Najwięcej dzieje się w pierwszym, przełomowym pod wieloma względami trymestrze; z czasem dynamika zmian nieco zwalnia. Prześledźmy kolejne etapy rozwoju płodu od momentu zapłodnienia, choć z medycznego punktu widzenia ciąża rozpoczyna się jeszcze zanim do niego dojdzie. Dlaczego? Ponieważ organizm kobiety przygotowuje się do niej w trakcie każdego cyklu. Początek ciąży lekarz liczy od pierwszego dnia ostatniej menstruacji i na tej podstawie wyznacza dzień rozwiązania.
1. tydzień rozwoju zarodka
W pierwszym tygodniu rozwoju zarodka, po tym, jak doszło do zapłodnienia, zygota przemieszcza się z jajowodu do jamy macicy, ulegając w tym czasie wielokrotnym podziałom. Między 4. a 7. dniem po zapłodnieniu dochodzi do zagnieżdżenia blastocysty (skupiska komórek) w błonie śluzowej ściany macicy.
2. tydzień rozwoju zarodka
Podział komórek postępuje. Powstają trzy warstwy zarodkowe, z których z czasem rozwiną się narządy i układy wewnętrzne. Zarodek zostaje otoczony przez pęcherzyk ciążowy, który może być widoczny podczas badania USG.
3. tydzień rozwoju zarodka
Zarodek przybiera podłużny kształt. Tworzy się cewa nerwowa, z której rozwinie się układ nerwowy. Pojawia się kosmówka i zaczyna być produkowany płyn owodniowy. Tworzą się zawiązki kończyn oraz zalążki:
- serca,
- jelit,
- przysadki mózgowej,
- ośrodkowego układu nerwowego.
4. tydzień rozwoju zarodka
To dobry moment na wykonanie pierwszego USG, podczas którego będzie można zaobserwować czynność skurczową serca. W nowo powstałym organizmie zaczyna krążyć krew. Nadal rozwijają się układy:
- szkieletowy,
- mięśniowy,
- pokarmowy,
- oddechowy,
- moczowy,
- płciowy,
- wydalniczy.
Pojawiają się zawiązki oczu. Zaczyna się kształtować trzustka i wątroba.
5. tydzień rozwoju zarodka
Rozwój mózgu w piątym tygodniu rozwoju zarodka jest bardzo intensywny. Powstają oskrzela i kształtują się nadnercza. Zaczyna tworzyć się narząd gardłowy, z którego następnie powstanie żuchwa, podniebienie i język. Kształtują się usta i nos.
6. tydzień rozwoju zarodka
W szóstym tygodniu powstają płytki ręki i stopy. Wytwarza się fizjologiczna przepuklina pępkowa. Zaczyna się produkcja moczu przez śródnercza.
7. tydzień rozwoju zarodka
W siódmym tygodniu uformowany jest pień mózgowia. Zaczynają powstawać kubki smakowe oraz nabłonek węchowy. Ostatecznie kształtuje się tarczyca i osiąga swoje docelowe położenie. Tworzą się zawiązki palców. Pojawiają się łokcie.
8. tydzień rozwoju zarodka
W ósmym tygodniu twarzoczaszka zarodka jest w pełni ukształtowana i zaczyna przypominać twarz noworodka. Formują się powieki, górna warga i nos. Zaczynają rozwijać się uszy. Skórka jest cienka i przezroczysta. Tułów i szyja zaczynają się prostować. Następuje rozwój kręgosłupa i układu kostnego. Zarodek zaczyna się poruszać, jednak nie jest to odczuwane przez matkę.
9. tydzień rozwoju płodu
Okres płodowy rozpoczyna się z pierwszym dniem dziewiątego tygodnia ciąży. Wątroba podejmuje funkcję hematopoezy, pojawiają się punkty kostnienia w kościach czaszki i kończyn. Pojawiają się ruchy oddechowe. Płód otwiera buzię i połyka.
10. tydzień rozwoju płodu
W 10. tygodniu rozwoju płodu można wysłuchać tętna płodu. Formują się odciski palców. struktury mózgu dziecka są już ukształtowane, a jego układ pokarmowy staje się drożny, ponieważ wykształcił się już odbyt.
11. tydzień rozwoju płodu
W tej fazie rozwoju płód intensywnie się porusza. Pojawiają się również ruchy oddechowe. Przy odrobinie szczęścia w 11. tygodniu rozwoju płodu, a więc w 13. tygodniu ciąży, podczas badania USG można już określić płeć dziecka.
Zazwyczaj na tym etapie jelita dziecka zajmują docelowe miejsce. Znika fizjologiczna przepuklina pępkowa. W 11. tygodniu rozwoju płodu zaczynają powstawać struny głosowe. Maluch intensywnie połyka wody płodowe i czuje ich smak, ponieważ ma rozwinięte kubki smakowe.
12. tydzień rozwoju płodu
W 12. tygodniu życia płodowego zaczyna się produkcja żółci w wątrobie. Tarczyca magazynuje jod i wytwarza hormony. Przysadka również osiąga zdolność do syntezy wszystkich hormonów. Trzustka produkuje insulinę, a nerki wytwarzają mocz. Można zobaczyć dłonie i stopy oraz policzyć palce (również paznokcie palców stóp mogą być widoczne). Maluch jest bardzo ruchliwy. Zmienia pozycję, przeciąga się, a jego tkanka mięśniowa jest coraz mocniejsza.
13. tydzień rozwoju płodu
Maluch potrafi połykać oraz ssać i stale ćwiczy te umiejętności. W 13. tygodniu swojego rozwoju zaczyna słyszeć. Dochodzące do niego dźwięki to przede wszystkim bicie serca matki. Maluch zaczyna także reagować na bodźce z zewnątrz, dlatego zasadne wydaje się głaskanie brzucha matki. Dziecko jest nadal bardzo ruchliwe.
14. tydzień rozwoju płodu
W 14. tygodniu życia płodowego dziecko wykonuje ruchy gałek ocznych i reaguje na światło, choć jego powieki są nadal zamknięte. Dziecko mocno się prostuje, a jego mięśnie są coraz silniejsze. W mózgowiu płodu można rozróżnić poszczególne płaty. Postępuje kształtowanie słuchu. Skórę głowy zaczynają pokrywać włoski (meszek płodowy).
15. tydzień rozwoju płodu
Postępuje rozwój układu nerwowego, dzięki czemu płód wykonuje złożone ruchy kończynami, połyka, ziewa, ćwiczy odruch ssania. Płuca również podlegają dalszym zmianom.
16. tydzień rozwoju płodu
W 18. tygodniu ciąży, a 16. tygodniu rozwoju płodu zaczynają być odczuwalne ruchy malucha, który:
- fika koziołki,
- obraca się,
- kopie,
- czka.
Ważnym momentem w rozwoju płodu, do którego dochodzi na tym etapie, jest powstanie osłonki mielinowej wokół włókien nerwowych. Jest ona niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mózgu. W USG można zobrazować kompletny robak móżdżku. Płód ma długość 12-14 cm, waży 100-150 gramów. U płodów żeńskich pojawiają się jajniki. Widoczne są uszy. Płód zaczyna odbierać dźwięk dochodzący z zewnątrz.
17. tydzień rozwoju płodu
Na tym etapie dziecko jest pokryte mazią płodową, dzięki której po urodzeniu nie będzie tak pomarszczone. W 17. tygodniu życia płodowego normalnie funkcjonuje już większość układów i narządów wewnętrznych. U chłopców jądra zaczynają produkować testosteron.
18. tydzień rozwoju płodu
W 18. tygodniu rozwoju płodu nadal dużo się dzieje. U dziewczynek macica jest w pełni ukształtowana, a w jajnikach znajdują się komórki jajowe. Zaczyna się także tworzyć kanał pochwowy. U chłopców rozpoczyna się zstępowanie jąder z jamy brzusznej. Matka może już odczuwać ruchy dziecka, a dziecko rozpoznaje głos matki. Płód jest pokryty meszkiem płodowym.
19. tydzień rozwoju płodu
Dziecko, połykając wody płodowe, kształtuje swoje preferencje smakowe. Na smak wód ma wpływ to, co zje matka. 19. tydzień rozwoju płodu to także ważny moment w rozwoju mózgu. Tworzą się połączenia między neuronami, co pozwoli mózgowi dziecka wysyłać odpowiednie sygnały do ciała. Płód zaczyna chwytać, a mama może odczuwać napady czkawki u dziecka.
W tym czasie rusza także produkcja białych krwinek i rozwija się układ odpornościowy.
20. tydzień rozwoju płodu
Dziecko potrafi już odróżniać światło od mroku. Długość płodu wynosi około 19 cm, jego waga to 300-350 gramów. Jest on pokryty meszkiem włosowym oraz mazią płodową. Spędza czas na trenowaniu umiejętności uścisku dłoni, m.in. chwytając pępowinę. Małżowiny uszne dziecka mają już swój unikalny kształt, a mimika jego twarzy jest coraz bogatsza – potrafi np. marszczyć brwi. Jego wątroba zaczyna rozkładać bilirubinę.
21. tydzień rozwoju płodu
Dziecko waży ok. 580 gramów, może mieć 30 cm długości. Wykonuje gwałtowne ruchy gałek ocznych podczas snu.
22. tydzień rozwoju płodu
Maluchowi robi się w brzuchu mamy coraz ciaśniej. 22. tydzień rozwoju płodu to czas, kiedy płuca dziecka rozpoczynają produkcję surfaktantu – substancji, która zmniejsza napięcie w pęcherzykach płucnych. Na tym etapie ruchy gałek ocznych są już bardziej skoordynowane – choć powieki malucha są nadal zamknięte, to patrzy on w górę, w dół i na boki.
23. tydzień rozwoju płodu
Najważniejsze zmiany w 23. tygodniu rozwoju płodu to:
- dynamiczny rozwój kory mózgowej (mózg jest coraz bardziej pofalowany),
- otwarcie się nozdrzy dziecka,
- tworzenie się naczyń włosowatych, które napełnią się krwią, przez co ciało płodu stanie się różowe,
- nabycie umiejętności zaciskania dłoni,
- nabycie możliwości oddychania pod koniec 23. tygodnia.
24. tydzień rozwoju płodu
Dziecko waży już ok. 600-800 gramów, jest pokryte cienką warstwą skóry i zaczyna odbierać bodźce słuchowe. Ssie kciuk, co przy odrobinie szczęścia można zaobserwować podczas badania USG.
25. tydzień rozwoju płodu
Siatkówka oka jest już w pełni rozwinięta. Mięśnie dziecka kurczą się i rozkurczają. Szybko przybiera ono na wadze – może pić nawet pół litra płynu owodniowego dziennie! Płód stale przygotowuje się do życia poza ciałem matki – z każdym dniem coraz sprawniej funkcjonuje jego układ oddechowy, pokarmowy i krwionośny. Postępuje także rozwój układu nerwowego.
26. tydzień rozwoju płodu
Na tym etapie rozwoju płód zaczyna mrugać i ziewać. Ma rzęsy i brwi, a jego skóra jest czerwona. Dziecko w 26. tygodniu swojego rozwoju śni, o czym świadczy szybki ruch gałek ocznych, który można zaobserwować podczas badania USG 4D.
27. tydzień rozwoju płodu
Dziecko jest coraz większe, coraz trudniej mu wykonywać swobodne ruchy, więc rozpycha się w brzuchu mamy. 27. tydzień to czas, kiedy postępuje rozwój mózgu płodu i tworzą się nowe połączenia między komórkami nerwowymi. Maluch, choć bardzo dobrze chroniony, teoretycznie może już odczuwać ból. Rozwinięty jest już zmysł węchu.
Pod skórą dziecka gromadzi się coraz więcej tkanki tłuszczowej.
28. tydzień rozwoju płodu
W 28. tygodniu życia płodu trwa intensywny rozwój jego mózgu:
- kora mózgowa jest dojrzała,
- postępuje mielinizacja mózgu,
- rozwijają się obszary mózgu odpowiedzialne za narządy zmysłów.
Dziecko otwiera oczy, które są wrażliwe na światło. Ze skóry płodu powoli znika charakterystyczny meszek. Znacznie rozrasta się tkanka podskórna.
29. tydzień rozwoju płodu
Na tym etapie rozwoju maluch uśmiecha się, niepokoi – ma temperament, który najpewniej nie zmieni się po przyjściu na świat. Następuje dalszy rozwój mózgu dziecka, który potrafi już przetwarzać informacje. Wszystko dzięki powstałej właśnie sieci połączeń między neuronami mózgu.
W trzecim trymestrze ciąży mózg rozwija się najintensywniej, dlatego bardzo ważne jest to, jakich składników dostarcza mu matka. W jej diecie nie powinno zabraknąć kwasów omega-3.
30. tydzień rozwoju płodu
Poród coraz bliżej, więc w brzuchu matki trwają przygotowania. Płód:
- może już przyjąć pozycję główkową,
- ćwiczy picie, siusianie, wykonuje ruchy oddechowe,
- przybiera na wadze.
31. tydzień rozwoju płodu
Jakie zmiany zachodzą w 31. tygodniu rozwoju płodu? Kości dziecka stają się już całkiem twarde (poza kośćmi czaszki). Następuje dalszy rozwój płuc, co umożliwi dziecku samodzielne funkcjonowanie.
W mózgu rozwija się ośrodek Broki, który w przyszłości będzie odpowiadać za mowę dziecka.
32. tydzień rozwoju płodu
W 32. tygodniu życia płodu rozwijają się jeszcze układy: oddechowy i płciowy. Pozostałe są już w pełni ukształtowane, podobnie jak organy wewnętrzne. W przypadku chłopców jądra powinny już być w mosznie. Paznokcie dziecka sięgają już czubków palców. Ruchy dziecka mogą stać się bolesne dla matki.
33. tydzień rozwoju płodu
Na tym etapie trwa dalszy rozwój mózgu – przybywa komórek mózgowych. Poza tym dziecko nadal doskonali wszystkie swoje umiejętności.
34. tydzień rozwoju płodu
W tym tygodniu następuje ostatni etap dojrzewania płuc. Maluch wędruje w dół kanału rodnego. Jeśli na tym etapie nieoczekiwanie dojdzie do porodu, maluch prawdopodobnie będzie już w stanie funkcjonować samodzielnie.
35. tydzień rozwoju płodu
Dziecko jest już gotowe do życia poza ciałem matki. Jego organizm zaczyna wytwarzać kortyzol – hormon, dzięki któremu możliwe będzie samodzielne oddychanie.
36. tydzień rozwoju płodu
Dziecko w każdej chwili może pojawić się na świecie. Niecierpliwy maluch napiera na kanał rodny. Waga łożyska jest taka sama jak dziecka.
37. tydzień rozwoju płodu
Główka dziecka jest coraz niżej. Trwa intensywny rozwój mózgu, który będzie dokonywał się także w pierwszych latach życia malucha.
38. tydzień rozwoju płodu
38. tydzień rozwoju płodu to zarazem 40. tydzień ciąży, a więc moment rozwiązania.
Polecamy artykuł: Kalendarz badań w ciąży – kiedy należy wykonać badania krwi i USG?
Autor: Anna Rokita
