Co to jest metoda NDT Bobath?
Nazwa metody NDT Bobath pochodzi od nazwiska twórców tej terapii – fizjoterapeutki Berthy i jej męża neurologa Karela Bobathów. Zauważyli oni, że rozwój dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym (MPD) przebiega inaczej, niż u zdrowych dzieci. Pacjenci inaczej odbierają bodźce zmysłowe i ruchowe co przekłada się na ich odmienne potrzeby i możliwości.
W odpowiedzi na zauważony problem, stworzyli metodę NDT Bobath (NDT oznacza Neuro-Development Treatment – terapia neurorozwojowa).
Metoda była później modyfikowana przez szwajcarską lekarkę pediatrii oraz fizjoterapeutkę, tak, aby jak najlepiej wspomagała prawidłowy rozwój dzieci i niemowląt, w tym wcześniaków.
Na przestrzeni lat, metoda NDT Bobath była rozwijana zgodnie rozwojem wiedzy na temat chorób oraz funkcjonowania układu nerwowego. Obecnie jest to jedna z najczęściej wykorzystywanych terapii u dzieci i dorosłych z dysfunkcjami układu nerwowego.
Podstawowe założenia terapii NDT Bobath
Wśród podstawowcyh założeń koncepcji NDT Bobath można wymienić cztery podstawowe elementy, w tym:
- Regulację napięcia mięśniowego poprzez obniżanie wzmożonego oraz zwiększanie osłabionego napięcia,
- Hamowanie nieprawidłowych ruchów,
- Wyzwalanie prawidłowych wzorców ruchowych (lub jak najbardziej zbliżonych do prawidłowych),
- Utrwalanie nabytych umiejętności w życiu codziennym, np podczas wykonywania czynności pielęgnacyjnych, przyjmowania posiłków czy zabawy.
Dodatkowo, ważnym założeniem jest ćwiczenie całego ciała pacjenta, a nie tylko poszczególnych kończyn. Pozwala to dostarczać kompleksowych bodźców czuciowo-ruchowych i aktywizować całe ciało pacjenta.
Terapia NDT Bobath to nie tylko ćwiczenia ruchowe. Metoda pozwala na kompleksowe podejście do pacjenta i wspomaganie go w każdym elemencie poprzez:
- Terapię zajęciową,
- Terapię zaburzeń integracji sensorycznej,
- Terapię logopedyczną.
Założenia metody NDT Bobath oparte są o plastyczność układu nerwowego. Jest to zdolność układu do przystosowania się do nowych warunków i bodźców poprzez przebudowę struktury oraz tworzenia nowych połączeń nerwowych. Dzięki odpowiedniemu stymulowaniu szlaków neuronowych, możliwa jest nauka nowych umiejętności i kontroli nad ciałem. Plastyczność mózgu jest szczególnie duża u dzieci i zanika powoli z wiekiem – dlatego szczególnie ważne jest rozpoczęcie terapii tak szybko jak to możliwe.
Wskazania do terapii NDT Bobath
Przed przystąpieniem do terapii NDT Bobath, ważna jest prawidłowa diagnoza występujących zaburzeń. Dziecko powinno zostać zbadane przez lekarza w celu ustalenia przyczyny problemów i wdrożenia specjalistycznego leczenia.
Wskazania do terapii NDT Bobath obejmują m.in.:
- Obniżone napięcie mięśniowe,
- Podwyższone napięcie mięśniowe,
- Asymetrie ułożeniową ciała,
- Silne prężenie tułowia – wyginanie w literkę C,
- Mózgowe porażenie dziecięce,
- Problemy przy karmieniu – zaburzenia ssania, połykania,
- Wady rozwojowe i choroby genetyczne,
- Kręcz szyi,
- Zaburzenia nerwowo-mięśniowe,
- Uszkodzenia układu nerwowego np. urazy okołoporodowe,
- Opóźniony rozwój psychoruchowy,
- Zaburzenia związane z przebytym udarem mózgu,
- Urazy ortopedyczne.
Szczególnie ważne jest obserwowanie prawidłowego rozwoju dziecka i zwracanie uwagi na to, kiedy dziecko zdobywa konkretne umiejętności. Przedwczesna zdolność np. do utrzymywania głowy, może wskazywać na wzmożone napięcie mięśniowe i być wskazaniem do diagnozy oraz terapii.
Polecamy: Skoki rozwojowe u niemowląt – jak rozpoznać? Objawy skoków rozwojowych
Przeciwwskazania do terapii NDT Bobath
NDT Bobath jest metodą bezpieczną, dlatego w zasadzie nie istnieją przeciwwskazania do jej stosowania. Jedynym przeciwwskazaniem może być zła reakcja pacjenta lub brak chęci z jego strony do podjęcia terapii.
Metoda NDT Bobath w konkretnych grupach pacjentów
Terapia NDT Bobath została stworzona oraz jest głównie kojarzona ze wspomaganiem prawidłowego rozwoju dzieci. Nie jest ona jednak stosowana na wyłączność w grupie małych pacjentów, ale z powodzeniem wykorzystuje się ja także u dorosłych, szczególnie u osób po przebytych udarach mózgu.
Metoda NDT Bobath u dzieci
Terapia BDT Bobath u dzieci powinna być rozpoczęta tak wcześnie jak to możliwe, aby wspierać prawidłowy rozwój dziecka. Pozwala to szybko zacząć hamować nieprawidłowe odruchy (zanim zostaną utrwalone) oraz wspomagać prawidłowe wzorce ruchowe, co daje nadzieję na osiągnięcie możliwe najlepszych efektów terapii.
Terapia NDT Bobath u dzieci opiera się na zabawie i stworzeniu przyjaznych warunków, w których dziecko może swobodnie ćwiczyć bez uczucia stresu. Należy unikać sytuacji, kiedy dziecko płacze i nie chce współpracować, ponieważ takie emocje mogą jeszcze nasilić wzmożone napięcie mięśniowe.
Rodzice powinni pamiętać, że kilka godzin spędzonych na terapii w gabinecie nie jest wystarczające, aby prawidłowo zadbać o rozwój małych pacjentów. Bardzo ważne jest ich zaangażowanie w domu, wykonywanie zaleconych ćwiczeń oraz prawidłowe wykonywanie czynności pielęgnacyjnych. Można tutaj wymienić m.in.:
- Prawidłowe noszenie dziecka,
- Zwracanie uwagi na pozycje, w której leży dziecko i korygowanie jej,
- Przyjmowanie prawidłowej pozycji podczas karmienia,
- Odpowiednie pozycje przyjmowane podczas kąpania oraz przewijania.
Podczas wykonywania powyższych czynności, powinno zwrócić się uwagę na symetrię ciała dziecka. Dziecko nie powinno się przekrzywiać w żadną stronę ani prężyć tułowia do tyłu.
Ważnym elementem może być wykorzystanie odpowiednich zabawek dla dzieci jako uzupełnienie podstawowej terapii. Łączą one przyjemność oraz komfort dziecka z możliwością dodatkowego wspierania i utrwalania wzorców ruchowych. Zabawka może:
- Zapewnić naukę pożądanych umiejętności,
- Dostarczyć informacji diagnostycznych poprzez analizę jak dziecko wykorzystuje zabawkę,
- Utrwalać nabyte umiejętności zdobyte podczas terapii,
- Angażować wiele zmysłów dziecka poprzez różne kształty, tekstury i dźwięki,
- Ćwiczyć małą motorykę.
Polwcamy: Dyspraksja u dzieci – objawy i diagnoza. Jak leczyć to zaburzenie?
Przykłady ćwiczeń metodą NDT Bobath
Nie istnieje jeden, konkretny zestaw ćwiczeń przeznaczony dla wszystkich pacjentów. Atutem koncepcji jest jej indywidualne podejście do każdego pacjenta oraz dopasowywanie ćwiczeń do jego możliwości i potrzeb. W celu doboru odpowiedniej terapii, należy wziąć pod uwagę, takie czynniki jak:
- wiek dziecka,
- rodzaj oraz nasilenie występujących objawów,
- indywidualnych potrzeb dziecka (również te psychiczne),
- choroby współistniejące.
Mimo to, można wyróżnić kilka często spotykanych ćwiczeń oraz pomocy terapeutycznych.
Podczas terapii wykorzystywane są m.in. piłki rehabilitacyjne. W przypadku niemowlaków, można wykorzystać nawet dmuchane piłki plażowe. Ćwiczenia polegają na umieszczeniu dziecka na piłce – na brzuchu, na boku lub w pozycji siedzące. Początkowo piłka powinna być nieruchoma, ale z czasem możesz zacząć nią delikatnie manewrować.
Poniżej obrazek przedstawiający ćwiczenia dziecka metodą NDT Bobath na piłce rehabilitacyjnej.
Ćwiczenia na piłce pozwalają:
- Uczyć prawidłowego przenoszenia ciężaru ciała,
- Normalizować napięcie mięśniowe,
- Rozwijać czucie głębokie (propriorecepcyjne),
- Kontrolować unoszenie głowy.
Pamiętaj, aby zawsze asekurować dziecko, podczas wykonywania ćwiczeń na niestabilnym podłożu.
Polecamy: Masaż Shantala, czyli technika masażu niemowlęcia
Metoda NDT Bobath u dorosłych
Rehabilitacja dorosłych metodą NDT Bobath wykorzystywana jest najczęściej u osób po przebytych udarach mózgu lub urazach mózgowo czaszkowych. Można u nich zauważyć m.in.:
- Niedowłady lub paraliże części ciała,
- Zmiany w obrębie napięcia mięśni, w tym spastyczność lub obniżone napięcie.
Celem terapii NDT Bobath u dorosłych po przebytych uszkodzeniach mózgu jest przywrócenie im jak największej sprawności poprzez zapobieganiu utrwalania skutków uszkodzeń oraz naukę prawidłowych wzorców ruchowych.
Tak jak w przypadku dzieci, terapia dorosłych również obejmuje aspekty życia codziennego. Podczas rehabilitacji szczególnie ważne jest dbanie o prawidłową pozycję pacjentów leżących. Długotrwałe przebywanie w nieprawidłowej pozycji może nasilać spastyczność mięśni i utrudniać powrót do sprawności.
Polecamy: Rehabilitacja neurologiczna – wskazania, przebieg, metody
