Ból brzucha u dziecka – przyczyny i leczenie. Co podać, gdy dziecko boli brzuch?

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są przyczyny bólu brzucha u dzieci,
• jaki przebieg ma diagnostyka podczas bólu brzucha u dziecka,
• jak wygląda leczenie bólu brzucha u dzieci.

Ból brzucha stanowi jedną z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza pediatry. Niemal co piąty nastolatek skarży się na nawracające bóle brzucha. Problem w znacznym stopniu dotyczy również dzieci w wieku przedszkolnym. Jak szybko zatem i w jaki sposób zareagować, gdy nasze dziecko przychodzi do nas, skarżąc się na ból brzucha?
Odpowiedź na to pytanie jest niestety skomplikowana i zależy od podejrzenia tak zwanego „ostrego brzucha”, czyli stanu, w którym przyczyna dolegliwości wymaga interwencji chirurgicznej w trybie pilnym.

Do poszukiwania pilnej pomocy lekarskiej powinny nas skłonić przede wszystkim dolegliwości nasilające się w czasie, zły stan ogólny dziecka (nie pozwala się ruszyć, jest apatyczne) oraz dodatkowe objawy, takie jak nudności, wymioty, gorączka, jadłowstręt.

Pozostałe objawy mogące towarzyszyć bólowi brzucha, które powinny skłonić nas do szybkiej konsultacji z lekarzem w celu ustalenia dalszego postępowania, to:

• ból budzący dziecko ze snu,
• zaburzenia połykania,
• zaburzenia dotyczące wypróżnień (zaparcie, biegunka – zwłaszcza z domieszką krwi lub ropy),
• ból zlokalizowany daleko od pępka,
• zmniejszenie masy ciała dziecka lub zahamowanie przyrostu masy ciała i wzrostu,
• inne objawy ogólne, tj. gorączka lub stany podgorączkowe, osłabienie, bóle stawowe, opóźnione dojrzewanie,
• dodatni wywiad rodzinny w kierunku nieswoistych zapaleń jelit lub innych przewlekłych chorób przewodu pokarmowego (np. celiakii),
• zmiany skóry okolicy okołoodbytowej.

Przyczyny bólu brzucha u dziecka

Ból brzucha u dziecka, podobnie jak u dorosłych, może być wynikiem stresu bądź spożycia obfitego, ciężkostrawnego lub nieświeżego posiłku. Zdarza się, że jest spowodowany drobnym urazem, naciągnięciem mięśni lub stłuczeniem. Tego typu przyczyny bólu brzucha u dziecka można łagodzić w domu, stosując leki – zawsze po wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Znacznie poważniejszymi przyczynami są ostre zatrucia pokarmowe, choroby zakaźne i wszelkiego rodzaju schorzenia przewlekłe, w tym alergie.

Ból brzucha u dziecka po jedzeniu

Może wynikać z ilości i jakości spożywanych posiłków. Bólowi brzucha u dzieci można zapobiegać, ograniczając wielkość i częstotliwość podawania pokarmów. Istotne jest także to, by dieta była zróżnicowana i zawierała optymalną ilość błonnika wspomagającego procesy trawienne. Istotne jest również unikanie ciężkostrawnych, bogatych w tłuszcz pokarmów.

Wpływ na trawienie ma też sposób spożywania posiłków. Ból brzucha może dotykać dzieci w przypadku zbyt szybkiego jedzenia, niestarannego rozdrabniania pokarmu. Jeśli ból brzucha u dziecka występuje po jedzeniu, można podejrzewać również inne przyczyny związane bezpośrednio z jedzeniem – alergie pokarmowe, zatrucia pokarmowe, infekcje czy nietolerancje pokarmowe, które omawiamy niżej.

Ból brzucha u dziecka i alergie pokarmowe

W przypadku uczulenia na jakiś składnik pokarmu poza bólami brzucha dzieci mogą odczuwać dodatkowe objawy, takie jak:

• zmiany skórne (np. pokrzywka),
• nudności oraz wymioty,
• biegunka – szczególnie z domieszką krwi,
• wstrząs anafilaktyczny.

Trzeba zaznaczyć, że alergię pokarmową łatwo pomylić z nietolerancją pokarmową. W przypadku alergii zjedzenie relatywnie niewielkiej porcji zawierającej alergen wywoła dolegliwości. Z kolei w przypadku nietolerancji pokarmowej dolegliwości najczęściej wystąpią po spożyciu znacznie większej ilości pokarmu zawierającego szkodliwą substancję. W sytuacji wystąpienia wymienionych objawów należy skonsultować się z lekarzem, który w razie potrzeby zleci dodatkowe badania.

Ból brzucha u dziecka podczas zatruć pokarmowych

Podobne do alergii oraz nietolerancji pokarmowych objawy mogą występować przy zatruciach pokarmowych, wywołanych najczęściej przez bakterie: Salmonelli, gronkowca, pałeczek jadu kiełbasianego, E. coli, a także Listerii. Zatrucie pokarmowe i towarzyszący mu ból brzucha mogą być spowodowane również spożyciem nieświeżego bądź nieprzeznaczonego dla ludzi pokarmu lub niebezpiecznych substancji. Jeśli objawy zatrucia są nasilone, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Pamiętajmy, że małe dzieci dość szybko się odwadniają, a wtedy ich stan ogólny może się znacznie pogorszyć.

Czytaj także: Węgiel aktywny – czy węgiel działa na wirusy? Zastosowanie, dawkowanie

Ból brzucha u dzieci w chorobach układu pokarmowego

W tym przypadku poza bólem występują najczęściej trudności w wypróżnianiu, zmiany wyglądu i konsystencji stolca. Pojedyncze, grudkowate wypróżnienia mogą świadczyć o zaparciach, wodnisty kał – o biegunce. Występowanie tych objawów jednocześnie i przewlekle, z towarzyszeniem innych objawów (gorączka, nudności, wymioty, wzdęcia, bóle stawów, niedokrwistość, zaburzenia miesiączkowania u nastolatek) może świadczyć o poważniejszych chorobach ze strony układu pokarmowego i wymaga konsultacji z lekarzem.

Ból brzucha u dziecka i choroby układu moczowego

W chorobach układu moczowego bólowi brzucha towarzyszą dodatkowo problemy z oddawaniem moczu – zwiększona częstotliwość mikcji, pieczenie podczas mikcji, przebarwienie moczu, zawartość krwi w moczu, gorączka, nudności i wymioty.

Ból brzucha u dziecka w przebiegu chorób układu rozrodczego

Tego typu dolegliwości dotyczą przede wszystkim dziewcząt – ból powodują schorzenia ginekologiczne lub, w okresie dojrzewania, menstruacja. Ból zlokalizowany jest wówczas w dolnej części brzucha lub w podbrzuszu. Wzmożone, długotrwałe bóle brzucha, którym towarzyszą dodatkowe objawy (m.in. gorączka, krwawienia pozamiesiączkowe, wydzieliny lub upławy w okolicach intymnych, zmiany skórne, ból promieniujący do innych części ciała), mogą świadczyć o poważnych schorzeniach i wymagają konsultacji lekarskiej.

Bóle brzucha u dzieci na tle neuropsychologicznym

Ból brzucha może mieć podłoże psychologiczne i wynikać ze stresu lub czynników neurologicznych, np. uszkodzeń nerwów. Dodatkowymi objawami towarzyszącymi takiemu bólowi brzucha u dziecka mogą być biegunki lub zaparcia, dlatego w celu zróżnicowania przyczyn dolegliwości bólowych warto zasięgnąć porady specjalisty..

Ból brzucha u dziecka – diagnostyka

Jak diagnozuje się schorzenia, którym towarzyszą bóle brzucha? Niezbędny jest szczegółowy wywiad, na podstawie którego lekarz określi prawdopodobieństwo występowania danej jednostki chorobowej i zleci dodatkowe badania.

Informacje, które może chcieć uzyskać lekarz, to:

• od kiedy występują dolegliwości;
• z jaką częstotliwością występują objawy, ile trwają, z jakim nasileniem;
• jeśli występuje ból brzucha u dziecka, to jaki jest jego charakter (ostry, tępy, pulsujący, promieniujący – do jakich części ciała, kłujący, punktowy, rozlany itp.), w którym miejscu jest zlokalizowany (prawa, lewa strona, podbrzusze, ew. ból brzucha u dziecka w okolicy pępka);
• w jakich sytuacjach pojawiają się objawy: spożycie posiłków (szczególnie rodzaj spożywanych produktów), wypróżnienia, mikcje, czynniki wywołujące stres (np. przedszkole, szkoła itp.);
• w jakich sytuacjach objawy ustępują;
• czy występują problemy związane ze spadkiem masy ciała, niedoborem wzrostu, apetytem, wypróżnieniami (biegunki, zaparcia, a także wygląd stolca – barwa, konsystencja, zawartość śluzu lub krwi), mikcją (ból podczas oddawania moczu, częstomocz, utrudnione oddawanie moczu, jego barwa i ew. zawartość krwi);
• czy u dziecka występują choroby przewlekłe, czy przyjmuje w związku z tym leki oraz czy z powodu chorób układu pokarmowego, moczowego lub rozrodczego wymagało hospitalizacji, a jeśli tak, jakie badania przeprowadzano i jakie były ich wyniki;
• czy członkowie rodziny cierpieli na choroby układu rozrodczego, pokarmowego itp.

Warto dodać, że precyzyjne wskazanie lokalizacji bólu brzucha u dziecka może mieć kluczowe znaczenie dla rozpoznania dolegliwości. Nie wystarczy zatem powiedzieć, że dziecko boli brzuch. Jeśli mały pacjent potrafi już wskazać lub powiedzieć, gdzie dokładniej odczuwa ból, należy go o to poprosić. 

Po zebraniu wywiadu lekarz może zdecydować o wykonaniu badań, takich jak:

• badanie palpacyjne brzucha;
• badanie osłuchowe;
• badania laboratoryjne – poziomu elektrolitów, mocznika, glukozy, kreatyniny, morfologii krwi z rozmazem ALAT, ASPAT, GGTP, badanie amylazy, badanie ogólne moczu;
• badanie kału: posiew, testy na obecność krwi utajonej w stolcu, wymaz okołoodbytniczy i badanie kału na obecność innych pasożytów;
• USG jamy brzusznej;
• wodorowe testy oddechowe;
• badania endoskopowe – gastroskopia, endoskopia (tu należy jednak pamiętać, że młodsze dzieci muszą mieć te badania przeprowadzane najczęściej w znieczuleniu ogólnym, zatem zleca się je ze znacznie większą rozwagą);
• pobranie wycinków do badań histopatologicznych.

Jakie leki, gdy dziecko boli brzuch?

Co podać dziecku na ból brzucha? Podawanie jakichkolwiek leków czy naparów na własną rękę może nie tylko okazać się nieskuteczne, ale nawet zaszkodzić dziecku. Warto zatem zawsze zasięgnąć opinii lekarza lub farmaceuty, który na podstawie informacji o objawach doradzi w doborze sposobów leczenia.

Ból brzucha u dzieci nie musi oczywiście wskazywać na poważniejsze choroby, jednak szczególnie w przypadku bólów ostrych lub przewlekających się warto zasięgnąć porady specjalisty.

Co można zrobić na własną rękę?

1. Zadbać o zdrową dietę.
2. Zadbać o prawidłowe, regularne oddawanie stolca.
3. Unikać stresu.
4. Prowadzić regularny tryb życia, który sprzyja eliminacji stresu i pomaga uregulować wypróżnianie.
5. Pić dużo niegazowanej wody.