Jakie choroby przenoszą komary? Fakty, mity i zagrożenia zdrowotne 

Czy komary przenoszą choroby? 

Tak – komary mogą przenosić choroby, ale oczywiście nie każdy owad napotkany na naszej drodze stanowi zagrożenie zdrowotne. Przenoszenie chorób przez komary zależy od kilku czynników:  

• gatunku owada,  
• regionu geograficznego, 
• obecności patogenu w populacji lokalnej.  

Do zakażenia dochodzi zwykle w momencie ukłucia, gdy komar wprowadza do skóry ślinę zawierającą chorobotwórczy patogen.

Nie każdy komar przenosi choroby. Na świecie istnieje ponad 3 500 gatunków tych owadów, ale tylko część z nich jest zdolna do przenoszenia konkretnych patogenów. Najgroźniejsze z nich to komary z rodzaju Anopheles, Aedes i Culex. 

Dlaczego nie każde ukąszenie jest groźne? 

Ukąszenie komara, również z gatunków zdolnych do przenoszenia patogenów, nie zawsze kończy się zakażeniem. Aby doszło do przeniesienia choroby na nową ofiarę, muszą zostać spełnione określone warunki: 

1. Komar musi wcześniej ukłuć zakażonego człowieka lub zwierzę.
2. Patogen musi przeżyć i namnażać się w organizmie komara.
3. Komar musi ponownie ukłuć innego człowieka i przenieść patogen poprzez ślinę.

To złożony proces, który sprawia, że w klimacie umiarkowanym ryzyko zakażenia chorobą przenoszoną przez komary jest bardzo niskie, choć nie zerowe.  

Jakie choroby przenoszą komary?  

Na początek ciekawostka – według aktualnych, światowych rankingów, to nie lwy czy rekiny, ale komary są najgroźniejszymi zwierzętami zagrażającymi człowiekowi. Każdego roku to właśnie komary przyczyniają się do śmierci od 750 tysięcy do 1 miliona osób na świecie (drugie miejsce na liście zajmują jadowite węże, a trzecie psy przenoszące wściekliznę).

Jakie choroby przenoszą komary?  

Malaria 

• Patogen: pasożyty z rodzaju Plasmodium (najczęściej P. falciparum) 
• Gatunek komara: Anopheles 
• Regiony występowania: Afryka Subsaharyjska, Azja Południowo-Wschodnia, Ameryka Południowa 

Malaria to jedna z najpowszechniejszych i najgroźniejszych chorób przenoszonych przez komary. Objawia się gorączką, dreszczami, bólami mięśni i w skrajnych przypadkach może prowadzić do śpiączki malarycznej i zgonu.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2021 roku malaria spowodowała śmierć 619 tysięcy ludzi, z czego 80 procent stanowiły dzieci poniżej 5. roku życia.  

Czytaj także: Malaria (zimnica) – co to za choroba, jakie daje objawy i jak się przed nią chronić w podróży

Denga (gorączka denga) 

• Patogen: wirus dengi (DENV) 
• Gatunek komara: Aedes aegypti, Aedes albopictus 
• Regiony występowania: Azja, Ameryka Środkowa i Południowa, Karaiby, Afryka 

Denga to choroba wirusowa objawiająca się wysoką gorączką, silnym bólem głowy i stawów, czasem wysypką. W ciężkiej postaci może prowadzić do krwotoków i wstrząsu.

Występuje coraz częściej także w Europie Południowej, szczególnie podczas ciepłych sezonów. 

Czytaj także: Szczepionka na dengę – czy jest dostępna w Polsce, ile kosztuje i kto może się zaszczepić?

Zika 

• Patogen: wirus Zika (ZIKV) 
• Gatunek komara: Aedes aegypti, Aedes albopictus 
• Regiony występowania: Ameryka Południowa, Środkowa, Karaiby, Azja Południowo-Wschodnia 

Choroba Zika zazwyczaj przebiega łagodnie, ale może być groźna dla kobiet w ciąży – wirus ZIKV przenikający przez łożysko może powodować małogłowie u noworodków i inne wady rozwojowe. 

Chikungunya 

• Patogen: wirus chikungunya (CHIKV) 
• Gatunek komara: Aedes aegypti, Aedes albopictus 
• Regiony występowania: Afryka, Azja, Ameryka Południowa, coraz częściej południowa Europa 

Choroba o bardzo ostrym początku – wysoka gorączka i silne bóle stawów mogą utrzymywać się tygodniami. Choć rzadko prowadzi do zgonu, znacznie obniża jakość życia chorych. 

Gorączka Zachodniego Nilu 

• Patogen: wirus Zachodniego Nilu (WNV) 
• Gatunek komara: Culex 
• Regiony występowania: Afryka, Bliski Wschód, Europa Południowa, Ameryka Północna 

W większości przypadków choroba przebiega bezobjawowo, jednak u części pacjentów może dojść do poważnych powikłań neurologicznych, takich jak zapalenie mózgu czy opon mózgowo-rdzeniowych. 

Żółta gorączka (żółta febra) 

• Patogen: wirus żółtej gorączki 
• Gatunek komara: Aedes aegypti 
• Regiony występowania: Afryka Subsaharyjska, Ameryka Południowa 

Choroba wirusowa o ciężkim przebiegu – objawy obejmują gorączkę, żółtaczkę, bóle brzucha i wymioty. Dla osób podróżujących w rejony występowania żółtej gorączki szczepienie jest obowiązkowe lub zalecane. 

Czytaj więcej: Żółta febra – przyczyny i objawy. Czy można zarazić się w Polsce?

Filarioza (słoniowacizna) 

• Patogen: nicienie z rodzaju Wuchereria bancrofti i inne 
• Gatunek komara: różne gatunki z rodzaju Culex, Anopheles, Aedes 
• Regiony występowania: Azja, Afryka, Ameryka Południowa 

Przewlekła choroba pasożytnicza prowadząca do obrzęków kończyn i narządów płciowych. Skutkiem filariozy może być trwałe kalectwo. 

Jakie choroby przenoszą komary w Polsce? 

W porównaniu z krajami tropikalnymi, w Polsce ryzyko zachorowania na chorobę przenoszoną przez komary jest bardzo niskie, ale nie zerowe. W ostatnich latach obserwuje się pewne zmiany związane z ociepleniem klimatu, migracją komarów egzotycznych oraz rosnącą mobilnością ludzi, przekładające się bezpośrednio na nieco zwiększone ryzyko zachorowań. Ponadto, do Polski mogą trafiać egzotyczne, zakażone komary w ładunkach transportowych, bagażach, samochodach, statkach czy samolotach, a larwy owadów mogą znajdować się np. w zbiornikach wodnych lub glebie (import i eksport roślin oraz podłoży roślinnych). Są to jednak sytuacje marginalne.  

Jakie choroby mogą teoretycznie przenosić komary w Polsce?  

1. Gorączka Zachodniego Nilu (Wirus WNV) – potwierdzono przypadki zachorowań ludzi m.in. w Grecji, Hiszpanii, Niemczech, Węgrzech i we Włoszech. W Polsce dotychczas nie odnotowano zachorowań, ale wykryto przeciwciała u ptaków (nosicieli wirusa). GIS oraz ECDC prowadzą monitoring ptactwa pod kątem WNV.  
2. Malaria – przypadki zawleczone przez podróżnych z terenów Afryki i Azji. Szacuje się, że to około 20-40 przypadków zachorowań rocznie. Obecne w Polsce gatunki komara nie przenoszą aktywnie malarii, ale zmiany klimatyczne mogą w przyszłości zwiększyć ich kompetencję jako wektorów. 
3. Dirofilarioza (nicienie z rodzaju Dirofilaria) – dotychczas w Polsce potwierdzono przypadki zachorowań u psów (głównie na południu kraju) i sporadyczne przypadki u ludzi (tzw. dirofilarioza oczna lub skórna). Choroba u ludzi nie jest groźna, ale może wymagać usunięcia pasożyta metodą chirurgiczną. Polska znajduje się na północnej granicy występowania dirofilariozy w Europie, ale stopniowo przesuwa się ona w naszym kierunku.  
4. Alergie i zakażenia wtórne po ukąszeniu – u wielu osób po ugryzieniu mogą pojawiać się miejscowe reakcje alergiczne (obrzęk, silny świąd, rumień), zdarzają się też wtórne zakażenia bakteryjne wywołane drapaniem miejsca ukąszenia i nadkażeniem skóry. W literaturze medycznej opisano sporadyczne przypadki neuropatii po wielokrotnych ukąszeniach przez komary.   

Czytaj więcej: Uczulenie na komary – jak się objawia, czy wymaga leczenia?

FAQ – najczęstsze pytania o choroby przenoszone przez komary 

Czy komary przenoszą HIV? 

Nie, komary nie przenoszą HIV. Wirus nie przeżywa i nie namnaża się w organizmie komara, dlatego ukąszenie nie stanowi zagrożenia zakażeniem HIV. 

Czy w Polsce występują komary tygrysie (Aedes albopictus)? 

Tak, w Polsce odnotowano pojedyncze przypadki obecności komarów tygrysich, głównie na południu kraju. Gatunek ten może przenosić wirusy takie jak denga, Zika czy chikungunya, choć do tej pory nie potwierdzono zakażeń na terenie Polski. 

Jak się chronić przed chorobami przenoszonymi przez komary? 

Najskuteczniejsza ochrona to stosowanie repelentów, moskitier, odpowiedniej odzieży oraz unikanie miejsc o dużym nagromadzeniu komarów. W przypadku podróży do krajów tropikalnych warto rozważyć szczepienia lub profilaktykę lekową, np. przeciwko malarii. 

Czytaj więcej: Środki na komary – jak skutecznie chronić się latem? Analiza preparatów

Dlaczego komary niektórych ludzi gryzą częściej niż innych? 

Komary przyciąga zapach potu, dwutlenek węgla i ciepłota ciała, dlatego osoby mocniej pocące się lub o wyższej temperaturze mogą być atakowane częściej. Znaczenie mają też grupa krwi (np. 0 uważana jest za najbardziej atrakcyjną dla komarów), rodzaj noszonych ubrań i mikrobiom skóry.  

Czy przez zmiany klimatu komary staną się groźniejsze w Polsce? 

Tak – ocieplenie klimatu sprzyja rozwojowi egzotycznych gatunków komarów oraz wydłuża sezon ich aktywności, co może zwiększyć ryzyko chorób przenoszonych przez owady także w Polsce. Monitoring entomologiczny prowadzony przez GIS i ECDC pozwala oceniać to ryzyko na bieżąco. 

Może Cię również zainteresować: