Zapalenie oskrzeli to stan zapalny, który – jak sama nazwa wskazuje – ogarnia błonę śluzową oskrzeli, części układu oddechowego usytuowanej między tchawicą a oskrzelikami. Infekcja nie dotyczy płuc.
W zależności od tego, jak długo trwa choroba, wyróżniamy:
- zapalenie oskrzeli ostre, które trwa krócej niż 3 tygodnie;
- zapalenie oskrzeli podostre, trwające nawet 8 tygodni;
- zapalenie oskrzeli przewlekłe, trwające dłużej niż 8 tygodni.
Na ostre zapalenie oskrzeli najczęściej chorują dzieci w wieku szkolnym – ze statystyk wynika, że choć raz w życiu przeszło je nawet co trzecie z nich. Chorują także dorośli, w szczególności palacze. Każdego roku na zapalenie oskrzeli zapada około 5 proc. populacji, głównie jesienią i zimą, kiedy odporność organizmu jest obniżona.
Zapalenie oskrzeli – przyczyny
Za większość (ponad 90 proc.) ostrych zapaleń oskrzeli odpowiadają wirusy, między innymi:
- wirusy grypy A i B oraz paragrypy;
- wirus RSV;
- adenowirusy;
- rynowirusy.
Zdecydowanie rzadziej zapalenie oskrzeli powodują bakterie, takie jak:
- bakterie krztuśca (Bordetella pertussis);
- bakterie powodujące m.in. zapalenie płuc (Chlamydophila pneumoniae i Mycoplasma pneumoniae).
Może się zdarzyć, że po infekcji wirusowej następuje wtórna infekcja bakteryjna.
Zapalenie oskrzeli rozwija się wówczas, gdy układ odpornościowy jest osłabiony, często jako powikłanie po grypie lub przeziębieniu.
Zapalenie oskrzeli – objawy
Ostre zapalenie oskrzeli trudno przeoczyć. Najczęstsze objawy to:
- męczący, utrudniający sen kaszel – to właśnie on jest dominującym objawem zapalenia oskrzeli; początkowo jest suchy (nieproduktywny), potem wilgotny, co oznacza, że wiąże się z odkrztuszaniem;
- śluzowa lub śluzowo-ropna plwocina – pojawia się u połowy chorych, niezależnie od tego, czy przyczyną infekcji są wirusy czy bakterie; jest biaława lub żółtawo-zielonkawa;
- niewielkie trudności z oddychaniem i ból w klatce piersiowej, odczuwany zwłaszcza przy wdechu;
- złe samopoczucie, osłabienie, zmęczenie, uczucie rozbicia, czasem także bóle mięśni;
- gorączka (nie zawsze i raczej niewysoka);
- chrypka, ból gardła (zwłaszcza przy przełykaniu), katar;
- mdłości i wymioty, zwłaszcza u dzieci;
- objawy osłuchowe, czyli świsty, rzężenia i furczenia, które lekarz może usłyszeć podczas badania stetoskopem.
Objawy, które towarzyszą zapaleniu oskrzeli, mogą być podobne do objawów o wiele bardziej niebezpiecznego zapalenia płuc, dlatego gdy się pojawią, trzeba się wybrać do lekarza.
Prześwietlenie klatki piersiowej nie jest na ogół konieczne. Zaleca się je jednak w przypadku wątpliwości, u osób z grupy ryzyka i u osób w podeszłym wieku, u których objawy zapalenia płuc często są mało charakterystyczne.
Zapalenie oskrzeli – leczenie
Jeśli za zapalenie oskrzeli odpowiadają wirusy (a tak jest w większości przypadków), leczenie antybiotykami nie ma sensu – po prostu nie jest skuteczne. Może za to powodować skutki uboczne.
W przypadku wirusowego zapalenia oskrzeli stosuje się leczenie objawowe. Chory powinien wypoczywać i pić dużo płynów, co pomoże upłynnić i odkrztusić zalegającą wydzielinę.
Najczęściej stosuje się:
- leki wykrztuśne – których zadaniem jest ułatwienie usuwania zalegającej w oskrzelach wydzieliny; m.in. ambroksol, bromoheksyna, karbocysteina i acetylocysteina;
- leki przeciwkaszlowe – leki te stosuje się w przypadku uporczywego, utrudniającego zasypianie kaszlu głównie w porze wieczorowej; m.in. lewodropropizyna, butamirat;
- leki przeciwgorączkowe – w razie wystąpienia gorączki można podawać paracetamol;
- leki poprawiające drożność nosa – w przypadku utrudnionego oddychania i zatkanego nosa można zastosować krople poprawiające drożność nosa, najczęściej są to krople z ksylometazoliną;
- leki nawilżające drogi oddechowe, m.in. syrop prawoślazowy.
Antybiotyk na zapalenie oskrzeli?
Antybiotyki włącza się do terapii w przypadku utrzymywania się gorączki przez więcej niż 3 dni, ropnej plwociny oraz poważnych chorób przewlekłych, takich jak choroby układu krążenia, choroby układu oddechowego, choroby nerek czy choroba nowotworowa.
Jak długo trwa zapalenie oskrzeli?
Ostre zapalenie oskrzeli trwa mniej więcej tydzień (kaszel utrzymuje się dłużej) i rzadko powoduje powikłania. Infekcja może być jednak groźna dla osób, których układ immunologiczny nie funkcjonuje jak należy.
U prawie połowy chorych suchy kaszel utrzymuje się nawet po ustąpieniu infekcji i trwa średnio 24 dni. Napady pojawiają się po kontakcie z zimnym, ciepłym, wilgotnym lub zanieczyszczonym powietrzem. „Nie jest to wyrazem utrzymującego się zakażenia, lecz powolnej regeneracji uszkodzonych przez drobnoustroje struktur” – wyjaśniają autorzy „Rekomendacji postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego”. „Poinfekcyjna nadreaktywność oskrzeli stopniowo ustępuje, ale może być stwierdzana nawet przez kilka miesięcy”.
Powikłania po zapaleniu oskrzeli
Zapalenie oskrzeli rzadko wywołuje powikłania, jednak nie można ich wykluczyć.
W grę wchodzą przede wszystkim:
- odoskrzelowe zapalenie płuc;
- zapalenie oskrzelików.
Powikłaniem nieleczonego przewlekłego zapalenia oskrzeli może natomiast być rozedma płuc.
Zapalenie oskrzeli – jak zapobiegać?
Podobnie jak w przypadku przeziębienia i wielu innych chorób, o tym, czy zachorujemy na zapalenie oskrzeli, decyduje przede wszystkim nasza odporność i to, jak o siebie dbamy: czy nie narażamy się na zmarznięcie i przegrzanie, czy unikamy chorych z niepokojącymi objawami, czy leczymy do końca przeziębienia i grypę, czy dobrze się odżywiamy itd. Ważne jest także to, by nie palić papierosów, unikać zadymionych pomieszczeń i – na ile to możliwe – oddychać powietrzem bez zanieczyszczeń.
Istotne w profilaktyce jest również coroczne szczepienie przeciw grypie oraz rozważenie wspólnie z lekarzem wskazań do szczepienia przeciw pneumokokom.
Bibliografia:
1. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2016, Prof. dr hab. n. med. Walerii Hryniewicz i inni.
2. Zapalenie płuc i oskrzeli – aktualne zalecenia antybiotykoterapii, prof. dr hab. n. med. Danuta Dzierżanowska, Medycyna po Dyplomie, 2014/4.
