Zaburzenia mowy – rodzaje, przyczyny, leczenie

Czym są zaburzenia mowy?

Zaburzenia mowy to grupa nieprawidłowości utrudniających komunikację. Mogą mieć związek z płynnością mowy, fonacją lub tonem głosu. Obejmują m.in. wady mowy czy używanie niewłaściwych słów. Powodują problemy z wymawianiem poszczególnych głosek i prawidłowym wysławianiem się.

Zaburzenia mowy mogą dotyczyć ludzi w różnym wieku. Obserwuje się zarówno zaburzenia mowy u dzieci – i to już od momentu, gdy tylko zaczną mówić – jak i zaburzenia mowy u dorosłych, które występują stale lub pojawiają się nagle.

Przyczyny zaburzeń mowy

Najczęstsze przyczyny zaburzeń mowy to:

• nieprawidłowości narządu artykulacyjnego (np. uszkodzenie krtani, nieprawidłowy zgryz);
• wady lub uszkodzenia narządu słuchu;
• nieprawidłowości w układzie nerwowym (np. uszkodzenia dróg nerwowych czy móżdżku);
• uszkodzenia na poziomie kory mózgowej;
• problemy o podłożu psychicznym (np. schizofrenia);
• choroby neuropsychiatryczne;
• upośledzenie umysłowe;
• choroby o podłożu genetycznym;
• negatywny wpływ środowiska (np. nieprawidłowa nauka mówienia);
• czynnik chorobotwórczy.

Niekiedy występują też zaburzenia mowy na tle nerwowym, psychologicznym lub emocjonalnym.

Rodzaje zaburzeń mowy

Klasyfikacja zaburzeń mowy ze względu na przyczynę według Ireny Styczek obejmuje dwa rodzaje: zaburzenia mowy zewnątrzpochodne i wewnątrzpochodne. W przypadku tych pierwszych nie stwierdza się żadnych defektów anatomicznych, które mogłyby zostać uznane za przyczynę zaburzeń mowy.

Do zaburzeń mowy wewnątrzpochodnych zaliczają się m.in.:

• dysglosja – przez nieprawidłową budowę narządów lub obniżenie słyszalności występuje zniekształcenie dźwięków mowy, a nawet całkowita niemożność ich wytwarzania;
• dyzartria (anartria) – na skutek uszkodzenia ośrodków i dróg unerwiających narządy mowy występuje zniekształcenie dźwięków mowy lub całkowita niemożność ich wytwarzania;
• dyslalia (alalia) – z powodu opóźnionego wykształcenia się funkcji pewnych struktur mózgowych występuje utrudniona artykulacja głosek;
• afazja – na skutek uszkodzenia pewnych struktur mózgowych dochodzi do częściowej lub całkowitej utraty znajomości języka (rozumienia, mówienia, pisania i czytania);
• nerwice mowy (logoneurozy) – mutyzm, jąkanie, afonia, chrypka psychogenna, echolalia, iteracje oraz zaburzenia tempa, modulacji, siły i wysokości głosu u osób cierpiących na nerwice;
• jąkanie – zaburzenia rytmu i tempa (płynności) mowy;
• oligofazja – niedokształcenie mowy wywołane upośledzeniem umysłowym;
• schizofazja – mowa u osób chorych psychicznie (brak logicznego ciągu, chaotycznie przemieszane słowa).

Objawy zaburzeń mowy

Jednym z najczęściej występujących zaburzeń mowy jest jąkanie. Cechuje się ono przedłużaniem dźwięków, powtarzaniem lub przedłużaniem pojedynczych sylab albo słów, a nawet większych fragmentów zdań. Typowe dla osoby jąkającej się są momenty zawahania i robienie przerw pomiędzy wypowiadanymi słowami, co zakłóca rytmiczny przepływ mowy.

Inne powszechne zaburzenia mowy to:

• seplenienie – nieprawidłowa wymowa głosek dentalizowanych, czyli takich, w których wokalizacji dużą rolę odgrywa odpowiednie ułożenie zębów;
• alalia – zaburzenie rozwoju mowy;
• dyzartia – niewłaściwa artykulacja spowodowana zaburzeniami aparatu mowy;
• parafazja – przekręcanie wyrazów lub używanie niewłaściwych słów;
• afonia – utrata dźwięczności głosu;
• mutyzm – ograniczenie stosowania mowy własnej lub jej całkowity brak przy jednoczesnym rozumieniu innych.

Kto leczy zaburzenia mowy?

To zależy od przyczyny, która je wywołała. Diagnozą i terapią zaburzeń mowy i języka zajmują się logopedzi. Neurologiczne zaburzenia mowy mogą wymagać pomocy neurologa, z kolei psychogenne zaburzenia mowy – psychologa lub psychoterapeuty. Jeśli wystąpią nagłe zaburzenia mowy, wskazana jest wizyta u lekarza pierwszego kontaktu.

Rozpoznanie zaburzeń mowy

Podstawą diagnostyki zaburzeń mowy jest rozmowa z pacjentem oraz badanie przedmiotowe. Lekarz powinien wykluczyć występowanie chorób mogących powodować problemy z mówieniem. Zaburzenia mowy o podłożu neurologicznym wymagają wykonania specjalistycznych badań, takich jak RTG, TK czy MRI.

Leczenie zaburzeń mowy

Jeśli istnieje taka możliwość, zaburzenia mowy powinno się leczyć przyczynowo. W innych przypadkach zastosowanie znajduje przede wszystkim terapia zaburzeń mowy prowadzona przez logopedę. Jeśli do wystąpienia zaburzeń mowy doprowadziły problemy psychologiczne, wskazana jest dodatkowo konsultacja u psychologa lub psychoterapeuty. Trzeba jednak przygotować się na to, że leczenie zaburzeń mowy jest długie, żmudne i wymaga od pacjenta dużego zaangażowania.

Autor: Redakcja