Anhedonia – objawy i przyczyny. Czy anhedonia jest uleczalna? 

Anhedonia – co to jest?  

Anhedonia to termin wykorzystywany w psychopatologii, który dosłownie oznacza “brak możliwości odczuwania przyjemności”. Może to być objaw różnych zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, uzależnienia czy schizofrenia. 

Opisuje stan, w którym zainteresowanie czynnościami sprawiającymi przyjemność znacząco spada lub występuje całkowita niemożność w odczuwaniu pozytywnych emocji podczas aktywności, które dotychczas je wywoływały.  

Anhedonia jest złożonym zjawiskiem i może dotyczyć wielu aspektów życia. Wyróżnia się trzy główne rodzaje: 

• konsumpcyjną – brak odczuwania przyjemności podczas wykonywania czynności uznawanych za nagrodę, 
• antycypacyjną – brak pozytywnych emocji podczas oczekiwania na czynności, które dotychczas sprawiały radość, co skutkuje brakiem motywacji do podjęcia działań w tym kierunku, 
• społeczną – brak przyjemności z rozmaitych interakcji społecznych, który może objawiać się ich unikaniem, a czasem zupełną izolacją od innych ludzi.  

Czytaj także: Apatia – objawy, przyczyny, leczenie

Objawy anhedonii – jak rozpoznać anhedonię?  

W wielu przypadkach zaburzenie może być trudne w zauważeniu u samego siebie – szczególnie, jeżeli objawy nie są nasilone. Często niezbędne jest pomoc najbliższych, którzy zauważają zmiany w zachowaniu lub konsultacja z psychiatrą bądź psychologiem. 

Objawy anhedonii obejmują: 

• utratę zainteresowań swoimi ulubionymi aktywnościami – rezygnację lub znacznie rzadsze podejmowanie swojego hobby, 
• brak satysfakcji z zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych – dotyczy to m.in. jedzenia, spania czy seksu,  
• zobojętnienie, zmęczenie, 
• ograniczenie kontaktów społecznych, 
• brak potrzeby zadbania o siebie – w tym potrzeby podstawowej pielęgnacji, ubrania się, wykonania makijażu czy ćwiczeń fizycznych. 

Skala SHAPS w diagnozie anhedonii 

W ocenie anhedonii wykorzystywana bywa skala SHAPS (Snaith-Hamilton Plasure Scale), czyli skala odczuwania przyjemności.  

Osoba wypełniająca kwestionariusz proszona jest o ocenę pod względem odczuwanej satysfakcji 14 sytuacji. Pytania obejmują m.in. ocenę przyjemności z: 

• oglądania ulubionego programu lub czytania ulubionej książki, 
• spędzania czasu z rodziną i przyjaciółmi, 
• spożywania ulubionego posiłku lub napoju, 
• zapachu świeżych kwiatów, pieczonego chleba lub doświadczania pięknego widoku, 
• dostrzegania uśmiechu na twarzy ludzi i pomagania innym, 
• otrzymywania pochwały. 

Czytaj także: Triada depresyjna Becka – poznawczy model depresji

Przyczyny anhedonii 

Anhedonia ma swoje podłoże w zmianach neurobiologicznych związanych z wydzielaniem dopaminy oraz funkcjonowaniem układu nagrody w mózgu, czyli struktur odpowiadających za motywację i uczucie przyjemności. Mimo że dokładne procesy nie są poznane, układ nerwowy osób z anhedonią może mieć problemy z wydzielaniem lub odbieraniem dopaminy.  

Anhedonia najczęściej występuje jako objaw chorób i zaburzeń psychicznych. Wśród nich można wymienić: 

• depresję – anhedonia stanowi jeden z podstawowych objawów tego zaburzenia, 
• schizofrenię, 
• chorobę afektywną dwubiegunową, 
• chorobę Parkinsona, 
• uzależnienia, 
• zespół stresu pourazowego, 
• urazy głowy. 

Dodatkowo do anhedonii może prowadzić: 

• przepracowanie, 
• przemęczenie, 
• przewlekły stres. 

Czytaj także: Jakie choroby mogą powodować depresję? Depresja na podłożu organicznym

Anhedonia polekowa 

Szczególnym przypadkiem anhedonii jest jej forma polekowa (zwana również farmakologiczną). Występuje ona w przebiegu długotrwałego przyjmowania leków psychotropowych, a zwłaszcza selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lub serotoniny i noradrenaliny (SNRI) stosowanych m.in. w leczeniu depresji.  

Konsekwencje anhedonii 

Odczuwanie przyjemności nie jest tylko procesem, który poprawia nam nastrój, ale jest fundamentalnym elementem niezbędnym do przeżycia. 

Przyjemność odczuwana jest w momencie zaspokojenie podstawowych potrzeb, takich jak jedzenie, spanie czy seks. Brak poprawnie działającego układu nagrody i motywacji do podejmowania tych działań niesie ze sobą poważne konsekwencje w życiu codzienny.  

Do skutków anhedonii możemy zaliczyć: 

• zaniedbanie higieny, 
• brak wystarczającej ilości snu, 
• wycofanie się z życia społecznego, 
• pogorszenie stanu fizycznego związane ze zmniejszoną aktywnością fizyczną, np. wzrost zapadalności na cukrzycę i miażdżycę, 
• zwiększone ryzyko samobójstw, 
• wzrost ryzyka rozwoju zaburzeń odżywiania, 
• zażywanie substancji psychoaktywnych i uzależnienia. 

Czytaj także: Pierwsza wizyta u psychiatry – czego się spodziewać?

Anhedonia w związku – wpływ na relację 

Anhedonia może znacząco wpłynąć na relację z partnerem poprzez: 

• zmniejszenie przyjemności ze wspólnie spędzanego czasu, 
• ograniczenie relacji fizycznych,
• osłabienie więzi emocjonalnej, 
• problemy w komunikacji. 

Anhedonia w związku może prowadzić do uczucia odrzucenia, konfliktów i frustracji u obu partnerów. 

Anhedonia – leczenie 

Leczenie anhedonii uzależnione jest od przyczyny jej występowania i dobrane do choroby podstawowej, która wywołuje ten objaw.

W każdym przypadku leczenie powinno rozpocząć się od dokładnego wywiadu lekarza z pacjentem. Na tej podstawie możliwe jest dobranie odpowiedniej terapii. W zależności od przyczyny, która wywołuje ten objaw może być to: 

• depresja – stosuje się leki przeciwdepresyjne i/lub psychoterapię, 
• schizofrenia – dobór odpowiednich leków przeciwpsychotycznych, które silnie działają również na negatywne objawy tego schorzenia, 
• efekt uboczny leków – lekarz może zalecić inne leki lub dołączyć leki, które będą łagodzić anhedonię, 
• uzależnienie – zaprzestanie stosowania substancji. Konieczna będzie tu pomoc specjalistów oraz terapia psychoterapeutyczna. 

Czytaj także: Nałogi – czym są, jak z nimi walczyć?

Czy anhedonia jest uleczalna? 

Anhedonia jest możliwa do wyleczenia. Długość trwania terapii oraz jej odpowiedni dobór zależny jest od przyczyny występowania objawu.  

Na efekty leczenia wpływa m.in. choroba podstawowa i jej nasilenia, reakcja na leki, schorzenia współtowarzyszące oraz indywidualne cechy pacjenta i wsparcie otoczenia. 

Anhedonia – leczenie domowe 

W leczeniu anhedonii niezbędna jest pomoc specjalisty i dobór odpowiedniej terapii. Domowe działania mogą stanowić jedynie uzupełnienie zaleceń lekarza lub terapeuty.

W tym celu warto stosować ogólne zasady zdrowego stylu życia i dbać o kondycję psychiczną poprzez: 

• regularną aktywność fizyczną – zalecane jest 150 minut umiarkowanego ruchu oraz minimum 2 dni ćwiczeń siłowych w tygodniu, pamiętaj jednak, że nawet najmniejsza aktywność, taka jak spacer czy jazda na rowerze może mieć pozytywny wpływ na zdrowie,  
• zdrową dietę – spożywaj zbilansowane i różnorodne posiłki, unikaj cukrów prostych i kwasów nasyconych, a także produktów typu fast food, 
• odpowiednią regenerację – zadbaj o odpoczynek po pracy oraz odpowiednią długość snu (rekomendowane jest 7-9 godzin snu każdej nocy), 
• ogranicz stres – stosuj techniki relaksacyjne lub sięgnij po pomoc terapeuty, 
• dbaj o relacje społeczne, 
• unikaj używek.