Kogo dotyczą zaburzenia odżywiania?
Zaburzenia odżywiania częściej rozwijają się u kobiet. Zazwyczaj dotyczą osób w wieku 15–24 lata, ale zdarzają się również u osób dużo starszych. Szacuje się, że na anoreksję choruje 1 proc. naszego społeczeństwa, na bulimię – 5 proc., a z napadami objadania zmaga się 3–6 proc. populacji.
Przyczyny zaburzeń odżywania
Nie jest łatwo jednoznacznie określić, jakie są przyczyny zaburzeń odżywiania. Prawdopodobnie na ich wystąpienie wpływa wiele czynników. Badania i obserwacje wskazują m.in. na:
- genetykę (jeżeli w naszej rodzinie ktoś zmagał się z zaburzeniami odżywiania, mamy kilkukrotnie większe ryzyko wystąpienia u nas takiego problemu);
- czynniki psychospołeczne (np. nadmierna kontrola rodziców w dzieciństwie i zbyt duże skupianie się na wadze swojej oraz dziecka);
- niską samoocenę, perfekcjonizm, zachowania impulsywne;
- wpływ mediów (przekaz, że tylko szczupłe osoby mogą osiągnąć sukces).
Objawy zaburzeń odżywiania
Do objawów zaburzeń odżywiania należą m.in.:
- utrata wagi;
- unikanie jedzenia w towarzystwie;
- wprowadzona nagle intensywna aktywność fizyczna;
- brak akceptacji swojego wyglądu (szczególnie gdy o nadprogramowych kilogramach mówi osoba szczupła);
- pogorszenie samopoczucia, kondycji włosów i skóry;
- zatrzymanie miesiączki.
Czytaj także: Niedożywienie – objawy, rozpoznanie i leczenie. Jakie są skutki niedożywania?
Zaburzenia odżywiania – rodzaje
Najbardziej znane zaburzenia odżywiania to zaburzenia pierwotne, którymi są:
- anoreksja (jadłowstręt pierwotny) – ograniczenie przyjmowania jedzenia, głodzenie się w celu redukcji masy ciała;
- bulimia (żarłoczność pierwotna) – napady nadmiernego objadania się, a następnie podejmowanie działań kompensacyjnych, np. wywoływanie wymiotów, intensywne ćwiczenia, stosowanie głodówek, restrykcyjnych diet, preparatów przeczyszczających.
Wtórne zaburzenia odżywiania to:
- kompulsywne objadanie się – niekontrolowane spożywanie bardzo dużej ilości jedzenia;
- ortoreksja – obsesja na punkcie jakości spożywanego pożywienia, jedzenie wyłącznie zdrowych produktów;
- bulimoreksja – naprzemienne głodzenie się i kompulsywne objadanie;
- bigoreksja (dysmorfia mięśniowa) – zaburzenie dotyczące głównie mężczyzn, polega na dążeniu do zwiększenia masy mięśniowej pomimo już mocno rozwiniętej muskulatury;
- pregoreksja (anoreksja ciążowa) – dotyczy przyszłych mam, które głodzą się, zbyt intensywnie ćwiczą lub prowokują wymioty, by nie przytyć w ciąży;
- drunkoreksja (alkoreksja) – połączenie alkoholizmu i anoreksji, ograniczenie spożywania jedzenia, by móc bez groźby przytycia pić alkohol.
Istnieją również nieokreślone zaburzenia odżywiania (w skrócie EDNOS).
Selektywne zaburzenie odżywiania
Selektywne zaburzenie odżywiania to nic innego jak jedzenie tylko wybranych produktów, bardzo często przetworzonych, mocno przyprawionych, i to przez cały czas. W konsekwencji osoba z tym zaburzeniem, wychodząc z domu, musi zabierać ze sobą jedzenie, ponieważ może zaspokoić głód tylko wybranymi produktami. Inne odrzuca, a przy próbie zjedzenia ich ma odruch wymiotny. Tego typu monotonna dieta często prowadzi do niedoborów żywieniowych.
Zaburzenia odżywiania u dzieci
U dzieci również mogą pojawić się zaburzenia odżywiania, podobnie jak u dorosłych. Najczęstsze zaburzenia odżywiania u dzieci to:
- anoreksja;
- bulimia;
- zespół przejadania się – spożywanie w ukryciu dużych ilości jedzenia (w przeciwieństwie do bulimii osoba chora nie prowokuje wymiotów, ma jednak poczucie winy, a czasami wręcz czuje obrzydzenie do siebie);
- PICA (łaknienie spaczone) – spożywanie produktów, które nie są jedzeniem, np. kredy, papieru, ziemi (jest spotykane również u dorosłych, może pojawić się w przebiegu innych chorób psychicznych);
- ruminacje – przełykanie jedzenia cofającego się do jamy ustnej (może pojawić się również w przebiegu innych chorób psychicznych);
- jedzenie selektywne;
- neofobia pokarmowa – brak chęci próbowania nowych pokarmów.
Nasz niepokój powinny wzbudzić następujące zachowania dziecka:
- przywiązywanie zbyt dużej wagi do swojego wyglądu, szczególnie sylwetki;
- mówienie o nadprogramowych kilogramach (mimo że dziecko jest szczupłe) i próby odchudzania się;
- nadmierne zainteresowanie ilością kalorii w posiłkach;
- unikanie dotychczas ulubionych dań, radykalne zmiany w sposobie odżywiania, wykluczanie określonych produktów z diety;
- unikanie wspólnych posiłków, wyrzucanie jedzenia;
- zjadanie bardzo dużych ilości jedzenia w samotności;
- prowokowanie wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających, nadmierny wysiłek fizyczny;
- wahania wagi w krótkim czasie.
Profilaktyka zaburzeń odżywiania u dzieci
Działania profilaktyczne w tym zakresie to:
- nauka umiejętności radzenia sobie ze stresem, przyjmowania porażek;
- nauka rozmawiania o swoich emocjach i szukania pomocy;
- wiedza na temat zdrowego stylu życia i zaburzeń odżywiania (jak przebiegają, jakie są ich przyczyny i konsekwencje).
Jak wyjść z zaburzeń odżywiania?
Pacjent, który ma problemy z zaburzeniami odżywiania, powinien przede wszystkim:
- zrozumieć, że ma do czynienia z zaburzeniem, które może zniszczyć mu zdrowie i życie;
- poprosić o wsparcie kogoś bliskiego – np. rodziców, przyjaciela;
- udać się do specjalisty, który zdiagnozuje typ zaburzenia odżywiania i dobierze terapię – najlepiej od razu zgłosić się do psychiatry, ale na samym początku może być to też psycholog lub dietetyk, który przygotuje pacjenta do konsultacji psychiatrycznej.
Leczenie zaburzeń odżywiania
Podstawą leczenia zaburzeń odżywiania jest psychoterapia. Rodzaje terapii wykorzystywanych przy zaburzeniach odżywiania to:
- terapia poznawczo-behawioralna (bardzo skuteczna szczególnie w leczeniu bulimii);
- terapia psychodynamiczna;
- terapia systemowa;
- terapia rodzinna.
Niekiedy oprócz psychoterapii konieczne jest również wprowadzenie terapii farmakologicznej. Leczenie tego typu zaburzeń jest możliwe w ramach NFZ.
Czasami konieczna jest hospitalizacja chorego w placówce psychiatrycznej. Gdy organizm jest mocno wyniszczony, pacjent może być wcześniej leczony na oddziale internistycznym bądź pediatrycznym (w zależności od wieku).
