Co to jest artroskopia?
Artroskopia kolana to precyzyjny zabieg operacyjny niewymagający otwierania stawu, trwający krótko i umożliwiający szybkie rozpoczęcie rehabilitacji pooperacyjnej. W czasie zabiegu artroskopii kolana lekarz wykonuje niewielkie nacięcia skóry, przez które wprowadza do struktury stawowej artroskop, czyli rodzaj endoskopu wyposażonego w kamerę i źródło światła, umożliwiający przekazywanie obrazu z wnętrza stawu na zewnętrzny monitor o dużej rozdzielczości. Możliwe jest również wprowadzenie przy pomocy artroskopu miniaturowych narzędzi chirurgicznych, pozwalających na leczenie operacyjne różnego typu uszkodzeń w kolanie. W ortopedii stosowane są obecnie dwie procedury z wykorzystaniem artroskopu:
- Artroskopia diagnostyczna, wykorzystywana w sytuacji, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena stawu niż ta, którą umożliwia badanie RTG, USG lub rezonans magnetyczny. Dzięki tej szczegółowej procedurze diagnostycznej ocenia się zmiany degeneracyjne chrząstki, przerost błony maziowej oraz wolne fragmenty kości lub chrząstki w obrębie jamy stawowej, możliwe jest również pobranie próbki płynu stawowego lub fragmentów tkanek.
- Artroskopia lecznicza, inaczej artroskopia operacyjna lub terapeutyczna, polegająca na wprowadzeniu do struktur stawowych zarówno kamery rzutującej obraz na zewnętrzny monitor, jak i miniaturowych narzędzi chirurgicznych umożliwiających wykonywanie skomplikowanych napraw i rekonstrukcji wewnątrz stawu, bez konieczności otwierania go.
W jakich celach stosuje się artroskopię?
Wskazaniem do artroskopii diagnostycznej i leczniczej kolana są wszelkiego typu urazy i kontuzje stawu kolanowego, w tym ostre zmiany urazowe powodujące blokowanie się stawu, a także uszkodzenia łąkotek, więzadeł i torebki stawowej skutkujące wysiękiem, obrzękiem i bólem. Dzięki artroskopii możliwa jest rekonstrukcja przednich i tylnych wiązadeł krzyżowych, naprawa uszkodzeń chrzęstnych, opracowywanie uszkodzeń w obrębie bocznej i przyśrodkowej łąkotki, zabieg zalecany jest też w diagnostyce zmian zwyrodnieniowych, reumatoidalnego zapalenia stawów czy chorób nowotworowych w obrębie stawów.
Polecamy: Zespół metaboliczny – objawy. Czym jest i jak leczyć?
W czasie artroskopii diagnostycznej częstymi rozpoznaniami są:
- stan zapalny błony maziowej,
- uszkodzenie łąkotki stawowej,
- zużycie chrząstki stawowej,
- uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego z niestabilnością,
- obecność ciał wolnych w stawie,
- złamania śródstawowe.
Niektóre z procedur wykonywanych w artroskopii operacyjnej:
- usunięcie zapalnej błony maziowej,
- rekonstrukcja lub opracowanie ubytków chrząstki stawowej,
- rekonstrukcję więzadeł krzyżowych,
- usunięcie lub naprawa uszkodzonych fragmentów łąkotki,
- płukanie i oczyszczenie stawu w przypadku infekcji,
- usunięcie ciał wolnych.
Jak przebiega artroskopia kolana?
Artroskopia to mało inwazyjna procedura, trwająca zazwyczaj zaledwie kilkanaście do kilkudziesięciu minut, wykonywana w znieczuleniu miejscowym lub regionalnym, rzadziej ogólnym. O kwalifikacji do zabiegu decyduje lekarz ortopeda, natomiast optymalna dla pacjenta metoda znieczulenia dobierana jest podczas kwalifikacji anestezjologicznej.
Lekarz wykonujący zabieg w obrębie stawu kolanowego wykonuje u pacjenta przynajmniej dwa nacięcia o długości około 1 cm, przez które wprowadza do wnętrza stawu artroskop oraz miniaturowe narzędzia, a następnie manewrując nimi pod okiem kamery przeprowadza zaplanowane procedury. W trakcie operacji przez staw stale przepuszczany jest roztwór soli fizjologicznej poprawiający widoczność struktur stawowych.
Polecamy: Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – objawy, badania, leczenie
W niektórych przypadkach konieczne może okazać się wykonanie kolejnych małych nacięć w okolicy kolana, np. w celu pobrania materiału przeznaczonego do rekonstrukcji więzadła, może się również zdarzyć, że podczas zabiegu lekarz zadecyduje o otwarciu stawu, gdyż wykonanie określonej naprawy w jego obrębie okaże się niemożliwe poprzez niewielkie nacięcia. Pacjent zawsze zostaje poinformowany przed zabiegiem o takim ryzyku.
Po operacji pacjentowi zakładane są pojedyncze szwy zamykające dojścia artroskopowe, rany zaopatrzone zostają plastrami, czasami w kolanie umieszczany jest niewielki dren, który odprowadza zbierającą się krew. Pacjent hospitalizowany jest zazwyczaj nie dłużej niż 2 dni, a już w dobę po zabiegu możliwa jest pionizacja przy pomocy fizjoterapeuty oraz odbywają się pierwsze ćwiczenia rehabilitacyjne.
Artroskopia kolana – powikłania
Zabieg artroskopii kolana jest zabiegiem mało inwazyjnym, umożliwiającym pracę bez konieczności otwierania stawu, dzięki czemu minimalizuje się również ryzyko powikłań pooperacyjnych i skraca czas rekonwalescencji. Pośród możliwych powikłań artroskopii kolana wymienia się krwawienie wynikające z uszkodzenia naczyń krwionośnych, krwiaki wewnątrzstawowe, infekcje ran pooperacyjnych, wysięki i obrzęki kolana, a także uszkodzenia nerwów, ograniczenia ruchomości operowanego stawu, uszkodzenia chrząstki, dolegliwości bólowe, w rzadkich przypadkach zakrzepicę żylną i zatorowość płucną. Ryzyko powikłań jest kwestią indywidualną, zależną od stopnia trudności i złożoności procedury zabiegowej, stanu zdrowia pacjenta, stosowania się do zaleceń lekarza i fizjoterapeuty oraz innych czynników. Zwiększone ryzyko powikłań dotyczy pacjentów:
- z nadwagą i otyłością,
- palących papierosy,
- nadużywających alkoholu,
- z chorobami metabolicznymi, zwłaszcza z niekontrolowaną cukrzycą,
- z chorobami serca i naczyń.
Rehabilitacja po artroskopii kolana
W większości przypadków, po zabiegu artroskopii kolana zalecane jest odbycie odpowiedniej rehabilitacji, pozwalającej podtrzymać efekt leczniczy i przywrócić możliwie najlepszą funkcjonalność stawu i całej kończyny. Zakres i czas procedur rehabilitacyjnych ustalane są indywidualnie, a w wielu przypadkach pierwsze konsultacje odbywają się jeszcze przed zabiegiem artroskopii – fizjoterapeuta pomaga pacjentowi przygotować się do operacji, podpowiada, czego unikać zaraz po niej oraz kiedy zacząć pierwsze ćwiczenia.
Większość pacjentów rozpoczyna rehabilitację już w pierwszej lub drugiej dobie po zabiegu, jeszcze w czasie pobytu na oddziale lub w domu. Procedury rehabilitacyjne po artroskopii kolana obejmują zazwyczaj:
- naukę prawidłowego chodu o kulach (niezbędne odciążenie stawu kolanowego),
- chłodzenie stawu, w celu uniknięcia obrzęków,
- terapie manualne, których celem jest przyspieszenie regeneracji tkanek i usuwanie ewentualnych krwiaków,
- ćwiczenia, które nie obciążają kolana, ale poprawiają ruchomość w stawie i przywracają siłę mięśni stabilizujących staw kolanowy,
- rzadziej: fizykoterapię, czyli np. laser, pole magnetyczne, jonoforezę i inne.
Polecamy: Kto wystawia zwolnienie na czas rehabilitacji?
Artroskopia kolana NFZ – ile się czeka?
Artroskopia kolana należy do procedur finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, a kwalifikacją do zabiegu zajmują się lekarze ortopedzi. Czas oczekiwania na zabieg, w zależności od miasta i placówki przeprowadzającej artroskopię, wynosi obecnie od kilku do kilkunastu miesięcy. W przypadku pacjentów decydujących się na zabieg w prywatnych placówkach, czas oczekiwania jest oczywiście krótszy, a cena uzależniona od zakresu i rodzaju wykonywanych procedur interwencyjnych – średnio to koszt około 5-8 tysięcy złotych.
