Depresja w ciąży – objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest depresja w ciąży?

Depresja w ciąży, określana też jako depresja przedporodowa w ciąży, to zaburzenie nastroju, które może pojawić się w I, II lub III trymestrze, także u kobiet, które wcześniej nie leczyły się z powodu zaburzeń psychicznych.

W czasie ciąży wiele osób doświadcza większej wrażliwości emocjonalnej, uczucia zmęczenia, lęku przed porodem albo napięcia związanego ze zmianą sytuacji życiowej. Różnica polega na nasileniu, czasie trwania i wpływie na funkcjonowanie. Chwilowe złe samopoczucie zwykle mija i nie odbiera możliwości działania. Depresja utrzymuje się dłużej, zaburza regulację emocji i może utrudniać sen, jedzenie, kontakty społeczne, pracę oraz przygotowanie do roli matki.

Czy depresja w ciąży jest częsta?

Depresja w ciąży nie jest rzadkością. Dotyczy części kobiet w ciąży i może wystąpić zarówno u osób z wcześniejszą historią depresji, jak i u tych, które wcześniej nie chorowały. Ryzyko wystąpienia depresji zwiększają m.in. wcześniejsze epizody zaburzeń depresyjnych, zaburzeń lękowych lub innych chorób psychicznych.

Znaczenie ma wczesne rozpoznanie objawów depresji. Nieleczona depresja w ciąży może zwiększać ryzyko pogorszenia zdrowia psychicznego, wystąpienia depresji poporodowej, trudności w relacjach i problemów z codziennym funkcjonowaniem. W przypadku kobiet w ciąży warto mówić o niej tak samo poważnie jak o innych powikłaniach ciąży.

Depresja w ciąży objawy – jak ją rozpoznać?

Objawy depresji ciążowej mogą przypominać zwykłe zmęczenie, dlatego ważny jest kontekst. Niepokojące jest zwłaszcza to, że objawy depresyjne utrzymują się przez większą część dnia, trwają co najmniej kilkanaście dni i utrudniają normalne życie.

Do typowych objawów należą:

• smutek, pustka albo przygnębienie;
• utrata zainteresowań i radości;
• poczucie bezradności, poczucie winy lub bycia „złą matką”;
• drażliwość, napięcie, płaczliwość;
• objawy lękowe i lęk o zdrowie dziecka;
• zaburzenia snu, bezsenność albo nadmierna senność;
• zmiany apetytu;
• trudności z koncentracją;
• obniżona samoocena;
• silne zmęczenie mimo odpoczynku;
• wycofanie z kontaktów społecznych;
• negatywne myśli, myśli samobójcze lub rezygnacyjne.

Depresja w czasie ciąży objawy może dawać zarówno emocjonalne, jak i somatyczne. Sama bezsenność, uczucie zmęczenia czy zmiana apetytu nie oznaczają jeszcze depresji, ale współwystępowanie objawów lęku, poczucia winy, utraty nadziei i pogorszenia funkcjonowania wymaga konsultacji.

Depresja w 3. trymestrze ciąży i w 7. miesiącu

W 3. trymestrze ciąży depresja może być szczególnie obciążająca, bo nakłada się na fizyczne trudności końcówki ciąży, zaburzenia snu, lęk przed porodem i napięcie związane z opieką nad dzieckiem. Depresja w 7. miesiącu ciąży nie jest osobnym zaburzeniem, ale objawy pojawiające się między 28. a 31. tygodniem ciąży wymagają takiej samej uwagi jak na wcześniejszych etapach.

Depresja w III trymestrze ciąży nie powinna być tłumaczona wyłącznie zmęczeniem. U niektórych kobiet nasilone objawy mogą utrzymywać się po porodzie i zwiększać ryzyko wystąpienia depresji poporodowej. Więcej o rozpoznawaniu problemów po narodzinach dziecka można przeczytać tutaj w naszym artykule o depresji poporodowej.

Przyczyny depresji w ciąży i czynniki ryzyka

Przyczyny depresji w ciąży zwykle są złożone. Znaczenie mogą mieć zmiany hormonalne zachodzące w organizmie kobiety, neuroprzekaźniki, predyspozycje genetyczne, wcześniejsze zaburzenia nastroju, przewlekły stres, traumatyczne doświadczenia, trudna sytuacja życiowa i brak wsparcia społecznego.

Czynniki ryzyka obejmują m.in.:

• historię depresji lub zaburzeń lękowych,
• wcześniejszą depresję poporodową,
• przewlekły stres prenatalny,
• brak wsparcia ze strony partnera lub rodziny,
• problemy w relacji,
• nieplanowaną ciążę,
• ciążę wysokiego ryzyka,
• powikłania ciąży,
• doświadczenie przemocy,
• lęk przed porodem,
• trudną sytuację finansową lub mieszkaniową,
• wcześniejsze poronienia.

Depresja w ciąży po poronieniach albo po wcześniejszych stratach może wiązać się z silnym lękiem, napięciem i trudnością w przeżywaniu radości z ciąży. Wcześniejsza strata może być jednym z powodów rozpoczęcia choroby albo nawrotu stanu depresyjnego, szczególnie gdy towarzyszy jej brak wsparcia i przewlekły stres.

Czy depresja w ciąży ma wpływ na dziecko?

Depresja w ciąży może mieć wpływ na dziecko, zwłaszcza gdy jest nasilona i nieleczona. Nie chodzi o obwinianie kobiety, ale o podkreślenie, że zdrowie psychiczne matki jest częścią opieki nad ciążą i zdrowiem płodu.

Nieleczona depresja może pogarszać sen, apetyt, higienę osobistą, kondycję fizyczną matki i regularność wizyt kontrolnych. Może też zwiększać ryzyko depresji poporodowej, problemów z funkcjonowaniem i trudności w relacji z dzieckiem.

W badaniach depresja w ciąży była wiązana z ryzykiem porodu przedwczesnego, przedwczesnego porodu, mniejszą masą urodzeniową dziecka i trudnościami w rozwoju dziecka. Nie oznacza to, że każdy epizod depresji prowadzi do takich skutków. Ryzyko zależy od nasilenia objawów, czasu trwania choroby, wsparcia, leczenia i ogólnego stanu zdrowia matki.

Pytanie „czy depresja w ciąży ma wpływ na dziecko?” warto więc uzupełnić drugim: jak szybko zapewnić kobiecie bezpieczne wsparcie i odpowiednie leczenie.

Jak wygląda diagnostyka?

Diagnostyka depresji w ciąży opiera się na rozmowie ze specjalistą i ocenie stanu psychicznego. Może ją rozpocząć ginekolog, położna, lekarz pierwszego kontaktu, psycholog lub psychiatra.

Podstawą jest wywiad lekarski albo wywiad psychiatryczny. Specjalista pyta o czas trwania objawów, sen, apetyt, poziom lęku, codzienne funkcjonowanie, wcześniejsze zaburzenia psychiczne, wsparcie społeczne i bezpieczeństwo pacjentki. Ważna jest możliwość spokojnej rozmowy na temat swojego samopoczucia, bez oceniania i bagatelizowania objawów.

W diagnostyce stosuje się też badania przesiewowe. Pomocna może być Edynburska Skala Depresji Poporodowej, używana do oceny ryzyka depresji w ciąży i po porodzie. Zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej ocena ryzyka i nasilenia objawów depresyjnych powinna być elementem opieki nad kobietą w trakcie ciąży oraz po porodzie. Aktualne zalecenia wskazują m.in. na ocenę w 11.–14. tygodniu ciąży oraz w kolejnych trymestrach ciąży.

Depresja w ciąży – leczenie. Jak sobie radzić?

Leczenie depresji w ciąży dobiera się indywidualnie, zależnie od nasilenia objawów, historii choroby, etapu ciąży i sytuacji pacjentki. Celem jest poprawa zdrowia psychicznego kobiety i bezpieczne prowadzenie ciąży.

W leczeniu depresji stosuje się:

• psychoterapię, szczególnie terapię poznawczo-behawioralną lub interpersonalną,
• wsparcie psychologiczne,
• leczenie psychiatryczne,
• farmakoterapię, jeśli objawy są umiarkowane lub ciężkie,
• pracę nad snem, stresem i codziennym obciążeniem,
• wsparcie bliskich,
• grupy wsparcia,
• interwencję w sytuacji przemocy lub kryzysu.

Przy łagodniejszych objawach pomocna może być psychoterapia, regularny kontakt ze specjalistą, odciążenie w obowiązkach, techniki relaksacyjne i aktywność fizyczna dopasowana do stanu ciąży. Przy problemach ze snem warto przeczytać artykuł o technikach relaksacyjnych.

Leki na depresję w ciąży. Czy można stosować antydepresanty?

Leki przeciwdepresyjne w ciąży mogą być stosowane, jeśli lekarz uzna, że korzyści z leczenia przewyższają potencjalne ryzyko. Decyzji nie powinno się podejmować samodzielnie. Nie należy też odstawiać leków nagle po dodatnim teście ciążowym bez kontaktu z lekarzem psychiatrą.

Stosowanie leków przeciwdepresyjnych zależy od objawów, wcześniejszej odpowiedzi na leczenie, bezpieczeństwa preparatu, trymestru ciąży i ryzyka nawrotu choroby.

To ważne, bo rozmowa o lekach w ciąży często skupia się wyłącznie na możliwych działaniach niepożądanych farmakoterapii. Tymczasem ciężka depresja, skrajna bezsenność, brak jedzenia, myśli samobójcze, ryzyko podjęcia próby samobójczej, rezygnacja z opieki prenatalnej albo nawrót choroby także niosą negatywne konsekwencje.

Jak wspierać kobietę z depresją ciążową?

Wsparcie bliskich ma znaczenie praktyczne i emocjonalne. Kobieta z depresją ciążową nie potrzebuje oceniania, zawstydzania ani zdań w stylu „powinnaś się cieszyć”. Potrzebuje zauważenia objawów, pomocy w codziennych sprawach i zachęty do kontaktu ze specjalistą.

Pomocne może być przejęcie części obowiązków, spokojna rozmowa bez oceniania, towarzyszenie w umawianiu wizyty, dbanie o odpoczynek i sen oraz reagowanie na sygnały zagrożenia. Jeśli obok smutku pojawia się silny lęk, napięcie, ataki paniki lub unikanie codziennych sytuacji.

Depresja w ciąży – gdzie szukać pomocy?

Pomocy można szukać u:

• ginekologa prowadzącego ciążę,
• położnej,
• lekarza pierwszego kontaktu,
• psychologa,
• psychoterapeuty,
• psychiatry.

Pilna pomoc jest potrzebna, jeśli pojawiają się myśli samobójcze, myśli o skrzywdzeniu siebie, poczucie utraty kontroli, objawy psychotyczne, skrajna bezsenność, odmowa jedzenia albo gwałtowne pogorszenie stanu psychicznego. W takiej sytuacji należy skontaktować się z pogotowiem, izbą przyjęć, centrum zdrowia psychicznego lub najbliższą pomocą kryzysową.