowana przez ILADS (Międzynarodowe Towarzystwo ds. Boreliozy i Chorób z Nią Powiązanych), polegająca na agresywnej multiterapii kilkoma różnymi antybiotykami w dużych dawkach, podawanymi aż do ustąpienia objawów, z kilkumiesięcznym marginesem bezpieczeństwa. Łącznie nawet przez kilkanaście miesięcy do kilku lat.

Polecamy: ​Szczepionka przeciw kleszczom – na kleszczowe zapalenie mózgu 

Skutki nieleczonej boreliozy

W przypadku boreliozy rozwijającej się w organizmie bez leczenia przez wiele lat, pacjent musi liczyć się z ryzykiem nieodwracalnych zmian, które zaszły przez ten czas w jego organizmie.  

Pomimo wdrożonej i skutecznej antybiotykoterapii, być może już do końca życia nie uda się wyleczyć powikłań neurologicznych czy kardiologicznych albo nigdy nie powróci pełna sprawność w obrębie stawów. Bardzo ważne jest, by pacjent z objawami późnej boreliozy znalazł dla siebie odpowiedniego lekarza, który będzie potrafił nie tylko poprowadzić odpowiednie leczenie, ale również zmierzy się z konsekwencjami długich lat działalności krętków w organizmie.