Ból piszczeli – przyczyny
Ból odczuwany wzdłuż wewnętrznej powierzchni lub krawędzi kości piszczelowej podudzia to jeden z charakterystycznych objawów grupy schorzeń określanych jako „shin splints”, inaczej MTSS (Medial Tibial Stress Syndrome, a języka angielskiego: zespół przeciążania przyśrodkowej okolicy piszczeli). Dolegliwości najczęściej dotyczą biegaczy oraz innych osób aktywnych fizycznie, a ból w piszczeli rozwija się, gdy mięśnie i okostna nogi poddawane są przeciążeniom wywoływanym przez powtarzające się czynności oraz nagłe zmiany w sportowej rutynie przyczyniające się do powstawania mikrourazów w części korowej kości piszczelowej.
Pośród najczęstszych przyczyn bólu związanych ze sportem wymienia się:
- zbyt duże w stosunku do przygotowania obciążenie w treningu siłowym lub biegowym,
- omijanie etapu rozgrzewki przed treningiem siłowym lub biegowym,
- zaniechanie etapu rozciągania i rolowania po ćwiczeniach i w efekcie skrócenie mięśnia brzuchatego łydki, a co za tym idzie: dolegliwości bólowe, zaburzenia biomechaniki stopy, przeciążenie jej części przedniej,
- zbyt szybkie intensyfikowanie wysiłku, np. nagłe wydłużenie dystansu lub zwiększenie prędkości biegów,
- bieganie na twardym podłożu,
- zbyt częste treningi pomijające ważną dla organizmu regenerację,
- ignorowanie bólu i kontynuowanie treningu z kontuzjami skutkujące rozwijaniu się stanów zapalnych w mięśniach okalających kość piszczelową (próba rozbiegania bólu często prowadzi do sumowania urazów),
- treningi w źle dopasowanym obuwiu.
Polecamy: Ból nóg – przyczyny, leczenie. Co powoduje bóle nóg?
Inne czynności mogące powodować dolegliwości bólowe piszczeli:
- wielogodzinna praca stojąca,
- chodzenie w źle dobranym obuwiu, zwłaszcza w japonkach i na niestabilnych szpilkach (wymuszających niefizjologiczny, nienaturalny wzorzec ruchu),
- nieprawidłowa pozycja ciała podczas pracy siedzącej,
- długotrwały brak aktywności fizycznej,
- przyjmowanie leków sterydowych osłabiających wytrzymałość tkanek.
Bóle w piszczeli mogą mieć związek również z nieprawidłowościami architektury stopy lub innych elementów układu ruchu lub innymi schorzeniami, np.
- płaskostopie (stopa płasko-koślawa),
- nieprawidłowe ukształtowanie łuków stopy,
- różnice w długości obu kończyn dolnych,
- ucisk krążka międzykręgowego na nerwy korzeniowe,
- zmiany zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa,
- niewydolność żylna i zakrzepica,
- otyłość .
Bóle piszczeli – objawy
Bóle obejmujące wewnętrzną powierzchnię lub krawędź kości piszczelowej podudzia początkowo pojawiają się tylko podczas wykonywania intensywnych aktywności fizycznych i ustają parę chwil po tym, gdy zaprzestanie się poddawania nóg obciążeniu. Po jakimś czasie ból niestety wchodzi w fazę przewlekłą, dając o sobie znać również w spoczynku, a nawet w nocy, wybudzając pacjenta ze snu. Nieleczony przewlekły ból piszczeli może skutkować złamaniami zmęczeniowymi.
Ból piszczeli może być:
- ostry i przeszywający lub tępy i pulsujący,
- nasilać się przy uciskaniu bolesnego obszaru (tkliwość palpacyjna),
- promieniować do innych struktur, np. kostki czy stopy,
- występować z obrzękiem.
Warto wiedzieć: Ostroga piętowa – przyczyny, objawy, leczenie
Ból piszczeli w złamaniu zmęczeniowym
Złamanie zmęczeniowe różni się od zwykłego złamania etiologią – nie powstaje w wyniku nagłego urazu, lecz jest powikłaniem przewlekłego bólu piszczeli (shin splints), który nie został prawidłowo rozpoznany i leczony, a pacjent ignorował go i kontynuował treningi. Do złamania zmęczeniowego (nazywanego też złamaniem przeciążeniowym lub złamaniem powolnym), które zazwyczaj jest niewielkim, słabo widocznym pęknięciem okostnej, dochodzi stopniowo, w ciągu wielu dni i tygodni odczuwania bólu w piszczeli, gdy cykliczny ruch powoduje powstawanie nowych mikrourazów w części korowej kości piszczelowej, a także przeciąża mięśnie i obciąża wiązadła.
Występowaniu złamań zmęczeniowych sprzyjają również inne czynniki, w tym przede wszystkim zaburzenia hormonalne – u nadmiernie przeciążonych treningiem zawodniczek czasami dochodzi do „triady sportsmenek”, czyli niebezpiecznego połączenia zaburzeń odżywiania, osteoporozy i braku miesiączek, a pierwszym objawem wskazującym na poważny stan pacjentki bywa diagnoza złamania zmęczeniowego.
Ból piszczeli – rozpoznanie
Do lekarza ortopedy lub do fizjoterapeuty powinien zgłosić się każdy, komu ból piszczeli utrudnia uprawianie sportu, wykonywanie pracy czy codziennych obowiązków. Diagnostyka bólu piszczeli obejmuje szczegółowy wywiad i badanie bolesnego obszaru, pomocne są też badania obrazowe (USG, RTG, TK lub MRI), dzięki którym można wykluczyć inne poważne schorzenia mogące objawiać się bólami piszczeli, w tym przede wszystkim złamane zmęczeniowe, ale również zapalenie ścięgna czy przewlekły zespół powięziowy.
Polecamy: Zapalenie ścięgna Achillesa – objawy i leczenie
Leczenie bólu piszczeli
W większości przypadków shin splints, wywołanych przeciążeniem, stosuje się leczenie zachowawcze polegające na odpoczynku od aktywności, która powoduje ból. Zmodyfikowanie treningu w okresie leczenia i rekonwalescencji powinno obejmować przede wszystkim odpoczynek w fazie ostrej, a gdy będzie to możliwe, włączenie ćwiczeń aerobowych o mniejszym obciążeniu (np. pływanie, jazda na rowerze stacjonarnym lub ćwiczenia na trenażerze eliptycznym), wprowadzenie wzmacniających mięśnie treningów funkcjonalnych, ćwiczeń rozciągających i rolowania. Niezbędne jest używanie dobrze wyprofilowanych butów z dobrze amortyzującą podeszwą (nie tylko sportowych). Inne istotne elementy leczenia i rekonwalescencji to:
- przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych zmniejszających ból i obrzęk (doustnie oraz w postaci maści),
- stosowanie okładów z lodem (do 20 minut, kilka razy dziennie),
- miejscowa krioterapia (schładzanie bolącego obszaru za pomocą par ciekłego azotu),
- noszenie bandaża uciskowego zapobiegającego obrzękom,
- kinesiotaping, czyli plastrowanie,
- zabiegi w postaci różnych form masażu, terapii powięziowej, ćwiczeń, rozciągania i mobilizacji – zgodnie z zaleceniem fizjoterapeuty,
- w niektórych przypadkach sprawdza się stosowanie ortezy lub dobranych indywidualnie wkładek do butów.
W nielicznych przypadkach shin splints o ciężkim przebiegu i częstych nawrotach wymaga leczenia operacyjnego.
Autor: Kamila Śnieżek
