Depresja wysokofunkcjonująca – dlaczego osoby z depresją maskują objawy? Przyczyny i leczenie, niebezpieczne konsekwencje ukrytej depresji

Co to jest depresja wysokofunkcjonująca? Rodzaj depresji niewidocznej

Depresja wysokofunkcjonująca (HFD – High-Functioning Depression) to taka postać zaburzeń depresyjnych, w których pacjent z diagnozą depresji z pozoru nie wykazuje żadnych charakterystycznych dla niej objawów lub są one bardzo trudno dostrzegalne.

Osoba w depresji wysokofunkcjonującej może np.:

• być aktywna zawodowo, odnosić sukcesy,
• pozostawać w związku, mieć rodzinę,
• mieć grono przyjaciół, utrzymywać relacje towarzyskie,
• uśmiechać się, żartować, deklarować dobre samopoczucie,
• nie okazywać przygnębienia czy zrezygnowania,
• manifestować zdrową, dobrą samoocenę.

Wielu pacjentów zmagających się z depresją ma do czynienia z taką formą depresji, która znacząco odbiega od powszechnych wyobrażeń na temat tych zaburzeń psychicznych, a depresja wysokofunkcjonująca zdecydowanie jest jednym z nich.

Brak typowych objawów w tego rodzaju depresji może także znacząco utrudniać diagnozę – do tego stopnia, że osoba z depresją może nie otrzymać potrzebnego wsparcia i właściwego postępowania terapeutycznego odpowiednio szybko lub w ogóle.

Podstawą do stwierdzenia tej postaci dysfunkcji jest przede wszystkim rozpoznanie depresji przez specjalistę – nie wahaj się i sięgnij po pomoc psychologa lub psychiatry!

Czym jest depresja i jak wygląda diagnoza?

Depresja to pojęcie odnoszące się do epizodów i zaburzeń depresyjnych (w klasyfikacji ICD-10 odpowiednio: F32 i F33), polegających na łącznym występowaniu objawów takich jak:

• utrzymujące się uczucie smutku bez wyraźnej przyczyny,
• obniżenie nastroju,
• apatia,
• niska samoocena i brak wiary we własne możliwości,
• uporczywe poczucie winy, złe postrzeganie przyszłości lub w ogóle brak jej przewidywania,
• myśli samobójcze i/lub próby targnięcia się na życie.

Dlaczego depresja to poważny problem?

Te zaburzenia należą do najczęściej występujących chorób na świecie, obecnie zajmując niechlubne drugie miejsce. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) już za 5 lat depresja będzie najczęściej występującą chorobą na świecie. Te dane są niezwykle alarmujące, ponieważ depresja znacząco obniża jakość życia, ogranicza samodzielność, sprzyja rozwojowi innych chorób oraz jest niebezpieczną chorobą śmiertelną.

Jednym z powodów wzrostu tych liczb jest także coraz większa świadomość tego problemu i coraz częstsze sięganie po pomoc. Jednym z działań podjętych, by szerzyć wiedzę o depresji i pomagać lepiej ją poznać i zrozumieć, jest ustanowiony na 23 lutego Światowy Dzień Walki z Depresją.

Czytaj także: Depresja – objawy i leczenie zaburzeń depresyjnych. Jak czuje i myśli osoba z depresją? Kiedy szukać pomocy?

Psychiatria wyodrębnia różne rodzaje depresji, z których każdy ma swoją specyfikę – natomiast objawy poszczególnych rodzajów mogą się też przeplatać.

Pamiętaj! Jeżeli obserwujesz u siebie lub kogoś bliskiego objawy mogące wskazywać na depresję, nie zwlekaj z sięgnięciem po pomoc. 

Przydatne kontakty i niezbędne informacje znajdziesz także w naszym poradniku dotyczącym podstawowej wiedzy o depresji. Pobierz, wydrukuj i zachowaj – trzymaj go razem z innymi przydatnymi materiałami dotyczącymi zdrowia, które mogą się przydać w każdym momencie życia.

Zobacz także: Poradniki o zdrowiu – e-Booki do pobrania

Podejrzenie depresji – badania diagnostyczne pod kątem depresji

Rozpoznanie depresji może potwierdzić psychiatra lub psycholog. Spektrum symptomów depresji jest bardzo szerokie, dlatego podstawą diagnozy jest przede wszystkim kompleksowy wywiad z pacjentem, a w razie wskazań do tego – także z jego bliskimi.

Poza wywiadem i oceną pod kątem kryteriów diagnostycznych mogą być zlecone np. podstawowe badania jak:

• morfologia,
• badanie moczu,
• EKG, 

celem sprawdzenia ogólnego stanu zdrowia i wykrycia ewentualnych innych problemów zdrowotnych lub nieprawidłowości, które mogłyby mieć związek z obserwowanymi symptomami sugerującymi depresję.

Wizytę u specjalisty, który pomoże Ci w przypadku wystąpienia objawów depresji, bardzo łatwo umówisz w Świecie Zdrowia. U naszych psychologów i psychiatrów jesteś w dobrych rękach – zapewnimy Ci pełną opiekę od diagnozy przez cały proces leczenia.

Depresja może mieć różne maski – kluczowa rola diagnostyki

Depresja może przyjmować bardzo różne formy – wynika to z tego, jak różni są ludzie i jak złożone mają osobowości.

Czasami pod maską depresji mogą się ukrywać takie zaburzenia, jak na przykład:

• zaburzenia lękowe, w tym zespół lęku uogólnionego czy fobie,
• zaburzenia nerwicowe, jak nerwica natręctw i inne rodzaje nerwic,
• zaburzenia afektywne, czyli zespół problemów zdrowotnych obejmujący patologiczne odczuwanie emocji i wahania nastroju – w tym choroba afektywna dwubiegunowa,
• zaburzenia adaptacyjne, włączając w to zespół stresu pourazowego (PTSD).

Depresja może się także maskować m.in. pod zaburzeniami odżywiania czy manifestować głównie objawami somatycznymi. 

Maskowanie objawów depresji – jakie są przyczyny?

Przyczyn maskowania depresji może być tak wiele, jak samych osób z tym rodzajem depresji. Można jednak przyjąć luźny podział na dwie grupy, który pomoże zrozumieć ich pochodzenie:

• świadome – wynikające z podejmowanych celowo działań i starań o to, by nikt z otoczenia nie mógł zauważyć objawów depresji, a nawet dla najbliższych osób było to bardzo trudne,
• nieuświadomione – chociażby w przypadku depresji endogennej, z indywidualnych przyczyn może ona generować nieswoiste objawy, bardzo trudne czy niemożliwe do skojarzenia z depresją przez długi czas.

Portret psychologiczny w zaburzeniach depresyjnych

Cechy charakteru i inne elementy składające się na osobowość danego pacjenta, czyli jego portret psychologiczny, mogą mieć kluczowe znaczenie dla właściwego rozpoznania zaburzeń i chorób. Konieczne jest szersze poznanie pacjenta przed postawieniem prawidłowej diagnozy, dlatego też rzadko jest ona możliwa podczas pierwszego czy nawet kilku pierwszych spotkań ze specjalistą. 

Przyczyny depresji wysokofunkcjonującej

Poza takimi, które wpływają też na rozwój innych postaci tej choroby, jak np.:

• zaburzenia równowagi biochemicznej mózgu,
• trudne wydarzenie życiowe generujące ogromny stres,
• szereg niepowodzeń obniżających wiarę w siebie,
• nieszczęśliwe sploty wydarzeń, nadwyrężające psychikę człowieka w znacznym stopniu,

można tutaj wskazać dodatkowo:

• perfekcjonizm,
• osobowość anankastyczną,
• blokadę przed okazywaniem słabości,
• lęk przed opuszczeniem przez bliskich,
• nadmierne przywiązanie do własnej reputacji towarzyskiej czy zawodowej,
• obawę przed „sprawieniem innym kłopotu”.

Objawy wysoko funkcjonującej depresji

Do objawów depresji wysokofunkcjonującej należą m.in.:

• trudności z zasypianiem, zaburzenia snu lub bezsenność,
• zespół jelita drażliwego (IBS),
• zespół niespokojnych nóg,
• dolegliwości bólowe nieznanego pochodzenia,
• chroniczne zmęczenie, brak energii,
• obniżona koncentracja,
• drażliwość, szybkie irytowanie się,
• lub przeciwnie: przyjmowanie bodźców stresowych bez żadnych emocji.

Diagnoza depresji wysokofunkcjonującej – rozpoznanie

Zdiagnozowanie depresji wysokofunkcjonującej to tak naprawdę nic innego, jak rozpoznanie depresji u pacjenta, który:

• nie manifestuje objawów będących podstawowymi symptomami kojarzonymi z tą grupą zaburzeń psychicznych,
• dobrze funkcjonuje w obszarach uznawanych za takie, które depresja znacząco upośledza (rozwój zawodowy, sukcesy, realizowanie celów, bliskie więzi z innymi, relacje romantyczne itp.).

W tym przypadku kluczowy jest pogłębiony wywiad, uzyskanie szerokiego obrazu pacjenta oraz praca z objawami zastępczymi, które nie są typowe dla depresji, ale organizm potrafi ją manifestować także w taki sposób.

W przypadku wysoko funkcjonującej depresji, często właśnie leczenie objawów somatycznych i brak rozpoznania przyczyn kieruje na tory diagnostyki zdrowia psychicznego. Nie jest łatwo ją zdiagnozować, a osoby dotknięte tym zaburzeniem często mają wrażenie, że potrafią „sobie radzić” z tym, co odczuwają. Swoje objawy, takie jak:

• uczucie pustki,
• zaburzona lub utracona zdolność do odczuwania przyjemności,
• zaburzenia nastroju, duża zmienność humoru,
• brak radości z życia, anhedonia
• zaburzenia rytmów biologicznych (dobowego, związanego z porą roku itp.),
• trudności z koncentracją, łatwe rozpraszanie się, niechęć do skupienia,
• nadmierna senność w ciągu dnia,
• apatia czy brak motywacji,

pacjent z wysoko funkcjonującą depresją może uznawać już za „normę”. Może racjonalizować te symptomy, szukać potwierdzenia w otoczeniu, że „inni też tak mają” i znajdować jeszcze kolejne powody, dla których odrzuca możliwość podjęcia leczenia zdrowia psychicznego.

Pacjent może nawet w pewien sposób „chcieć się mylić”, ponieważ np. z uwagi na uwarunkowania swojego otoczenia czy własne niezdrowe przekonania, leczenie schorzeń psychicznych postrzega jako coś niewłaściwego, wstydliwego czy też obszar, który jego na pewno nie dotyczy.

Dopiero dolegliwości fizyczne bywają bodźcem do sięgnięcia po pomoc. Na pierwszy plan zdrowotny wysuwają się dokuczliwe objawy, które pacjenci często zaczynają zgłaszać zwykle dopiero w obliczu ich nasilenia. 

Dlaczego tak trudno zdiagnozować wysoko funkcjonującą depresję?

Zdarza się, że osoby z problemami psychicznymi mają wrażenie, że zaczynają poważnie chorować na zupełnie inne schorzenia. To złudzenie mogą powodować np. silne dolegliwości ze strony układu pokarmowego, który jest bardzo podatny na negatywny wpływ samopoczucia psychicznego na cały organizm. Innym przykładem będą tutaj reakcje skórne o dużym natężeniu i inne problemy dermatologiczne.

Jeżeli w toku badań nie zostały ustalone przyczyny występujących symptomów, a leczenie objawowe nie przynosi skutku – bardzo prawdopodobne, że problem medyczny leży gdzie indziej, a jego źródłem będą zaburzenia psychiczne. Wówczas dopiero podejmowana jest diagnostyka w kierunku depresji, po wyczerpaniu innych możliwości.

Powyższe pokazuje bardzo wyraźnie, jak trudne jest rozpoznanie przy braku typowych objawów depresji. Stąd tak ważna jest otwartość pacjenta na pracę z psychiatrą, psychologiem i psychoterapeutą, a holistyczne i indywidualne podejście znacząco ułatwia wychwytywanie nawet drobnych symptomów.

Depresja wysokofunkcjonująca – test

Nie istnieje konkretny test na depresję ani na żaden jej rodzaj. Istnieją systemy i modele, które pomagają rozpoznać depresję – jak np. Triada Depresyjna Becka (zwana także „testem Becka”), ale korzystanie z nich nie zastąpi diagnozy postawionej przez psychiatrę lub psychologa.

Na tym etapie lektury tego artykułu już wiesz, jak podstępną chorobą jest depresja i jak bardzo może się maskować, a jej objawy mogą „udawać” np. zupełnie inny problem zdrowotny.

Niebezpieczne skutki – wyzwania w leczeniu depresji wysokofunkcjonującej

Przy tej formie zaburzenia, jaką jest wysoko funkcjonująca depresja, duże zagrożenie stanowi fakt, że stopniowe wyniszczenie postępuje w sposób niezauważalny dla otoczenia, często także nieuświadomiony przez samą osobę nim dotkniętą. W konsekwencji bardzo trudne jest uzyskanie odpowiedniej pomocy na czas, zanim zaburzenie przejdzie w ciężką, przewlekłą postać bądź doprowadzi np. do załamania nerwowego.

Leczenie depresji wysokofunkcjonującej może być trudne i początkowo mało efektywne, a także rozwlekłe w czasie, ponieważ pacjent może wciąż walczyć z wrażeniem „utrzymywania się na powierzchni” i chcieć zachować status quo. Zdarza się, że ma słabą lub krótkotrwałą motywację do leczenia, może mieć także skłonności do ulegania tzw. „syndromowi gotującej się żaby”.

Wśród niebezpiecznych powikłań depresji wysokofunkcjonującej znajduje się także ryzyko rozwinięcia innych, powiązanych i współistniejących zaburzeń psychicznych.

Nerwica

Przewlekła postać depresji wysokofunkcjonującej sprzyja rozwojowi zaburzeń towarzyszących, takich jak te ze spektrum zaburzeń nerwicowych. To może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji, jak np. nadużywanie substancji psychoaktywnych, np. alkoholu czy narkotyków. Wówczas będzie konieczne równoległe leczenie uzależnienia, co będzie dodatkowo silnym obciążeniem dla psychiki osoby zaburzonej.

Załamanie nerwowe

Stan psychiczny osoby z depresją ukrytą może pogorszyć się bardzo gwałtownie. W przypadku osoby wysokofunkcjonującej, wychwycenie tej tendencji może być niezwykle trudne. W efekcie, z braku reakcji w porę zwiększa się ryzyko załamania nerwowego, które może mieć drastyczny i trudny przebieg i przynieść olbrzymie, nieuniknione zmiany w codziennym funkcjonowaniu chorej osoby. Jego skutki mogą być wyjątkowo poważne i dalekosiężne. Całkowity powrót do stanu sprzed załamania może być bardzo odległy w czasie lub okazać się niemożliwy.

Myśli samobójcze

Myśli o świadomym zakończeniu swojego życia i aktywności prowadzące do osiągnięcia tego celu mogą pojawić się „z dnia na dzień” lub rozwijać stopniowo. Planowanie działań zmierzających do zakończenia życia bądź afektywne, impulsywne targnięcie się na życie jest najbardziej niebezpieczną konsekwencją myśli samobójczych.

Leczenie i psychoterapia depresji wysokofunkcjonującej

Przy zaburzeniach depresyjnych kluczowe jest zrozumienie przyczyny i leczenie musi być odpowiednio dobrane do danego pacjenta. Forma terapii skuteczna w przypadku jednego pacjenta może zupełnie nie przynosić efektów u drugiego z tym samym zaburzeniem. Podobnie leki przeciwdepresyjne – nie ma „leków na depresję”, które miałyby uniwersalne zastosowanie do każdego pacjenta i rodzaju zaburzenia.

Leczenie powinno trwać dokładnie tyle, ile jest potrzebne – może to być kilka miesięcy, a może nawet wiele lat.

Czytaj także: Zaburzenia psychiczne – objawy, rodzaje, definicja. Jak zadbać o zdrowie psychiczne?

W wielu przypadkach w terapii depresji koniecznie jest postępowanie dwutorowe, by osiągnąć skuteczne leczenie:

• farmakoterapia, czyli leczenie farmakologiczne – odpowiednio dobrane przez specjalistę leki wspomagają regulację neuroprzekaźników (np. inhibitory serotoniny), utrzymanie spokoju i poczucie zadowolenia; w razie potrzeby włączenie leków redukujących objawy somatyczne bądź odpowiednich w przypadku chorób współistniejących (muszą być tak dobrane, by nie powodowały niepożądanych interakcji),
• psychoterapia – odpowiednio dobrany rodzaj pracy z terapeutą (psycholog, psychoterapeuta, czasami psychiatra) pozwalający pacjentowi na stopniową zmianę swojego sposobu myślenia, reagowania na bodźce i przetwarzania odbieranych informacji, poprawiający jego komfort i jakość życia.

Często zadawane pytania na temat depresji wysokofunkcjonującej

Depresja maskowana a wysokofunkcjonująca – czy to to samo?

Chociaż te nazwy bywają używane są zamiennie, depresja wysokofunkcjonująca (HFD) i depresja maskowana (subdepresja, depresja poronna, wegetatywna) nie są dokładnie tym samym.

Za depresją maskowaną często stoją czynniki endogenne. W przypadku formy wysokofunkcjonującej dominujące są czynniki zewnętrzne, odpowiadające także za rozwój innych rodzajów depresji.

Rozpoznanie depresji maskowanej czy wysokofunkcjonującej jest niełatwe z podobnych powodów. Ten rodzaj depresji może dawać objawy choroby o zupełnie innym profilu i początkowo niestety bardzo skutecznie utrudniać właściwą diagnozę.

Objawy fizyczne depresji maskowanej mogą być bliźniaczo podobne do tych obserwowanych w innych rodzajach depresji ukrytej. Manifestuje się ona objawami somatycznymi, a pacjent nie odczuwa smutku, zaburzeń nastroju czy innych objawów typowych dla depresji.

Czytaj także: Choroba afektywna jednobiegunowa (nawracające zaburzenia depresyjne) – przyczyny i leczenie. Obrazy kliniczne depresji

Fizyczne objawy w depresji maskowanej

Depresja maskowana stanowi postać zaburzeń depresyjnych, w których objawami typowymi są różnego rodzaju dolegliwości somatyczne – podobnie jak depresja wysokofunkcjonująca.

Depresja maskowana może objawiać się m.in. przez:

• odczuwanie dolegliwości bólowych bez konkretnej przyczyny,
• wystąpienie lub nasilenie chorób skórnych,
• dolegliwości ze strony układu trawiennego,
• hipochondrię,
• nadużywanie leków (w tym przeciwbólowych), lekomania
• problemy ze snem, bezsenność
• skłonność do uzależnień.

Relacje z innymi natomiast mogą, a nie muszą się zmienić. Mogą być poprawne, a nawet bardzo dobre – tu już wszystko zależy od konkretnego pacjenta, jego osobowości i sytuacji życiowej.

Czy osoba z depresją się śmieje?

Tak, osoba z depresją może się śmiać, żartować, nawet być „duszą towarzystwa”. Te zachowania absolutnie nie wykluczają istnienia depresji, nawet w jej ciężkich postaciach.

Czym jest uśmiechnięta depresja?

Tym pojęciem określana bywa m.in. dystymia, depresja maskowana czy właśnie depresja wysokofunkcjonująca.

Depresja a dystymia – czym się różnią?

Dystymia bywa nazywana przewlekłą i łagodną siostrą depresji. Zaburzenie to ma bardzo zbliżone objawy do depresji, jednak mają one mniejsze nasilenie i niejako „wtapiają się” w osobowość pacjenta nią dotkniętego. Dystymia potrafi utrzymywać się przez długie lata, a w przypadku niepodjęcia leczenia – może zostać na całe życie. Nie wolno jej bagatelizować! Nieleczona może się zaostrzyć i przeobrazić w dużo groźniejsze zaburzenia.

Sprawdź swoją wiedzę o objawach depresji

1. Depresja może mieć różne objawy w zależności od osobowości pacjenta i indywidualnych uwarunkowań:

TAK NIE

2. Ktoś, kto ma diagnozę depresji, nie jest w stanie rano wstać z łóżka:

TAK NIE

3. Depresję można zdiagnozować na pierwszej wizycie u specjalisty, jeśli pacjent odczuwa smutek przez minimum dwa tygodnie:

TAK NIE

4. Osoba z diagnozą depresji nigdy się nie śmieje i nie żartuje:

TAK NIE

5. Leczenie depresji trzeba rozpocząć nawet, jeśli została zdiagnozowana bardzo późno:

TAK NIE

Sprawdź wynik