Rak jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie

Jak często występuje rak jelita grubego? 

Rak jelita grubego to druga najczęstsza przyczyna zgonów na skutek nowotworów u mężczyzn i trzecia u kobiet. Choroba ta rzadko atakuje osoby przed 40. rokiem życia. Częstotliwość jej występowania wzrasta po pięćdziesiątce, jednak najczęściej chorują osoby po 70. i 80. roku życia.

Objawy raka jelita grubego

Rak jelita grubego jest nowotworem podstępnym, który początkowo nie daje żadnych objawów. Tymczasem to wczesne rozpoznanie ma duży wpływ na skuteczność terapii. Jakie są pierwsze objawy raka jelita grubego? Są one zależne od lokalizacji guza w jelicie grubym. Nowotwór może rozwijać się w:

• odbytnicy,
• zstępnicy,
• poprzecznicy,
• wstępnicy,
• kątnicy.

Pierwsze objawy raka jelita grubego są niespecyficzne i mogą być interpretowane jako symptomy mniej groźnych problemów z funkcjonowaniem układu pokarmowego.

Najczęstsze objawy raka jelita grubego to:

• bóle brzucha,
• wzdęcia,
• zmiana rytmu wypróżnień,
• krew w stolcu,
• anemia,
• krwawienie z odbytnicy,
• osłabienie,
• utrata apetytu,
• chudnięcie nieuzasadnione dietą,
• biegunki i zaparcia występujące naprzemiennie,
• parcie na stolec, które nie kończy się defekacją,
• zmiana wyglądu stolca – tzw. stolce ołówkowate, czyli długie i cienkie, przybierające nietypowy kształt w wyniku zwężenia odbytnicy.

Polecamy: Układ odpornościowy – jak działa?

Rozpoznanie raka jelita grubego

Czy badanie krwi wykryje raka jelita grubego? Czy USG wykryje raka jelita grubego? – pacjenci często się nad tym zastanawiają. Są badania, które umożliwiają wykrycie raka jelita grubego nawet we wczesnej fazie. Są to:

• Badanie kału na obecność krwi utajonej – dzięki niemu możliwe jest stwierdzenie obecności krwi w kale, nawet jeśli nie jest ona widoczna gołym okiem.
• Badanie per rectum, czyli badanie palpacyjne przez odbyt – lekarz za pomocą palca bada dolną część odbytnicy, dzięki czemu może wyczuć ewentualne zmiany.
• Kolonoskopia – badanie polegające na wprowadzeniu przez odbyt endoskopu i obejrzeniu wnętrza całego jelita grubego. Podczas kolonoskopii możliwe jest pobranie wycinków do badania histopatologicznego, a także usunięcie niedużych polipów. Kolonoskopia wymaga od pacjenta specjalnego przygotowania, m.in. rygorystycznej diety wprowadzonej na kilka dni przed badaniem, a także stosowania preparatu oczyszczającego jelita. Pozbycie się złogów kałowych z jelita grubego pozwoli na dokładną ocenę jego wnętrza. Jednym z wariantów kolonoskopii jest kolonoskopia wirtualna polegająca na podaniu do jelita powietrza i wykonaniu tomografii komputerowej pozwalającej uzyskać trójwymiarowy obraz jelita.
• Rektoskopia – badanie umożliwiające ocenę błony śluzowej jelita grubego.
• Wlew kontrastowy – polega na podaniu środka kontrastowego i powietrza, a następnie wykonaniu zdjęć radiologicznych jelita grubego na całej jego długości.
• Badanie antygenu karcynoembrionalnego (CEA) – marker nowotworowy występujący we krwi.

Przed wdrożeniem leczenia operacyjnego, będącego podstawową metodą leczenia raka jelita grubego, wykonuje się badanie USG i tomografię komputerową. Wyniki tych badań umożliwiają zaplanowanie przebiegu operacji.

Sprawdź: Badanie PET – co wykrywa, jak wygląda, jak się przygotować?

Przyczyny raka jelita grubego

Przyczyny raka jelita grubego dzielimy na:

• sporadyczne – środowiskowe, czyli niezwiązane z obciążeniem rodzinnym,
• genetyczne (rodzinne) – związane z mutacją niektórych genów.

Sporadyczne przyczyny

Do pierwszej grupy czynników zwiększających ryzyko wystąpienia raka jelita grubego zaliczamy:

• wiek powyżej 50 lat,
• otyłość,
• nieprawidłową dietę sprzyjającą zaparciom – ubogą w błonnik, bogatą w nasycone kwasy tłuszczowe,
• stosowanie używek – papierosy, alkohol,
• unikanie aktywności fizycznej,
• stosowanie leków immunosupresyjnych,
• infekcje HPV (typy onkogenne),
• przebytą radioterapię w obrębie jamy brzusznej.

Polecamy: Dieta antyrakowa – wskazówki i zasady

Genetyczne przyczyny

Są związane maksymalnie z 30 proc. zachorowań na raka jelita grubego. Do tej grupy zaliczamy:

• przypadki raka jelita grubego w najbliższej rodzinie,
• zespół rodzinnej polipowatości gruczolakowatej,
• niezwiązany z polipowatością dziedziczny rak jelita grubego (zespół Lyncha),
• choroby zapalne jelit (np. choroba Leśniowskiego-crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego),
• wcześniejsze zachorowanie na raka jelita grubego,
• występowanie polipów jelita grubego, które mogą być podłożem nowotworu złośliwego.

Leczenie raka jelita grubego 

Wybór sposobu leczenia raka jelita grubego jest zależny od stopnia zaawansowania choroby, niemniej zawsze konieczne jest wykonanie zabiegu chirurgicznego. Różny może być jego zakres:

• wycięcie guza bez jelita – laparoskopowo lub endoskopowo,
• wycięcie guza z fragmentem jelita – operacja w znieczuleniu ogólnym, cięcie wykonuje się na skórze brzucha,
• operacja wielonarządowa – kiedy guz nacieka na sąsiadujące narządy i usunięcie zmiany jest równoznaczne z ich uszkodzeniem.

W leczeniu raka jelita grubego stosuje się również chemioterapię (przed operacją i po niej) oraz radioterapię.

Rak jelita grubego – rokowania

Im wcześniej rak zostanie wykryty, tym lepsze są rokowania. Ok. 44 proc. – w naszym kraju taki jest odsetek 5-letnich przeżyć w przypadku raka jelita grubego (wszystkie stopnie zaawansowania choroby łącznie). Bez znaczenia jest płeć chorego. Na tle innych krajów nie wypadamy niestety najlepiej. Oczywiście jeśli rak jelita grubego zostanie wykryty na początkowym stadium, to i rokowania będą lepsze (nawet 90 proc. szans na 5-letnie przeżycie). W sytuacji gdy do ujawnienia nowotworu dojdzie na późnym etapie, np. kiedy pojawią się przerzuty w odległych narządach, to szanse pacjenta na przeżycie drastycznie maleją (do poniżej 5 proc.).

Rak jelita grubego – przerzuty

W przypadku raka jelita grubego przerzuty występują w:

• wątrobie,
• węzłach chłonnych w obrębie otrzewnej,
• płucach,
• jajnikach,
• nadnerczach,
• rzadziej – w mózgu i kościach.

Powikłania w postaci przerzutów pojawiają się u 30–40 proc. pacjentów chorujących na raka jelita grubego.

Profilaktyka raka jelita grubego

Czy można uniknąć zachorowania na raka jelita grubego? Nie na wszystko mamy wpływ, ale warto zwiększyć swoje szanse na zdrowie poprzez:

• regularnie podejmowaną aktywność fizyczną,
• stosowanie zdrowej diety (mniej tłuszczów zwierzęcych, więcej warzyw i owoców),
• utrzymywanie masy ciała w normie,
• ograniczanie spożycia alkoholu.

Jednym z elementów profilaktyki raka jelita grubego są badania przesiewowe.

Polecamy: Siedem badań, które powinno się wykonać minimum raz w roku

Badanie przesiewowe – rak jelita grubego

Każda osoba, która skończy 50 lat i nie ma obciążeń rodzinnych, powinna poddać się badaniom przesiewowym w kierunku raka jelita grubego. Przebieg badań przesiewowych:

• badanie kału na krew utajoną – raz w roku,
• kolonoskopia – co 10 lat.

Pamiętajmy, że wcześnie wykryty rak jelita grubego to nawet 90 proc. szans na wyleczenie.