Za prawidłowy rytm wypróżnień uznaje się zarówno oddawanie stolca dwa razy dziennie, jak i trzy razy w tygodniu. Z medycznego punktu widzenia, dopiero kiedy do toalety chodzimy rzadziej niż trzy razy w tygodniu, możemy mówić o zaparciach. Warto jednak zaznaczyć, że pacjenci najczęściej zgłaszają problem zaparć, gdy ilość wypróżnień w tygodniu nie jest za mała, (występują one np. co drugi dzień), ale pojawiają się czynniki dodatkowe. Zaparcia należy definiować, jako wypróżnianie się zbyt rzadkie lub przebiegające z problemami.
O zaparciach mówimy także wtedy, kiedy:
- wypróżnianie sprawia ból,
- niemożliwość wypróżnienia się do końca,
- wypróżnienie poprzedza ból brzucha (który ustępuje po defekcji),
- brzuch często bywa twardy i wzdęty,
- wypróżnienie wymaga silnego parcia,
- w kale obecny jest śluz lub krew,
- stolec się zbity i twardy.
Na zaparcia znacznie częściej cierpią kobiety niż mężczyźni, szacuje się, że dotyka on ok. 30 proc. społeczeństwa. Problem ten może nasilać się z wiekiem, jest to raczej dolegliwość seniorów niż ludzi młodych.
Same zaparcia nie są chorobą, jednak nie wolno ich lekceważyć, gdyż mogą być sygnałem poważnych nieprawidłowości. Niepokojące są przede wszystkim zaparcia, które pojawiają się nagle u osób, które wcześniej nie miały tego problemu.
Zaparcia – przyczyny
Zaparcia mogą mieć różny charakter i różne przyczyny. Najczęściej, bo w ponad 90% przypadków mamy do czynienia z zaparciami idiopatycznymi, które nie są powodowane żadną chorobą, a wynikają przede wszystkim ze styli życia. Na zaparcia idiopatyczne narażone są osoby, które:
- stosują dietę ubogą w błonnik,
- są niedostatecznie nawodnione,
- są bardzo mało aktywne fizycznie,
- mają pracę siedzącą.
W przypadku zaparć idiopatycznych dochodzi do zwolnienia przesuwania treści w jelicie, kał który przez dłuższy czas zalega staje się mniejszy objętościowo i twardy (ponieważ została pobrana z niego woda). Do zaparć idiopatycznych zalicza się problemy z wypróżnianiem występujące przy zespole jelita drażliwego.
U niektórych osób zaparcia związane są bezpośrednio z podróżą lub okresową zmianą miejsca pobytu – wówczas mówimy o tzw. zaparciach przypadkowych. Problem powodowany jest stresem, często zmianą diety lub mniejszą ilością spożywanych płynów.
Przewlekłe problemy z wypróżnianiem lub też pojawianie się zaparć naprzemiennie z okresami prawidłowej defekacji mogą świadczyć o różnych chorobach, dlatego powinny być odpowiednio zdiagnozowane.
Choroby, które mogą powodować zaparcia:
- choroby jelita grubego,
- choroby odbytu i odbytnicy,
- choroby metaboliczne (np. cukrzyca),
- choroby ginekologiczne (np. endometrioza),
- choroby psychiczne (depresja, anoreksja).
Zaparcia mogą też być wynikiem stosowanie niektórych leków: znieczulających i przeciwbólowych, przeciwdepresyjnych, przeciwdrgawkowych, przeciwparkinsonowskie, preparatów żelaza, wapnia, glinu, opioidów, przeciwnadciśnieniowych (beta-blokery, sartany, diuretyki, blokery kanału wapniowego) i doustnych środków antykoncepcyjnych.
Jak radzić sobie z zaparciami
W przypadku zaparć idiopatycznych należy rozpocząć od zwiększenia w diecie ilości spożywanego błonnika. Produkty bogate w błonnik to:
- kasze, w szczególności jęczmienna,
- otręby pszenne,
- otręby owsiane,
- pieczywo razowe,
- sezam,
- owoce (jagody, jeżyny, porzeczki, maliny, brzoskwinie),
- warzywa (fasola, bób, groch, seler, pietruszka).
Dziennie należy spożywać około 20-30 g błonnika. W praktyce, by sprostać temu zaleceniu, należy do każdego posiłku dodawać warzywa lub/i owoce. Należy unikać białego pieczywa, słodyczy, produktów bogatych w tłuszcze, produktów słonych i z małą zawartością wody (słone przekąski, suszone wędliny). Bardzo ważne jest, by pilnować ilości przyjmowanych płynów (odwodnienie, to jedna z przyczyn zaparć), należy pic ok. 3 litrów płynów dziennie. W regularnym wypróżnianiu pomaga także regularna aktywność fizyczna.
Należy próbować wypróżniać się regularnie, nawet kiedy organizm nie sygnalizuje takiej potrzeby. Codziennie o tej samej porze należy udawać się do toalety i dawać sobie czas na wypróżnienie. Ważne jest, by w ciągu dnia, kiedy pojawi się parcie na stolec, nie wstrzymywać go i nie opóźniać wypróżnienia.
Jeśli problem zaparć wiąże się z podróżami oraz zmianą miejsca pobytu, należy zaopatrzyć się w preparaty, które ułatwią wypróżnianie. Natomiast w przypadku zaparć idiopatycznych z środkami przeczyszczającymi, czy ułatwiającymi wypróżnienie, trzeba uważać. Łatwo się od nich uzależnić, w tym znaczeniu, że bez przyjmowania środków wspomagających, sami z siebie nie będziemy w stanie się wypróżnić. Ponadto nadużywanie środków przeczyszczających może być przyczyną niedoboru ważnych pierwiastków oraz prowadzić do powstawania hemoroidów.
Czytaj także: Lewatywa – co to jest i dla kogo jest wskazana?
