W około 50% przypadków choroby Leśniowskiego-crohna stan zapalny dotyczy tylko jelita cienkiego, przeważnie jego końcowego odcinka – jelita krętego. W 20–25% przypadków zmiany są zlokalizowane tylko w jelicie grubym, zaś u 30–40% pacjentów zmiany pojawiają się jednocześnie w jelicie cienkim i grubym. U około połowy pacjentów występują zmiany okołoodbytnicze (szczeliny, przetoki). W chorobie Leśniowskiego-crohna proces zapalny obejmuje całą grubość ściany jelita, a nie tylko jego śluzówkę, co jest cechą różnicującą to schorzenie od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Nazwa „choroba Leśniowskiego-Crohna” jest stosowana tylko w Polsce, powszechnie schorzenie to nazywane jest „chorobą Crohna”, od nazwiska nowojorskiego lekarza Burrilla B. Crohna, który opisał ją jako pierwszy w 1932 roku. Na kilkanaście lat przed opublikowaniem pracy Crohna w Polsce warszawski lekarz Antoni Leśniowski opisał różne przypadki przewlekłych stanów zapalnych jelit. Stąd w polskiej literaturze medycznej przyjęło się określenie „choroba Leśniowskiego-Crohna”.
Objawy choroby Leśniowskiego-Crohna
Objawy choroby zależą od jej umiejscowienia. W najczęściej występującej postaci (stan zapalny w okolicy jelita krętego) najbardziej charakterystycznymi symptomami są:
- bóle brzucha – niespecyficzne, przypominające kolkę lub wrzody, nasilające się po jedzeniu i wypróżnieniu;
- wyczuwalny w badaniu fizykalnym guz w prawym dolnym kwadracie jamy brzusznej;
- biegunka tłuszczowa;
- niedokrwistość niewiadomego pochodzenia;
- niedobór witaminy B12;
- zaburzenia elektrolitowe.
Objawy stanu zapalnego w jelicie grubym to biegunka (niekiedy z krwią) i ból brzucha. Objawy stanu zapalnego w okolicy odbytu to owrzodzenia, ropnie, przetoki okołoodbytnicze.
Do objawów ogólnoustrojowych zalicza się podwyższoną temperaturę, problemy z łaknieniem przypominające jadłowstręt psychiczny i ogólne osłabienie. Niezdiagnozowana choroba Leśniowskiego-Crohna może prowadzić do wyniszczenia organizmu. Biegunka, wymioty, brak łaknienia przyczyniają się do utraty masy ciała, zaburzenia wchłaniania – do anemii i awitaminozy. U dzieci objawem choroby może być zahamowanie wzrostu oraz dojrzewania płciowego.
Diagnostyka choroby Crohna – jakie badanie wykonać?
- badania z krwi wskazujące na stan zapalny w organizmie – OB i CRP;
- gastroskopia lub/i kolonoskopia z pobraniem wycinka jelita do badania;
- rtg, tomografia, USG jamy brzusznej;
- rezonans magnetyczny.
Przyczyny choroby Leśniowskiego-Crohna
Geneza choroby Crohna jest wieloczynnikowa. Na pewno dużą rolę odgrywają w niej czynniki genetyczne – obserwuje się znaczny wzrost ryzyka zachorowania u osób, których bliscy chorują na nieswoiste zapalenia jelit. Zmiany genetyczne są odpowiedzialne m.in. za zaburzenia w reagowaniu na antygeny występujące w jelicie. Ciągle opisywane są nowe mutacje, które wiąże się z przewlekłymi zapaleniami jelit. Mutacje genetyczne nie są jednak obecne u wszystkich pacjentów dotkniętych tym schorzeniem.
Choroba Leśniowskiego-Crohna jest zaliczana do chorób autoimmunologicznych, podobnie jak cukrzyca typu 1., reumatoidalne zapalenie stawów czy toczeń rumieniowaty. U osób chorujących na przewlekłe zapalenia jelit, w tym na chorobę Leśniowskiego-crohna, często obserwuje się nieprawidłową reakcję systemu odpornościowego na bakterie zasiedlające przewód pokarmowy. Jest to sytuacja patologiczna, która może prowadzić do powstawania przewlekłych stanów zapalnych.
W patogenezie choroby wskazuje się także na czynniki środowiskowe. Pojawiają się hipotezy, że nieswoiste zapalenia jelit, podobnie jak alergie, to efekt nadmiernej higieny życia. Pozbawianie układu odpornościowego kontaktu z patogenami w czasie, kiedy się on rozwija, tak naprawdę go osłabia – układ immunologiczny nie ma szansy nauczyć się, jak sobie z nimi radzić. W efekcie może pojawić się nadwrażliwość na antygeny, które stale występują w życiu człowieka i dla większości są nieszkodliwe (roztocza kurzu domowego) lub nawet niezbędne do życia (bakterie układu pokarmowego).
Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna
Choroba przebiega z okresami nawrotów i remisji. Leczenie sprowadza się do ograniczania nawrotów oraz łagodzenia stanów zaostrzeń.
Leczenie farmakologiczne opiera się na stosowaniu leków o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym (antybiotyki) oraz immunosupresyjnym (obniżającym odporność), aby zmniejszyć nieprawidłową reakcję systemu immunologicznego, prowadzącą do przewlekłego stanu zapalnego. Nowością w leczeniu są leki biologiczne, najczęściej w postaci przeciwciał anty-tNF; ograniczeniem tej terapii jest jednak jej bardzo wysoki koszt.
Czytaj także: Maślan sodu na jelita – jak działa i co to jest? Właściwości, skutki uboczne
Zdarza się, że pacjenci wymagają interwencji chirurgicznych, które polegają głównie na wycinaniu zmienionych chorobowo odcinków jelita.
Jak w większości chorób przewlekłych, tak i w tym przypadku duże znacznie ma dieta oraz prowadzony tryb życia. W miarę możliwości chorzy powinni unikać stresu, wysypiać się oraz regularnie odżywiać.
Dieta pacjenta z chorobą Leśniowskiego-Crohna w okresach zaostrzenia choroby powinna być:
- lekkostrawna – pieczywo pszenne, najlepiej czerstwe, kasza manna, jajka gotowane na miękko, chudy nabiał i wędliny, delikatne mięso (drób, królik), gotowane warzywa, banany, jabłka pieczone, musy owocowe;
- bogatobiałkowa – ze względu na procesy zapalne i zwiększony katabolizm (procesy spalania) rośnie zapotrzebowanie na białko; w okresie zaostrzeń choroby, kiedy uzupełnienie niedoborów dietą jest trudne, można wspomóc się żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego;
- ubogoresztkowa – błonnik podrażnia błonę śluzową jelit, dlatego należy eliminować z jadłospisu produkty, który dla większości osób są wskazane – gruboziarniste kasze, pieczywo razowe, rośliny strączkowe.
W okresach remisji należy stosować się do zasad zdrowego odżywiania (piramida żywieniowa), z ewentualnym wykluczeniem tych produktów, po których pacjent miewa dolegliwości (bóle brzucha, wzdęcia itp.). Wraz z pożywieniem należy dostarczać przede wszystkim kwas foliowy, żelazo i cynk, w przypadku których często dochodzi do niedoborów.
