Nerwice natręctw – objawy, przyczyny i leczenie

Nerwica natręctw – co to za schorzenie?

Nerwice natręctw w psychiatrii są nazywane zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi. W ich przebiegu mamy do czynienia z obsesjami, czyli natrętnymi i nawracającymi myślami, wyobrażeniami bądź impulsami, lub z kompulsjami – przymusowymi, często bezsensownymi czynnościami. Cechą charakterystyczną natręctwa jest przymus jego wykonywania, który narasta, jeżeli mu się opieramy. Moment ulegnięcia natręctwu przynosi jedynie chwilową ulgę, później wszystko zaczyna się od początku. Myśli natrętne mogą mieć charakter agresywny czy nawet obsceniczny. Pacjent stara się im opierać, jednak bez rezultatów.

Nerwica natręctw pojawia się równie często u obu płci. Szacuje się, że dotyka około 2–3% populacji. To zaburzenie lękowe zazwyczaj rozwija się powoli, nasilając się z czasem.

Przyczyny nerwicy natręctw

Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, co jest przyczyną nerwicy natręctw. Do czynników, które mogą prowadzić do jej pojawienia się, należą przede wszystkim:

• zmiany anatomiczne i zaburzenia funkcjonowania w obrębie mózgu – szczególnie w obrębie płatu czołowego, układu limbicznego oraz jąder podkorowych;
• zaburzenia w działaniu układu serotoninergicznego – serotonina jest ważnym neuroprzekaźnikiem w mózgu, a zaburzenia w jej układzie mogą prowadzić do rozwoju różnych zaburzeń psychiatrycznych;
• aktywny proces zapalny w ośrodkowym układzie nerwowym;
• czynniki genetyczne – istnieje większe ryzyko wystąpienia nerwicy natręctw, jeśli krewni pacjenta również na nią chorowali bądź chorują.

Podatność biologiczna na wystąpienie nerwicy natręctw ujawnia się zwykle w sytuacji wyczerpania odporności psychicznej w wyniku doświadczania przewlekłego stresu. Osłabia to układ serotoninowy, co – jak się przypuszcza – uruchamia podatność biologiczną i rozwój natręctw.

Objawy nerwicy natręctw 

W odniesieniu do myśli, wyobrażeń czy impulsów natrętnych najczęściej zauważa się, że:

• wywołują one u pacjenta uczucie przykrości;
• pacjent twierdzi, że wypływają one z jego umysłu (uznaje je za własne myśli);
• często mają charakter bluźnierczy czy seksualny, ale w rzeczywistości pacjent zupełnie się z nimi ideowo nie utożsamia, wręcz zaprzeczają one jego własnym przekonaniom.

W odniesieniu do kompulsji, czyli przymusowych czynności, warto zauważyć, że:

• są to zachowania powtarzające się – na przykład wielokrotne sprawdzanie, czy zamknęło się drzwi po wyjściu z mieszkania;
• nie prowadzą one do przyjemności i nie są użyteczne w życiu codziennym;
• często mają zapobiegać wysoce nierealnym wydarzeniom.

Typowym przykładem nerwicy natręctw jest lęk przed zarazkami. Pacjenci z tym zaburzeniem często myją ręce, co może nawet prowadzić do uszkodzenia skóry. Zdarza się również, że dotykają wszelkich przedmiotów przez kilka warstw rękawiczek. Rytuały związane z myciem rąk mogą zajmować bardzo dużo czasu. Pacjenci często ustalają, ile razy powinni umyć ręce bądź ciało, by uznać je za czyste. Takie rytuały istotnie utrudniają codzienne funkcjonowanie, między innymi poprzez znaczne opóźnienie wychodzenia z domu.

W istocie myśli, wyobrażenia czy czynności natrętne są formą ucieczki przed lękiem i mają charakter czynności zastępczych. Zajmując się nimi z pełną uwagą, pacjent jest w stanie oderwać się od nieprzyjemnego odczucia lęku, więc spełniają one rolę patologicznej formy regulacji negatywnej emocji. Nie natręctwo jest więc rdzeniem problemu w nerwicy natręctw, tylko lęk, od którego pacjent ucieka,  tworząc swoje rytuały.

Leczenie nerwicy natręctw

Leczenie nerwicy natręctw prowadzi lekarz psychiatra. Polega ono na stosowaniu psychoterapii oraz leków. W łagodnych przypadkach pożądane rezultaty można uzyskać wyłącznie dzięki psychoterapii. Najczęściej stosuje się terapię poznawczo-behawioralną, która polega na powstrzymywaniu się od natręctw przy jednoczesnej powolnej ekspozycji pacjenta na bodźce wywołujące lęk (np. przedmioty uważane przez niego za brudne).

Jeżeli metody niefarmakologiczne nie pomagają lub objawy są nasilone, stosuje się leki, do których należą:

• SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny) – leki te działają poprzez zwiększanie stężenia serotoniny w synapsie, co zwiększa aktywność układu serotoninowego w ośrodkowym układzie nerwowym;
• SNRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) – mechanizm działania tych leków polega na zwiększaniu stężenia w ośrodkowym układzie nerwowym nie tylko samej serotoniny, ale i noradrenaliny;
• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne – są to leki starszej generacji niż powyższe, należy do nich m.in klomipramina, która podobnie jak leki SSRI działa poprzez wpływ na układ serotoninowy;
• leki przeciwpsychotyczne (takie jak risperidon czy arypiprazol) – leki te stosuje się do zwiększenia skuteczności leczenia, jeżeli nie wystarczają leki wymienione wyżej.

Skuteczność samej farmakoterapii jest niewielka; optymalnie jest połączyć psychoterapię z leczeniem farmakologicznym. Obecnie stosuje się również skuteczne próby leczenia nerwicy natręctw przy użyciu przezczaszkowej stymulacji magnetycznej mózgu.

Nerwica natręctw u dzieci

Uważa się, że zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne rozpoczynają się stosunkowo wcześnie. Mogą pojawiać się już u dzieci, a często ujawniają się na etapie dojrzewania.

Warto uważnie obserwować zachowanie dziecka, ponieważ dzięki temu jest możliwe wczesne dostrzeżenie niepokojących objawów i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia (u dzieci typowo stosuje się psychoterapię), a tym samym zahamowanie rozwoju nerwicy. Rozpoznawaniem nerwicy natręctw u dzieci zajmuje się psychiatra dziecięcy. Opóźnienie rozpoznania nerwicy natręctw u dziecka może skutkować jej utrwaleniem się, a na co dzień – problemami z nauką i upośledzeniem kontaktów z rówieśnikami, co ma przełożenie na całe dalsze życie dziecka.

Autor: Redakcja