Jak wygląda rumień wędrujący?
Rumień wędrujący (inaczej: rumień pełzający) pojawia się zazwyczaj po 3–30 dniach od ukąszenia przez zakażonego kleszcza i początkowo jest zlokalizowany w miejscu wkłucia. Zwykle trudno pomylić go z czerwonym śladem po ugryzieniu innego pajęczaka lub komara, gdyż jego typowa postać ma charakterystyczne centralne przejaśnienie, dzięki któremu przypomina okrągłą tarczę strzelniczą (bull’s eye). Zdarza się jednak, że cała zmiana skórna jest zabarwiona jednolicie, ma nieregularny kształt lub cechy krwotoczne i początkowo może nie być jednoznaczna w ocenie.
Rumień wędrujący stopniowo powiększa swoją średnicę, wędrując (pełzając) po skórze. Może osiągać różne rozmiary, w tym bardzo duże, obejmujące np. całe ramię czy pośladek. Przeważnie ma też wyraźnie odgraniczone brzegi (zdarza się, że jego obwódka jest intensywnie czerwona lub fioletowa), pozostaje w płaszczyźnie skóry, na ogół nie jest bolesny ani nie wywołuje świądu. Może być natomiast cieplejszy niż otaczająca go skóra.
O pewnym rozpoznaniu mówi się, gdy rumień ulega powiększeniu w ciągu kilku dni i przekracza średnicę 5 cm – sprawdza się to, robiąc zdjęcie zmiany lub zaznaczając długopisem jej granice i kontrolując kształt po 1–2 dniach, zanim zostanie wdrożone leczenie. W rzadkich przypadkach na skórze pacjenta pojawiają się mnogie rumienie wtórne (EM multiplex), świadczące o rozsiewie krętków drogą krwi lub chłonki do dalej położonych obszarów skóry. Zmiany wtórne zazwyczaj są mniejsze od pierwotnej i jednolicie zabarwione.
Czy rumień wędrujący zawsze oznacza boreliozę?
Brak rumienia wędrującego w wywiadzie po ukąszeniu przez kleszcza nie wyklucza boreliozy, ale jego obecność jest podstawą do rozpoznania choroby i rozpoczęcia leczenia bez dodatkowych badań. Ta charakterystyczna zmiana skórna pojawia się jedynie u 30–60% zakażonych krętkami osób. U pozostałych choroba rozwija się bezobjawowo lub przy udziale innych objawów, takich jak podwyższona temperatura, bóle głowy, bóle stawowo-mięśniowe, powiększenie węzłów chłonnych czy osłabienie, przemęczenie, problemy z koncentracją. Około połowa chorujących na boreliozę na żadnym etapie choroby nie dostrzega u siebie objawu w postaci rumienia wędrującego, więc jego brak po ukąszeniu kleszcza nie świadczy niestety o braku zakażenia.
Jeśli jednak rumień wędrujący się pojawia – zarówno w postaci typowej, jak i nietypowej, ale wykazującej tendencję do powiększania swojej średnicy (do ponad 5 cm), stanowi podstawę do rozpoznania boreliozy i pilnego rozpoczęcia antybiotykoterapii. W przypadku wątpliwości lekarz diagnozuje chorobę na podstawie innych objawów klinicznych oraz badań dodatkowych – metodą immunoenzymatyczną ELISA (wykazującą obecność swoistych przeciwciał IgM lub IgG), a następnie wykonując oznaczenia techniką Western-Blot.
Czytaj więcej: Borelioza – objawy, leczenie, badania krwi, skutki. Czy borelioza jest uleczalna?
Rumień wędrujący – jak długo się utrzymuje?
Rumień wędrujący u osoby, która nie podjęła leczenia, może utrzymywać się przez 4–12 tygodni, a jego samoistne ustąpienie nie oznacza niestety końca infekcji krętkami i wyleczenia boreliozy. Po rozpoczęciu antybiotykoterapii rumień może zniknąć już po kilku dniach, ale leczenie musi być kontynuowane zgodnie z zaleceniem lekarza, zazwyczaj przez około 21 dni.
Rumień wędrujący u dzieci
Wczesne objawy boreliozy u dzieci są podobne do objawów u osób dorosłych, ale u najmłodszych trudniej je dostrzec i zróżnicować np. ze znacznie mniej niebezpiecznym przeziębieniem. U około 80% zakażonych krętkami małych pacjentów występują dolegliwości przypominające grypę, w tym: podwyższona temperatura, bóle gardła i mięśni, sztywność karku, uczucie zmęczenia, rozbicia i wyczerpania oraz dotkliwe bóle głowy. Chorobę mogą zwiastować też niewystępujące wcześniej problemy ze snem, takie jak nadmierna senność i częste pobudki w nocy.
Rumień wędrujący u dzieci jest zauważany średnio w połowie przypadków infekcji krętkami, a statystyki mówią o jeszcze mniejszym odsetku przypadków diagnozy postawionej na podstawie zmiany skórnej. Natomiast częściej niż u dorosłych pacjentów u dzieci we wczesnym stadium boreliozy pojawia się Borrelial lymphocytoma (BL), czyli naciek limfocytarny, pojedynczy, niebolesny, sino-czerwony guzek na małżowinie usznej, mosznie lub brodawce sutkowej. Inne, mniej typowe objawy wczesnej boreliozy u dzieci to bóle brzucha przypominające zapalenie wyrostka robaczkowego lub chorobę Leśniowskiego-Crohna, wymioty i palenie w żołądku.
Może Cię zainteresować: Kleszcz u dziecka – jak go usunąć, kiedy udać się do lekarza, jak rozpoznać boreliozę
Jak odróżnić rumień wędrujący od reakcji alergicznej?
Rumień wędrujący w postaci typowej trudno pomylić z czymkolwiek innym ze względu na wyraźną obwódkę i przejaśnienie wewnątrz zmiany, ale jego nietypowa postać może budzić wątpliwości. Nie każde zaczerwienienie na skórze po ukąszeniu kleszcza jest też rumieniem wędrującym świadczącym o infekcji krętkami. U części osób po kontakcie z kleszczem, a także komarem, meszką czy pająkiem, pojawia się reakcja alergiczna w postaci czerwonej zmiany na skórze, która nie jest groźna i szybko znika. Zmiany te można zróżnicować na podstawie ich wyglądu, rozwoju i towarzyszących im objawów.
| Rumień wędrujący | Odczyn alergiczny |
| Pojawia się najwcześniej po 3 dniach od ukąszenia | Pojawia się bardzo szybko po ukąszeniu, często tego samego dnia |
| Przypomina tarczę strzelniczą z czerwonym środkiem, charakterystycznym przejaśnieniem oraz czerwoną, dobrze odgraniczoną obwódką | Zazwyczaj to nieregularne, rozlane czerwone plamy, czasem z twardszymi zgrubieniami |
| Rzadko powoduje świąd | Mocno swędzi |
| Powiększa się obwodowo do osiągnięcia średnicy przekraczającej 5 cm (również w postaci nietypowej, bez przejaśnienia i z możliwym mniej regularnym kształtem) | Zwykle nie przekracza 5 cm średnicy |
| Utrzymuje się kilka, nawet kilkanaście tygodni | Szybko znika |
Inne rodzaje rumienia, które w niektórych przypadkach mogą przypominać pokleszczowy rumień wędrujący, to m.in. rumień pojawiający się w przebiegu chorób trzustki, w tym raka trzustki (często wyprzedzając chorobę o kilka miesięcy), rumień cukrzycowy, rumień obrączkowaty czy trwały rumień polekowy.
Rumień wędrujący – leczenie
Pacjenci, u których rozpoznano rumień wędrujący, zazwyczaj są leczeni według opracowanej przez IDSA (Amerykańskie Towarzystwo Chorób Zakaźnych), powszechnie stosowanej w naszym kraju metody polegającej na antybiotykoterapii jednym lekiem. W przypadku wczesnej boreliozy z rumieniem wędrującym zazwyczaj jest to amoksycylina, doksycyklina lub cefuroksym (aksetyl), w niektórych przypadkach azytromycyna. Lek stosuje się w standardowych dawkach podawanych od 2 do 4 tygodni.
Innej procedury, doboru leków i metod podawania antybiotyku wymagają zaawansowane stadia boreliozy, takie jak neuroborelioza, borelioza przebiegająca z zapaleniem stawów lub przewlekłym zanikowym zapaleniem skóry, kardioborelioza i inne. Alternatywną dla metody IDSA drogą terapeutyczną jest leczenie metodą ILADS polegającą na podawaniu koktajlu z kilku różnych antybiotyków w bardzo dużych dawkach, a także protokół Buhnera (terapia ziołami), terapia Rife’a (za pomocą tzw. generatora plazmowego), terapia przegrzaniem i inne.
Polecamy: Kleszcze a borelioza – jak nie przegapić ukłucia i zapobiec infekcji?
