Bóle wzrostowe – czy są groźne i czy wymagają leczenia? 

Czym są bóle wzrostowe? 

Pierwsze wzmianki o bólach wzrostowych u dzieci można znaleźć już w publikacjach z 1823 roku, ale do dziś schorzenie to nie zostało wymienione jako osobna jednostka chorobowa w kolejnych Międzynarodowych Klasyfikacjach Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD. Bóle wzrostowe u dzieci wywołują wiele kontrowersji i rozbieżnych opinii specjalistów, a w celu uniknięcia sporów bywają nazywane:  

• bólami kończyn o niejasnej etiologii,  
• idiopatycznym bólem kończyn u dzieci,  
• łagodnymi bólami nocnymi u dzieci, czy  
• nawracającymi bólami kończyn u dzieci.  

Co do jednego nie ma żadnych wątpliwości – dzieci i wczesne nastolatki rzeczywiście zgłaszają lekarzom dolegliwości bólowe kończyn dolnych, których przyczyn nie można dopatrzyć się w wynikach badań laboratoryjnych i obrazowych.  

Polecamy: Wizyta u ortopedy — przebieg i jak się przygotować

Bóle wzrostowe u dzieci – kto jest narażony na ból?

Ze względu na zmieniające się przez lata kryteria diagnostyczne tego trudnego do zdefiniowania schorzenia, brak jest wiarygodnych danych epidemiologicznych dotyczących częstości jego występowania w populacji. Różni autorzy podają, że ból wzrostowy występuje od 3 aż do 37% dzieci. U kogo najczęściej występują bóle wzrostowe? Pomimo braku jednoznacznych kryteriów, można wyróżnić tu kilka zależności: 

• Bóle wzrostowe najczęściej rozpoznawane są u dzieci między 3 a 12 rokiem życia, niezależnie od płci. 
• W grupie ryzyka wystąpienia bólów wzrostowych są przede wszystkim dzieci aktywne fizycznie – występują najczęściej wieczorami i nocami po dniach wypełnionych ruchem. Według niektórych badaczy bóle trwale ustępują, gdy dziecko zmienia tryb życia na mniej aktywny.
• Na bóle wzrostowe uskarżają się także dzieci z niewielkimi nieprawidłowościami anatomicznymi, np. z płaskostopiem i koślawością tylnej części stopy, a także nadmierną ruchomością w stawach.   

Bóle wzrostowe – objawy, kryteria rozpoznania 

Bóle wzrostowe nie zostały uwzględnione w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD 10, jednak – jak mówią specjaliści w zakresie reumatologii dziecięcej – „życie wskazuje na ich obecność”. Ponieważ problem stale wraca, w praktyce lekarskiej bóle wzrostowe rozpoznaje się obecnie na podstawie ustalonych kilkanaście lat temu kryteriów diagnostycznych: 

• bóle występują od 6 do 24 razy w miesiącu, 
• najczęściej pojawiają się późnym popołudniem, wieczorem lub nocą,  
• trwają od 10 minut do około godziny, 
• obejmują kończyny dolne (typowa lokalizacja to przednia powierzchnia piszczeli, łydki, uda i doły podkolanowe, a ból może promieniować do stopy), 
• mają charakter obustronny i rozlany (nie punktowy), 
• nie obejmują stawów,  
• nie wpływają na ograniczenie ruchu, postawę i chód dziecka, 
• wyniki badań laboratoryjnych i RTG dziecka są prawidłowe, 
• w łagodzeniu bólów pomocne są masaże i łagodne środki przeciwbólowe. 

Polecamy: Jak przygotować dziecko do badania rezonansem lub tomografem?

Przyczyny bólów wzrostowych

Pomimo wciąż znajdującej się w użyciu nazwy dla tego schorzenia, bóle wzrostowe nie mają związku z procesem wzrostu, a jedynie występują w okresie rośnięcia. Uważa się je za schorzenie należące do zespołów bólu mięśniowo-szkieletowego o etiologii niezapalnej, ale patomechanizm tego zjawiska wciąż pozostaje niejasny. Pośród możliwych przyczyn oraz czynników ryzyka bólów tego typu wymienia się m.in.: 

• bardzo dużą aktywność ruchową dziecka, w wyniku której dochodzi do powiększenia przekroju mięśnia piszczelowego przedniego. Mięsień uciskany jest przez grubą powięź tkanki łącznej i w efekcie rozwija się zespołu ciasnoty powięziowej, 
• obniżony próg bólowy u dziecka, 
• zmniejszoną gęstość kości w okolicy piszczeli, 
• niewielkie wady anatomiczne dziecka wiążące się z zaburzeniem osi kończyn, takie jak płaskostopie czy koślawość tylnej części stopy, powodujące bóle przyczepów mięśni (przeciążenia przedziału bocznego stawu kolanowego i wzmożone napięcie przyczepów przedziału przyśrodkowego), 
• nadwagę i otyłość,   
• czynniki psychospołeczne lub rodzinne, 
• współwystępowanie migrenowych bólów głowy i napadowych bólów brzucha (często dziedziczonych po rodzicach),  
• współwystępujący zespół niespokojnych nóg (mogący wskazywać na powiązanie etiologii schorzenia z dysfunkcjami ośrodkowego układu nerwowego). 

Polecamy: Ból piszczeli – shin splints u biegaczy, objawy i fizjoterapia bólu podudzi

Z czym różnicować bóle wzrostowe?

U dzieci zgłaszających bóle wzrostowe nóg często podejrzewa się występowanie chorób reumatycznych, a mali pacjenci kierowani są do lekarza reumatologa. Zdarza się również, że lekarz automatycznie zalicza bóle kończyn do bólów wzrostowych i nie zleca pogłębionej diagnostyki. To duży błąd, gdyż istnieje wiele schorzeń, które objawiają się właśnie bólami kończyn i wymagają leczenia, np.: 

• złuszczenie głowy kości udowej,  
• ostre i przewlekłe zapalenie kości,  
• choroba Perthesa (jałowa martwica głowy kości udowej),  
• nowotwory, np. kostniak kostnawy, mięsak kościopochodny, białaczka,  
• przemijające odczynowe zapalenie maziówki.  

Bóle wzrostowe u dzieci – leczenie 

Trzeba pamiętać, że nie ma żadnych obiektywnych testów ani badań, które mogłyby potwierdzić występowanie bólów wzrostowych u dziecka. Rozpoznanie opiera się na subiektywnych odczuciach samego pacjenta oraz wykluczeniu innych możliwych przyczyn dolegliwości bólowych w kończynach. Dla dzieci i nastolatków spełniających kryteria diagnostyczne bólów wzrostowych, u których wykluczono inne choroby objawiające się bólami kończyn, zalecenia to przede wszystkim: 

• W przypadku dzieci bardzo aktywnych ruchowo pomóc może zmiana trybu życia na bardziej spokojny. Szczególnie unikanie (choćby tymczasowe) takich sportów, jak skoki na trampolinach, jazda na deskorolce, biegi, taniec. 
• Ocena zakresu ruchomości stóp, kolan i stawów biodrowych, pomiar długości kończyn, wykonanie badań w kierunku zaburzeń osi kończyn i, jeśli to konieczne, wdrożenie odpowiedniej rehabilitacji. 
• Przy nasilonym bólu stosowanie u dzieci łagodnych środków przeciwbólowych (w maści lub doustnie), ulgę przynoszą też ciepłe okłady, ciepła kąpiel oraz delikatny, rozgrzewający masaż bolących nóg. 
• Zapewnienie dziecku odpowiedniego wypoczynku, wystarczającej ilości snu potrzebnego do regeneracji organizmu oraz spokoju i wsparcia w trudnych momentach nasilonego bólu.

Masaż Shantala, czyli technika masażu niemowlęcia – na czym to polega? Sprawdź