Konizacja szyjki macicy – na czym polega zabieg i kiedy jest niezbędny? 

Co to jest konizacja szyjki macicy?

Konizacja szyjki macicy to zabieg chirurgiczno-ginekologiczny polegający na usunięciu stożkowego fragmentu tkanki w obrębie szyjki macicy. Jest to procedura stosowana przede wszystkim w diagnostyce i leczeniu przedrakowych zmian szyjki macicy, wykrywanych najczęściej dzięki badaniom cytologii konwencjonalnej i płynnej oraz badaniu kolposkopowemu. Termin „konizacja” wywodzi się od greckiego słowa „konos„, oznaczającego stożek. Kluczowe w tym zabiegu jest usunięcie fragmentu tkanki właśnie w kształcie stożka. Pozwala to dotrzeć do głębokich, chorobowo zmienionych warstw nabłonka oraz pobrać nieprzesadnie obszerny margines zdrowej tkanki.

Wycięcie wszystkich nieprawidłowych tkanek jest ważne dla dokładnej diagnostyki (późniejsze badanie mikroskopowe pobranych komórek) i wdrożenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego w przypadku stwierdzenia stanu przedrakowego. Dzięki zaoszczędzeniu jak największej części zdrowej tkanki szyjka macicy zachowuje swoje funkcje. Jest to istotne zwłaszcza dla kobiet planujących przyszłe ciąże.  

Kiedy konizacja jest wskazana? 

Do zabiegu konizacji szyjki macicy kwalifikowane są pacjentki z nieprawidłowymi wynikami badań cytologicznych lub kolposkopowych, wskazującymi na obecność zmian przedrakowych. Największym zagrożeniem w obrębie szyjki macicy jest rak szyjki macicy, jednak rozwija się on ze zmian prekursorowych, czyli stanów przedrakowych. W klasyfikacji według systemu Bethesda są to zmiany śródpłaskonabłonkowe małego, średniego i dużego stopnia: CIN I, CIN II i CIN III. W standardowej dla cytologii skali Papanicolaou, stany przedrakowe klasyfikują się jako grupa III (rozmaz nieprawidłowy, podtyp B: występują komórki nabłonka o budowie dysplastycznej wskazujące na CIN). Zmiany przedrakowe CIN szyjki macicy wykrywane mogą być w następujących badaniach:   

• Cytologia konwencjonalna (inaczej cytologia szkiełkowa) to procedura przesiewowa w kierunku raka szyjki macicy, pozwalająca stwierdzić obecność komórek przedrakowych (tzw. dysplazję) lub rakowych w tarczy i kanale szyjki macicy. Materiał pobierany jest od pacjentki przy pomocy szpatułki i utrwalany na szkiełku. Następnie przekazuje się go do laboratorium, gdzie przeprowadza się jego mikroskopowe badanie pod kątem nowotworów. Cytologia konwencjonalna jest w Polsce refundowana dla kobiet w wieku 25-59 lat. Można wykonać ją bezpłatnie raz na 3 lata. 
• Cytologia płynna (inaczej cytologia jednowarstwowa, cienkowarstwowa) to procedura polegająca na umieszczeniu pobranego materiału nie na szkiełku, lecz w pojemniku z płynem zapobiegającym uszkodzeniu pobranych komórek. Następnie, w laboratorium, płyn przenoszony jest na filtr, który oczyszcza pobrany materiał ze śluzu, krwi czy bakterii. Potem komórki trafiają na szkiełko mikroskopowe, gdzie ocenia się je pod kątem kancerogenezy. Cytologia na podłożu płynnym cechuje się większą dokładnością od badania konwencjonalnego i daje mniej odczytów fałszywie ujemnych, ale w Polce wciąż nie jest jeszcze refundowana.  
• Kolposkopia to nieinwazyjne badanie ginekologiczne wykonywane przy pomocy przyrządu optycznego zwanego kolposkopem. Pozwala na ocenę szyjki macicy, pochwy oraz sromu pod kątem zmian przednowotworowych i nowotworowych. Nowoczesne kolposkopy wyposażone są w sprzęt fotograficzny umożliwiający nie tylko duże powiększenie badanych tkanek, ale też dokumentowanie obrazu w postaci zdjęć oraz filmu.   

Konizacja szyjki macicy – pobyt w szpitalu

Zabieg konizacji nie zawsze wymaga dłuższego pobytu w szpitalu – w wielu przypadkach możliwe jest przeprowadzenie go w warunkach ambulatoryjnych, w znieczuleniu miejscowym (ostrzyknięcie szyjki macicy 1-2% roztworem lignokainy), a pacjentka może wrócić do domu już po kilku godzinach. Zdarza się jednak, że konieczne jest podanie znieczulenia ogólnego, a pacjentka musi po zabiegu przenocować na oddziale. Przez 2-3 dni przed zabiegiem powinno się unikać ciężkostrawnych posiłków, a w dniu zabiegu pozostawać na czczo.  

Przed zabiegiem ginekolog zakłada pacjentce do pochwy wzierniki, pozwalające uwidocznić część pochwową szyjki macicy, często również wprowadzany jest do pęcherza moczowego cewnik. Zabieg konizacji można przeprowadzić jedną z następujących metod: 

• konizacja za pomocą pętli elektrochirurgicznej (LEEP/LLETZ) – powszechnie stosowana metoda, w której do usunięcia nieprawidłowej tkanki używa się pętli drucianej podłączonej do źródła prądu elektrycznego. Metody LEEP i LLETZ różnią się użyciem różnych wielkości elektrod pętlowych i wielkością wyciętego  fragmentu szyjki macicy z ujęciem strefy transformacji. Zabieg często wykonuje się w znieczuleniu miejscowym.  
• konizacja chirurgiczna (Cold Knife Cone Biopsy, inaczej „zimny nóż”) – metoda polegająca na wycięciu zmian z wykorzystaniem skalpela chirurgicznego i z zaopatrzeniem miejsc krwawienia. Uważana jest za bardziej inwazyjną metodę w porównaniu do elektrod pętlowych. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym lub podpajęczynówkowym.  
• konizacja laserowa – nieprawidłową tkanką usuwa się z zastosowaniem diatermii fal radiowych (RF), najczęściej w znieczuleniu miejscowym.  

Po usunięciu dowolną metodą stożkowatego fragmentu tkanki, rana zostaje zaopatrzona szwami z pozostawieniem wolnego ujścia kanału szyjki macicy. Dzięki temu krew miesiączkowa i inne wydzieliny mogą swobodnie wypływać z jamy macicy.  Długość trwania całej procedury, w zależności od wybranej przez lekarza metody, to najczęściej 10 do 40 minut. Pobrany podczas zabiegu materiał utrwalany jest w formalinie i przekazywany do laboratorium.  

Konizacja szyjki macicy – co dalej?

Wyniki badania histopatologicznego pacjentka poznaje najczęściej kilka tygodni po zabiegu. Są one kluczowe, gdyż dostarczają szczegółowych informacji na temat rodzaju i zakresu zmian w usuniętej tkance. Pozwalają także na wybór odpowiedniej metody leczenia (koniecznego np. w przypadku stwierdzenia Carcinoma in Situ (CIS) czyli raka przedinwazyjnego). Może zdarzyć się, że w wynikach nie będzie żadnych zmian nowotworowych ani przednowotworowych, a w rozpoznaniu pojawi się np. nadżerka gruczołowa, w całości usunięta podczas konizacji.  

Rekonwalescencja po konizacji szyjki macicy zazwyczaj nie jest uciążliwa, rana goi się szybko i nie powoduje silnych dolegliwości. Przez około 3 tygodnie po zabiegu konizacji szyjki macicy konieczne jest powstrzymanie się od: 

• współżycia  
• stosowania tamponów 
• wizyt na basenie lub plażowania  
• nadmiernego wysiłku.  

Pacjentka może mieć w tym czasie niewielkie bóle podbrzusza i plamienia. Około 10-14 dni po zabiegu może pojawić się krwawienie, które utrzymuje się przez kilka dni. To efekt odklejenia się strefy martwicy.  Jeśli krwawienie jest bardzo obfite, występuje ze skrzepami i nie mija po kilku dniach, należy zgłosić się do ginekologa. Być może konieczna będzie koagulacja krwawiących naczyń lub przepisanie preparatów dopochwowych przyspieszających gojenie ran. Lekarz w uzasadnionych przypadkach może zaproponować pacjentce wystawienie zwolnienia lekarskiego na czas rekonwalescencji. Wszystko zależy od stanu zdrowia, procesu gojenia się czy charakteru pracy.  

Możliwe komplikacje po konizacji szyjki macicy

Konizacja szyjki macicy jest bezpiecznym zabiegiem, ale jak każda procedura chirurgiczna, niesie pewne ryzyko komplikacji. Ciężkie powikłania pozabiegowe zdarzają się rzadko i mogą obejmować krwotoki prowadzące do dużej utraty krwi, infekcje, stany zapalne miednicy mniejszej. Pojawić się może odległe w czasie zwężenie lub zarośnięcie kanału szyjki macicy. Związane są z tym bolesne miesiączki lub nawet zatrzymanie menstruacji. Zdarzają się również problemy okołociążowe (niewydolność cieśniowo-szyjkowa i zagrożenie przedwczesnym porodem lub problemy z rozwieraniem się szyjki macicy). Każda pacjentka po zabiegu konizacji powinna zgłosić się do lekarza w sytuacji wystąpienia obfitego krwawienia, dreszczy, gorączki lub innych niepokojących objawów.