Objawem zapalenia zatok najczęściej jest silny ból głowy w okolicach nasady nosa i czoła. Przy zapaleniu zatok ból głowy nasila się podczas pochylania głowy. Ból zatok nie jest jedynym objawem – w przebiegu choroby pojawia się katar, uczucie zmęczenia, zaburzenia węchu, gorączka.
Jeśli zapalenie zatok nie jest odpowiednio leczone, może doprowadzić do powikłań, takich jak zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie gałki ocznej, zapalenie opon mózgowych.
Rodzaje zapalenia zatok
Wyróżniamy cztery rodzaje zatok:
- zatoki szczękowe (znajdują się pod policzkami);
- zatoki sitowe (są zlokalizowane między oczami);
- zatoki klinowe (znajdują się w środku czaszki);
- zatoki czołowe (są zlokalizowane nad oczami).
Ze względu na czas trwania choroby wyróżnia się:
- ostre zapalenie zatok – trwa do 3–4 tygodni, ma gwałtowny początek, występuje silny ból głowy w okolicy czoła i nasady nosa;
- podostre zapalenie zatok – trwa od 4 do 8 tygodni;
- przewlekłe zapalenie zatok – utrzymuje się powyżej 8 tygodni;
- nawracające zapalenie zatok – co najmniej 4 epizody w trakcie roku, często nawraca mimo leczenia.
Przyczyny zapalenia zatok
- bakterie;
- wirusy;
- infekcja grzybicza;
- alergia;
- astma;
- przewlekłe podrażnienie błony śluzowej (np. palenie papierosów);
- krzywa przegroda nosowa;
- przerost migdałków;
- próchnica;
- infekcja zęba.
Bakteryjne zapalenie zatok mogą wywołać m.in. Moraxella catarrhalis; Streptococcus pneumoniae – bakteria znana jako pneumokok, dwoinka zapalenia płuc; Haemophilus influenzae – wywołująca też zapalenie opon mózgowych.
Przyczyną wirusowego zapalenia zatok mogą być m.in.: wirus grypy, adenowirusy, koronawirusy, rynowirusy.
Na grzybicze zapalenie zatok są narażone osoby z cukrzycą i obniżoną odpornością (np. pacjenci po przeszczepie, osoby z AIDS). W grupie ryzyka zapalenia zatok znajdują się również astmatycy i alergicy – szczególnie w przypadku źle leczonej lub źle kontrolowanej alergii i astmy.
Rozpoznanie zapalenia zatok
Podstawą rozpoznania zapalenia zatok jest wywiad lekarski, badania laryngologiczne oraz badania dodatkowe. Podstawowym badaniem laryngologicznym jest rynoskopia przednia. Za pomocą wziernika lekarz ocenia stan przegrody nosa, błonę śluzową pod kątem występowania obrzęków, stanu zapalnego i nagromadzenia wydzieliny. Uzupełnieniem może być badanie endoskopowe.
- Badanie radiologiczne – na zdjęciu określa się przejrzystość zatoki. Badanie może uwidocznić obecność płynu, obrzęk błony śluzowej.
- Badanie tomograficzne zatok – badanie TK obecnie jest częściej zlecane. Pozwala na dokładną analizę zakresu zmian patologicznych, w niektórych przypadkach pozwala też określić przyczynę zapalenia zatok.
Dodatkowym badaniem może być diagnostyka alergologiczna (testy alergiczne są zalecane, jeśli lekarz podejrzewa występowanie alergii – jako przyczyny zapalenia zatok) oraz pobranie materiału biologicznego (posiew – wydzielina z zatok jest wysyłana do laboratorium mikrobiologicznego).
Polecamy: Zapalenie zatok bez kataru – objawy i leczenie
Objawy zapalenia zatok
Objawy zapalenia zatok zależą od miejsca, w którym występuje stan zapalny – zapalenie każdej z zatok może dawać nieco inne objawy.
Objawy zapalenia zatok sitowych:
- ból głowy;
- ból w kącikach oczu;
- ucisk w kącikach oczu;
- ból nasilający się przy kaszlu;
- ból nasilający się w pozycji leżącej.
W przypadku zapalenia zatok sitowych ból może maleć po uniesieniu głowy.
Objawy zapalenia zatok czołowych:
- ból głowy;
- ból w okolicy czoła;
- ból nasilający się w pozycji leżącej;
- ból nasilający się po pochyleniu głowy.
Ból może się zmniejszać przy uniesieniu głowy.
Objawy zapalenia zatoki klinowej:
- ból głowy w okolicy czołowej;
- ból w okolicy potylicznej;
- ból w oczodołach;
- ból promieniujący do szczytu głowy.
Objawy zapalenia zatok szczękowych:
- ból zębów (szczególnie ból górnej szczęki);
- ból skroni;
- ból wokół oczu;
- ból nasilający się przy pochylaniu się i przy uniesieniu głowy.
Inne objawy zapalenia zatok:
- ropna wydzielina w nosie;
- ściekanie ropnej wydzieliny po tylnej ściance;
- zatkany nos, niedrożność nosa;
- stan podgorączkowy (przewlekłe zapalenie zatok);
- gorączka (w przypadku ostrego zapalenia zatok);
- kaszel;
- zatkane ucho;
- nieprzyjemny zapach z ust.
Zapalenie zatok bez wydzieliny
Czy możliwe jest zapalenie zatok bez kataru? Zazwyczaj to właśnie katar jest typowym objawem pierwszych dni zapalenia zatok. Na początku procesu zapalnego wydzielina ma utrudnione ujście z zatok, gromadzą się w niej drobnoustroje. Jeśli pojawia się ból zatok, a katar nie występuje, należy skonsultować się z lekarzem, który zleci badania ogólnego stanu zdrowia.
Powikłania zapalenia zatok
Nieleczone lub niewłaściwie leczone zapalenie zatok może skutkować powikłaniami oczodołowymi (m.in. ropień podokostnowy, ropowica oczodołu, zapalenie nerwu wzrokowego, obrzęk powiek i spojówek) i wewnątrzczaszkowymi (m.in. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie szpiku kości czaszki, ropień mózgu, ropień pod- i nadtwardówkowy).
Ile trwa zapalenie zatok?
Zapalenie zatok trwa od 3–4 tygodni (ostre zapalenie zatok) do ok. 8 tygodni. Jeśli zapalenie utrzymuje się dłużej, mamy do czynienia z przewlekłym zapaleniem zatok.
Jak leczyć zapalenie zatok?
Leczenie zapalenia zatok zależy od przyczyny choroby i miejsca występowania zapalenia. Jeżeli zapalenie zatok wywołały wirusy, zlecane jest leczenie objawowe (przepisywane są krople, które zmniejszają stan zapalny błony śluzowej nosa).
W leczeniu ostrego zapalenia zatok stosuje się inhalacje (pomóc mogą nawet inhalacje pary wodnej) oraz płukanie nosa roztworami soli fizjologicznej. W leczeniu objawowym stosowane są niesteroidowe leki przeciwzapalne, czasami glikokortykosteroidy donosowe i leki sterydowe.
W przypadku przewlekłego zapalenia zatok celem leczenia jest określenie przyczyny nawracającego stanu zapalnego. Diagnostykę może przeprowadzić laryngolog – czasami przyczynę nawracającego zapalenia zatok stanowi alergia (np. alergiczny nieżyt nosa) lub skrzywienie przegrody nosa.
Sprawdź też, jak leczyć zapalenie zatok w ciąży
Czy antybiotyk na zapalenie zatok jest potrzebny?
W leczeniu farmakologicznym zapalenia zatok w pierwszej kolejności zalecane są zwykle niesteroidowe leki przeciwzapalne. Czasami uzupełnieniem leczenia farmakologicznego są leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa, leki mukolityczne i glikokortykosteroidy donosowe. Jeśli przyczyną zapalenia zatok jest infekcja bakteryjna, zapalenie ma charakter nawracający, a leczenie objawowe nie przynosi rezultatów, przepisuje się antybiotyki. Przepisanie antybiotyków może też być konieczne, jeśli w przebiegu zapalenia zatok występują powikłania. Jak wskazuje lek. Kamil Fryszkowski według wytycznych EPOS 2020 stosowanie antybiotyku w leczeniu zapalenia zatok to jednak ostateczność.
Autor: Jacek Krajl
