Dyslipidemia — co to jest i jak można ją leczyć?

Co to jest dyslipidemia?

Dyslipidemia to zaburzenie metaboliczne dotyczące gospodarki lipidowej. Nieprawidłowości dotyczą stężenia, składu oraz funkcji poszczególnych lipidów i lipoprotein w osoczu.

Lipoproteiny składają się z lipidów i białek, a ich główną funkcją jest transportowanie cholesterolu, trójglicerydów i niektórych witamin. Wyróżnia się 4 rodzaje lipoprotein:

• HDL — tzw. dobry cholesterol, wychwytuje i transportuje nadmiar cholesterolu z krwi do wątroby;
• LDL — tzw. zły cholesterol, antagonista HDL transportujący cholesterol z wątroby do tkanek. Jego wysokie stężenie zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy;
• VLDL — lipoproteiny o małej gęstości, transportują trójglicerydy służące do produkcji energii, w osoczu przekształcają się w LDL;
• chylomikrony — największe z lipoprotein, składają się z trójglicerydów, a ich głównym zadaniem jest transport tłuszczów z jelita cienkiego do tkanek obwodowych.

Warto wiedzieć: Cholesterol – norma, dobry i zły cholesterol (HDL, LDL), jak obniżyć poziom cholesterolu

W zależności od występujących zmian rozróżnia się 3 typy dyslipidemii:

• hipercholesterolemię — wzrostowi stężenia cholesterolu całkowitego w osoczu towarzyszy wyraźnie podwyższone stężenie LDL;
• dyslipidemię aterogenną (atherogenic dyslipidemia) — obserwowany jest wzrost stężenia trójglicerydów i VLDL wraz z obniżeniem stężenia HDL;
• hipertriglicerydemię:
• hiperlipoproteinemię typu V — podwyższenie stężenia chylomikronów (występują również na czczo) oraz VLDL;
• zespół chylomikronemi — zauważalny jest wzrost stężenia chylomikronów, jednak nie występuje wzrost stężenia VLDL.

Przyczyny dyslipidemii

Ze względu na kilka typów zaburzeń przyczyny dyslipidemii również są zróżnicowane. Wyróżnia się dwa typy hipercholesterolemii, a do rozwoju każdego z nich przyczyniają się inne czynniki:

1. przy pierwotnej — skłonność do wystąpienia zaburzenia jest dziedziczna (rodzinna dyslipidemia) i odpowiadają za nią mutacje genowe, niewłaściwa dieta jest czynnikiem wyzwalającym;
2. przy wtórnej — występuje zależność pomiędzy wystąpieniem zaburzenia a innymi chorobami współistniejącymi (np. niedoczynnością tarczycy, przewlekłą niewydolnością nerek, anoreksją, cholestazą, lipodystrofią, otyłością, zaburzeniami hormonalnymi) oraz przyjmowanymi lekami (np. glikokortykosteroidami, cyklosporyną, tiazydami, retinoidami).

Główną przyczyną dyslipidemii aterogennej jest insulinoodporność związana z otyłością, cukrzyca typu 2 i zespół metaboliczny.

Hiperlipoproteinemia może mieć podłoże genetyczne, dołączyć do innych chorób przewlekłych lub metabolicznych występujących u pacjenta. Często wiąże się również z nadużywaniem alkoholu lub przyjmowaniem niektórych leków.

Zespół chylomikronemii może mieć charakter pierwotny, wówczas zaburzenie jest uwarunkowane genetycznie, lub charakter wtórny, co wiąże się zwykle z nieprawidłowym poziomem insuliny w niewłaściwie leczonej cukrzycy typu 1.

Czytaj także: Berberyna – co to jest i na co działa? Właściwości i skutki uboczne

Dyslipidemia — objawy

Podobnie jak w przypadku przyczyn, objawy również uzależnione są od konkretnego rodzaju dyslipidemii oraz zakresu nieprawidłowości (odstępstwa od normy). Inne jest również ryzyko związane z występowaniem poszczególnych zaburzeń.

Najczęściej pacjenci z zaburzeniami gospodarki lipidowej cierpią z powodu otyłości, dochodzi u nich do rozrostu blaszki miażdżycowej i wzrostu ciśnienia tętniczego, co wiąże się z podwyższonym ryzykiem wystąpienia zawału serca lub innych chorób sercowo-naczyniowych. 

U osób z dyslipidemią często można zaobserwować również:

• nawracające stany zapalne ścięgna Achillesa;
• żółtaki (grudkowate żółte zmiany występujące na powiekach);
• rąbek starczy rogówki;
• napadowe bóle brzucha;
• ostre zapalenie trzustki.

Diagnostyka dyslipidemii

Rozpoznania dyslipidemii dokonuje się na podstawie badań laboratoryjnych. Przede wszystkim konieczne jest zrobienie tzw. profilu lipidowego (lipidogram), czyli szybkiego oznaczenia cholesterolu całkowitego, frakcji HDL, LDL oraz trójglicerydów. Różnice pomiędzy uzyskanymi wynikami a wartościami referencyjnymi powinny być skonsultowane z lekarzem, który podejmie decyzje dotyczące dalszego postępowania terapeutycznego.

Zaleca się, aby wykonywać profilaktycznie lipidogram u wszystkich mężczyzn po 40. roku życia i wszystkich kobiet po 50. roku życia, ponieważ zaburzenia lipidowe często nie dają żadnych objawów klinicznych, a wiążą się z ryzykiem poważnych chorób i przypadłości.

Polecamy: Dożylne wlewy witaminowe – jakie dają efekty?

Dyslipidemia — leczenie

Przy zaburzeniach gospodarki lipidowej sposób leczenia uzależniony jest od konkretnych wyników badań, wieku pacjenta i występującego ryzyka schorzeń sercowo-naczyniowych. Nie zawsze konieczne jest stosowanie środków farmakologicznych. Często zmiana nawyków żywieniowych i redukcja wagi przynoszą zadowalające efekty.

Przy leczeniu dyslipidemii zalecenia żywieniowe dotyczą przede wszystkim redukcji ilości tłuszczów w diecie (przy hipercholesterolemii poniżej 30 proc. dziennej podaży energii), a niekiedy również węglowodanów (np. w dyslipidemii aterogennej). Wskazana jest również rezygnacja z alkoholu, tytoniu i redukcja soli. W dyslipidemii dieta powinna być zgodna z piramidą zdrowego żywienia. Jest to również sposób na zmniejszenie ryzyka wystąpienia zaburzeń lipidowych i wspomagania leczenia farmakologicznego. Leczenie farmakologiczne opiera się najczęściej o statyny, fibranty, kwasy omega 3, fitosterole oraz selektywne inhibitory absorpcji jelitowej steroli, żywice jonowymienne i kwas nikotynowy.

Polecamy: Dieta antyrakowa – wskazówki i zasady

Autor: Redakcja