Niedoczynność tarczycy w ciąży – objawy, diagnostyka i leczenie. Sprawdź, jak chronić zdrowie mamy i dziecka.

Czym jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy to to choroba tarczycy. Jest ona jedną z najczęstszych zaburzeń czynności tarczycy, w którym gruczoł wytwarza zbyt mało hormonów tarczycy w stosunku do potrzeb organizmu. Skutkiem jest niedobór hormonów tarczycy we krwi, co powoduje wzrost stężenia TSH – podstawowy parametr używany w rozpoznaniu niedoczynności tarczycy.

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest przewlekłe zapalenie autoimmunologiczne (choroba Hashimoto). Do przyczyn niedoczynności tarczycy zalicza się także:

• niedobór jodu, który w Polsce jest mniej powszechny dzięki obowiązkowemu jodowaniu soli od 1997 r.),
• leczenie operacyjne,
• radioterapię.

Fizjologia ciąży a praca tarczycy 

Zarówno niedoczynność tarczycy w trakcie ciąży, jak i rzadziej występująca nadczynność, mają realny wpływ na:

• płodność,
• przebieg ciąży,
• stan zdrowia noworodka.

Już niewielkie odchylenia TSH powyżej wartości zalecanych dla ciężarnych (tzw. subkliniczna niedoczynność tarczycy) mogą zwiększać ryzyko poronień i obumarcia płodu.

W pierwszym trymestrze ciąży gwałtownie rośnie stężenie hCG, które naśladuje działanie TSH. Dokładnie to: molekularnie „podrabia” jego sygnał i pobudza gruczoł tarczycy do wzmożonej produkcji hormonów. Równocześnie estrogen podnosi poziom globuliny wiążącej tyroksynę. W efekcie organizm przyszłej mamy potrzebuje średnio o 30–50% więcej T4 niż przed ciążą.  

Objawy niedoczynności tarczycy w ciąży

Niedoczynność tarczycy w czasie ciąży może objawiać się w sposób, który kobiety z łatwością uznają za typowe dolegliwości ciążowe. Nieprawidłowości w pracy tarczycy mogą być mylone z pierwszymi objawami ciąży, takimi jak zmęczenie czy przyrost masy ciała. Niedoczynność tarczycy często wiąże się z niedostateczną produkcją hormonów tarczycy, co spowalnia metabolizm i nasila uczucie senności. Do najczęstszych objawów należą: 

• uczucie zmęczenia i senność, 
• przyrost masy ciała, 
• suchość skóry, 
• zaparcia, 
• uczucie zimna, 
• pogorszenie nastroju, 
• obrzęk powiek, 
• zaburzenia koncentracji. 

Diagnostyka niedoczynności tarczycy w ciąży 

Aktualne wytyczne Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego (2021) oraz rekomendacje międzynarodowe zalecają oznaczenie TSH na początku ciąży u każdej kobiety lub – co najmniej – u pacjentek z grupy ryzyka (choroby autoimmunologiczne, niepłodność, poronienia, objawy niedoczynności).

W przypadku stwierdzenia ciąży zaleca się oznaczenie TSH, ponieważ we wczesnej ciąży tarczyca jest jedynym źródłem hormonów tarczycy dla płodu. W ciąży należy szczególnie uważnie monitorować produkcję hormonów tarczycy w stosunku do rosnącego zapotrzebowania organizmu.

Jak interpretować zestaw TSH + FT4 

Po rozpoznaniu niedoczynności tarczycy podczas ciąży lekarz ustala jej przyczynę, zlecając USG tarczycy, przeciwciała anty-TPO/anty-TG, a w razie potrzeby także poziomy selenu, ferrytyny i jodu. W niejasnych sytuacjach trzeba wykluczyć centralną (wtórną) niedoczynność tarczycy. 

Leczenie niedoczynności tarczycy w ciąży – kontrole w czasie ciąży

Po postawieniu diagnozy i rozpoczęciu terapii lewotyroksyną, pierwszą kontrolę TSH i FT4 planuje się zwykle po około 4 tygodniach, ponieważ tyle czasu zajmuje osiągnięcie nowej równowagi hormonalnej. Następnie, zgodnie z zaleceniami PTE, oznaczenia powtarza się co 4 tygodnie aż do połowy ciąży, czyli mniej więcej do 20. tygodnia, w drugiej połowie ciąży – co 6-8 tygodni.  

Każda zmiana dawki leku, niezależnie od etapu ciąży, wymaga ponownej weryfikacji TSH po kolejnych 4 tygodniach. Po porodzie dawkę lewotyroksyny zazwyczaj redukuje się do wartości sprzed ciąży, a kontrolne oznaczenie TSH i FT4 wykonuje się 6 tygodni po porodzie, aby ocenić funkcję tarczycy i wykluczyć poporodowe zapalenie tarczycy.  

Po rozpoznaniu niedoczynności tarczycy zaleca się szybkie wdrożenie leczenia lewotyroksyną, aby zapewnić prawidłowy przebieg ciąży i ochronić rozwój płodu. Wytwarzane przez komórki tarczycy hormony odgrywają kluczową rolę w rozwoju układu nerwowego dziecka.

Podsumowanie – niedoczynność tarczycy a ciąża 

Prawidłowa praca tarczycy u kobiet w ciąży ma ogromne znaczenie dla zdrowia mamy i prawidłowego rozwoju płodu. Już w pierwszych tygodniach ciąży wzrasta zapotrzebowanie na hormony tarczycy, a ich produkcji tarczyca musi sprostać w poszczególnych trymestrach ciąży. Niewłaściwy poziom hormonów tarczycy podczas ciąży, szczególnie gdy występuje jawna lub subkliniczna niedoczynność tarczycy, może negatywnie wpływać na rozwój dziecka i przebieg prawidłowej ciąży.

W przypadku niedoczynności tarczycy matki dzieci matek z niedoczynnością tarczycy są narażone na większe ryzyko zaburzeń poznawczych, a także powikłań położniczych. Dlatego kontrola TSH w pierwszym trymestrze ciąży oraz dalsze monitorowanie poziomu hormonów tarczycy w okresie ciąży stanowią podstawę leczenia niedoczynności tarczycy.

W przypadku rozpoznania niedoczynności tarczycy u ciężarnej konieczne jest szybkie wdrożenie terapii lewotyroksyną, co umożliwia utrzymanie stabilnych parametrów hormonalnych w ciąży i wspiera prawidłowy przebieg ciąży i rozwoju dziecka. Ponieważ przyczyną niedoczynności tarczycy u ciężarnych najczęściej jest choroba Hashimoto, warto już na etapie planowania ciąży oznaczyć poziom TSH, aby zwiększyć szanse na zajście w ciążę i bezpieczne trwanie ciąży.

W ciąży tarczyca pełni szczególną rolę – we wczesnym okresie ciąży jedynym źródłem hormonów tarczycy dla płodu jest organizm matki.

Polecane artykuły:

Nieleczona niedoczynność tarczycy – czym grozi? Niedoczynność tarczycy u dzieci i niemowląt – objawy, badania. Jak wygląda leczenie? Nadczynność tarczycy – objawy, rozpoznanie i leczenie Niedoczynność tarczycy w ciąży – skutki, wpływ na dziecko