Czym jest tarczyca?
Tarczyca jest gruczołem położonym u podstawy szyi, po obu stronach tchawicy. Jego pracę reguluje podwzgórze mózgu i przysadka mózgowa. Podwzgórze produkuje tyreoliberynę (TRH), która pobudza przysadkę do wytwarzania hormonu tyreotropowego (TSH). Z kolei TSH pobudza tarczycę do wytwarzania hormonów T3 i T4. Zwiększone stężenie tych hormonów hamuje wydzielanie TSH w przysadce. Hormony tarczycy odpowiadają za procesy energetyczne we wszystkich tkankach organizmu.
Czym jest niedoczynność tarczycy?
Niedoczynność tarczycy to stan, w którym w organizmie dochodzi do niedoboru hormonów tarczycy. Powoduje on różne objawy i dolegliwości u chorego.
Niedoczynność tarczycy u dziecka
Hormony tarczycy mają ogromny wpływ na dziecko już na etapie życia płodowego. Dzięki ich działaniu możliwy jest prawidłowy wzrost i rozwój płodu. Dziecko, jeszcze będąc w brzuchu matki, około 10–12. tygodnia życia zaczyna produkować hormony tarczycowe, a między 27. a 28. tygodniem ta produkcja jest już ustabilizowana. Do tego czasu płód pobiera brakujące FT4 z łożyska matki (tylko ten hormon przechodzi przez łożysko). Dlatego kobiety ciężarne powinny zwracać szczególną uwagę na kontrolę hormonów tarczycy na wczesnym etapie ciąży.
Przyczyny niedoczynności tarczycy u dziecka
Do najczęstszych przyczyn niedoczynności tarczycy u dzieci zalicza się:
- zaburzenia związane z rozwojem – aplazję tarczycy (czyli jej brak), hipoplazję lub ektopię;
- niedoczynność tarczycy spowodowana obecnością przeciwciał przeciwtarczycowych;
- obwodowa oporność na hormony tarczycy;
- zaburzenia genetyczne związane z produkcją, transportem i metabolizmem tyroksyny;
- niedobór lub nadmiar jodu;
- niedoczynność przysadki, jej niedorozwój albo genetycznie uwarunkowana niedoczynność;
- zaburzenia funkcji podwzgórza mózgu (mogą wynikać z urazu, wad układu nerwowego czy zaburzeń rozwoju);
- choroby autoimmunologiczne;
- zapalenie tarczycy – bakteryjne lub wirusowe;
- uraz tarczycy.
Objawy niedoczynności tarczycy u dzieci i niemowląt
Objawy niedoczynności tarczycy są uzależnione od wieku dziecka. Do objawów widocznych zaraz po urodzeniu zaliczane są: przedłużająca się żółtaczka fizjologiczna, duże ciemię, szerokie szwy czaszkowe, hipotermia, przepukliny, słabe łaknienie, zaparcia – opóźnione oddanie smółki, przesuszona skóra, obrzęk powiek.
Polecamy: Wole tarczycy – przyczyny i objawy
O problemach z tarczycą u dziecka w wieku od miesiąca do roku można mówić, kiedy pojawiają się: senność, zaparcia, suchość skóry, mały przyrost masy ciała, ochrypły głos.
Objawy u starszych dzieci i młodzieży obejmują: zahamowanie wzrastania, opóźnienie dojrzewania kośćca, opóźniony wiek zębowy, opóźnione dojrzewanie płciowe, zła tolerancja zimna, suchość skóry, zmiany na łokciach i kolanach (objaw brudnych łokci), suche, matowe, łatwo wypadające włosy, zaparcia, senność, zaburzenia koncentracji, często tycie mimo słabego apetytu, podwyższony poziom cholesterolu w badaniu krwi, niedokrwistość.
Niedoczynność tarczycy u dzieci – badania, normy TSH
Zakres norm różni się w zależności od wieku dziecka:
- u wcześniaków norma TSH mierzona 3–4 dni po urodzeniu powinna wynosić od 0.8 do 6.9 µU/ml (krew zostaje pobrana z pięty dziecka w szpitalu);
- u noworodków urodzonych w terminie norma TSH również jest mierzona 4 dni po narodzinach i wynosi 1.3–12 µU/ml;
- u niemowląt do roku (1–11 miesięcy) norma TSH wynosi od 0.9 do 7.7 µU/ml;
- u dzieci od 1. roku życia do rozpoczęcia dojrzewania norma TSH wynosi 0.4–6.0 µU/ml;
- dzieci po okresie pokwitania oraz osoby dorosłe powinny mieć poziom TSH wynoszący 0.5–4.8 µU/ml.
Badanie przesiewowe niemowląt w kierunku chorób tarczycy
W polskich szpitalach wykonywane jest badanie przesiewowe w kierunku chorób tarczycy. Polega ono na pobraniu krwi z pięty na bibułę i oznaczeniu poziomu TSH. Badanie wykonuje się zazwyczaj w 4. dobie po porodzie, nie wcześniej niż 48 godzin od porodu. Prawidłowy wynik powinien być niższy niż 12 mIU/l. Należy jednak pamiętać, że to badanie nie wyklucza wtórnej niedoczynności tarczycy.
Niedoczynność tarczycy u dzieci – leczenie
Leczenie niedoczynności tarczycy u dzieci polega na suplementacji syntetyczną tyroksyną (fT4). Włączenie terapii jest zalecane możliwie jak najszybciej, bowiem problemy z tarczycą mogą zahamować prawidłowy rozwój dziecka. Lek podaje się na czczo (u młodszych dzieci między posiłkami), w jednej dawce rano, 60 minut przed jedzeniem i piciem (można popić łykiem wody). Podobnie wygląda podawanie leku u dzieci starszych i dorosłych.
Polecamy: Witamina D − w jakich dawkach przyjmować? Normy i objawy niedoboru
W przypadku problemów z niedoczynnością tarczycy warto zwrócić uwagę na dietę. Dieta bogatoresztkowa (np. wegetariańska) może zaburzać wchłanianie tyroksyny z przewodu pokarmowego. Podobny wpływ mają: przyjmowanie preparatów z żelazem, wapnia lub leków zobojętniających pH żołądka (inhibitory pompy protonowej, ranitydyna), choroby jelit i wątroby oraz celiakia.
Dawka leku jest dobierana w zależności od wyników badań krwi, masy dziecka oraz jego wieku. Ważna jest opieka endokrynologa nad małym pacjentem, a także regularne oceny wzrostu, rozwoju psychoruchowego oraz ocena słuchu dziecka.
Najczęstsze postaci niedoczynności tarczycy u dzieci
Do najczęstszych postaci chorób niedoczynności tarczycy u dzieci zaliczamy:
- Subkliniczną niedoczynność tarczycy (SNT) – charakteryzuje ją podwyższony poziom TSH i prawidłowe stężenie fT4. Jest to łagodna niedoczynność tarczycy, która jednak wymaga leczenia w przypadku, gdy poziom TSH przekracza 10 mIU/l. Jeśli poziom jest niższy, decyzję o wdrożeniu leczenia podejmuje lekarz.
- Chorobę Hashimoto – to autoimmunologiczna postać choroby tarczycy, charakteryzująca się stopniowym uszkadzaniem miąższu tarczycy oraz produkcją przeciwciał przeciwtarczycowych (anty-tPO) oraz przeciwko tyreoglobulinie (anty-tG). Do czynników ryzyka wystąpienia choroby Hashimoto zalicza się występowanie innych chorób o podłożu autoimmunologicznym (cukrzyca, celiakia, łysienie plackowate i in.), zespół Downa, Turnera oraz obciążenia rodzinne. Choroba wymaga leczenia pod nadzorem endokrynologa.
USG tarczycy u dziecka – czy jest zalecane?
Jeśli endokrynolog w badaniu palpacyjnym tarczycy wyczuwa obecność guzków, kieruje małego pacjenta na badanie USG tarczycy . Może ono wykryć wszelkie nieprawidłowości w budowie tego narządu, m.in.:
- wole obojętne – powiększenie tarczycy przebiegające bez objawów klinicznych, przy prawidłowym stężeniu hormonów tarczycy (występuje u ok. 10% dzieci w wieku 6–12 lat);
- wole guzkowe – stan, gdy stwierdza się obecność jednego guzka lub wielu guzków, któremu może, ale nie musi towarzyszyć powiększenie tarczycy.
Badanie może być też wykonane profilaktycznie.
Autor: Redakcja
