Epizod depresyjny może mieć bardzo różnorodne objawy. Można wyróżnić ponad dziesięć obrazów klinicznych depresji, pomimo że to dalej jedna choroba. Do powstawania depresji przyczynia się pewna podatność genetyczna, która sprawia, że niektóre osoby są bardziej podatne na działanie stresowych czynników środowiskowych, powodujących zaburzenie pracy mózgu w postaci objawów depresyjnych. W artykule przedstawiamy panoramę obrazów klinicznych depresji z uwzględnieniem ryzyka samobójstwa, które w niektórych odmianach depresji jest większe. Na początku warto jednak omówić objawy typowego zespołu depresyjnego.
Objawy depresji
Depresja to nie tylko obniżenie nastroju. To również zmniejszenie lub brak odczuwania przyjemności, czyli anhedonia, osłabienie lub brak zainteresowań, czyli apatia, a także brak siły i energii, czyli anergia. Wymienione objawy należą do grupy bardziej charakterystycznych objawów depresyjnych. Żeby rozpoznać epizod depresji, konieczna jest obecność dwóch z nich przez okres co najmniej 2 tygodni.
Inne, mniej charakterystyczne objawy depresji to:
- osłabienie koncentracji uwagi,
- nadmierne poczucie winy,
- obniżenie samooceny,
- myśli samobójcze,
- zwiększenie lub zmniejszenie aktywności,
- zaburzenia snu,
- zaburzenia apetytu, zwykle ze zmniejszeniem masy ciała.
W depresji obecny jest również lęk uogólniony, towarzyszący pacjentom przez cały dzień.
Depresja z zahamowaniem (osłupienie depresyjne)
W depresji z zahamowaniem w objawach depresji dominuje spowolnienie ruchowe (motoryczne) i spowolnienie myślenia (psychomotoryczne). Zahamowanie myślenia i aktywności może prowadzić do zupełnego braku spontanicznej aktywności, czyli do osłupienia, i do mutyzmu, czyli zupełnego milczenia. Osoba z depresją z osłupieniem może się nagle pobudzić, co nazywamy pobudzeniem melancholicznym. Reakcja taka może wystąpić jako reakcja na leki. Według międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD depresję z osłupieniem traktujemy jako depresję psychotyczną.
Depresja z pobudzeniem
Depresja z pobudzeniem nazywana jest również depresją agitowaną lub lękową. Dominują w niej: pobudzenie ruchowe i psychoruchowe, niepokój, lęk, a nawet panika i zaburzenia snu. Depresja agitowana jest związana z większym ryzykiem samobójstwa.
Grupa depresji z dużym ryzykiem samobójstwa
Z dużym ryzykiem samobójstwa są również związane:
- depresja anankastyczna,
- depresja hipochondryczna,
- depresja anestetyczna,
- depresja urojeniowa.
W depresji anankastycznej oprócz innych objawów depresyjnych występują natrętne myśli, wyobrażenia, impulsy i czynności. Pacjenci mogą mieć tzw. myśli kontrastowe, czyli zupełnie przeciwstawne ich własnym. Mogą mieć na przykład myśli i impulsy, żeby skrzywdzić kogoś, kogo kochają.
W depresji hipochondrycznej dominują myśli o występowaniu nieistniejącej choroby somatycznej oraz chęć jej badania i leczenia. Pacjenci z tą depresją żyją w ciągłym lęku i wątpliwościach.
Z kolei w depresji anestetycznej pacjenci mają uczucie zupełnego odrętwienia emocjonalnego – nic nie czują. Mają poczucie zupełnej zmiany siebie, ale również uczucie, że nie rozpoznają świata wokół. Mogą nawet mieć przekonanie, że świata nie ma – nazywamy to urojeniami nihilistycznymi. Depresji tej towarzyszą zwykle duże problemy w koncentracji uwagi i pamięci świeżej.
W depresji urojeniowej mogą występować urojenia depresyjne inne niż nihilistyczne, takie jak urojenia kary, grzeszności, winy, upośledzenia lub zubożenia.
Depresja maskowana
Depresja maskowana to depresja bez objawów depresji. Depresja jest tu ukryta za innymi objawami, których nie kojarzylibyśmy z obniżeniem nastroju. Może to być np. lęk, zaburzenia snu, zaburzenia pokarmowe, świąd, zespoły bólowe, okresowe nadużywanie leków lub alkoholu. O depresji maskowanej myślimy, kiedy objawy mają charakter nawrotowy i nie są związane z chorobą somatyczną oraz ustępują pod wpływem leków przeciwdepresyjnych.
Depresja nerwicowa i zimowa
W depresji nerwicowej charakterystyczny jest związek objawów depresyjnych ze stresorami z otoczenia chorego – depresja jest tu reakcją na trudne okoliczności zewnętrzne. W depresji zimowej zwykle nie ma przygnębienia, jest za to silna anergia, czyli brak siły, i nasilona senność, narastająca z czasem dnia. Osoby z depresją zimową przeważnie zapadają na nią jesienią lub zimą. Charakterystyczne jest u nich również tycie w tym okresie.
Leczenie depresji
Depresję leczymy lekiem przeciwdepresyjnym i psychoterapią. Lek przeciwdepresyjny zaczyna działać najczęściej po 2 tygodniach, a pełna poprawa następuje zwykle po 4-6 tygodniach. Jeżeli lek nie przynosi poprawy, po 4 tygodniach lekarz przeważnie zwiększa jego dawkę lub zmienia go na inny. Po uzyskaniu poprawy leczenie kontynuuje się przez 6 miesięcy, a w starszym wieku – nawet 2 lata. Okres ten ma decydujące znaczenie dla utrwalenia się poprawy i zmniejszenia ryzyka nawrotu depresji.
