Kiedy należy wykonać próby wątrobowe? Normy dla prób wątrobowych

Próby wątrobowe to badanie, które może pomóc w wykryciu m.in. przewlekłego zapalenia wątroby (wywołanego przez wirusy B i C), uszkodzenia wątroby po stosowaniu niektórych leków, stłuszczenia wątroby i nowotworów wątroby.

Próby wątrobowe – charakterystyka

Wątroba jest narządem odpowiadającym m.in. za detoksykację, metabolizowanie, magazynowanie (m.in. żelaza, witamin A, D, K) i filtrację krwi (neutralizowanie toksyn). Ze względu na te funkcje wątroba jest narządem narażonym na uszkodzenia w wyniku silnych zatruć, działania alkoholu, infekcji wirusowych (takich jak np. wirusowe zapalenie wątroby – WZW typu A, B, C), infekcji bakteryjnych oraz pasożytów (m.in. motylica wątrobowa wywołująca fascjolozę).

Testy czynnościowe wątroby obejmują ocenę aktywności wybranych enzymów wątrobowych. Podstawowymi enzymami są: aminotransferaza alaninowa (ALAT, ALT), aminotransferaza asparaginowa (AspAT, AST), gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP ), fosfataza zasadowa (ALP) oraz bilirubina całkowita.

Jeśli dojdzie do nawet niewielkiego uszkodzenia wątroby, zwiększa się aktywność enzymów wątrobowych we krwi (enzymy te pozostają w komórkach wątroby, jeżeli nie doszło do uszkodzenia wątroby, przedostają się poza wątrobę w wyniku jej uszkodzenia). Im wyższa aktywność enzymów, tym większe uszkodzenie wątroby (na wirusowe uszkodzenie wątroby lub silne zatrucie – np. grzybami – wskazują wartości na poziomie nawet kilku tysięcy U/l przy normie ALT do ok. 40 U/l).

Czytaj także: Alfa-1-antytrypsyna (AAT) – badanie, norma, cena. Czym jest alfa 1 antytrypsyna?

Próby wątrobowe – wskazania

• osłabienie;
• przewlekłe zmęczenie;
• utrata masy ciała bez powodu;
• skurcze mięśni;
• brak apetytu;
• wzdęcia;
• nudności;
• wymioty;
• częste biegunki;
• bóle po prawej stronie klatki piersiowej;
• bóle pod żebrami;
• świąd skóry;
• żółtawe białka oczu;
• częste krwawienia z nosa;
• krwawienie z dziąseł;
• zaburzenia miesiączkowania i cyklu;
• obniżone libido;
• impotencja;
• powiększenie gruczołów piersiowych u mężczyzn;
• utrata owłosienia;
• przyjmowanie leków mogących uszkadzać wątrobę.

Wskazaniami do wykonania prób wątrobowych mogą być również: zatrucia, przewlekłe i ostre choroby wątroby, alkoholowe choroby wątroby.

Próby wątrobowe – jak przygotować się do badania?

Próby wątrobowe to badanie, które polega na pobraniu krwi żylnej – wykonywane jest na czczo.

Próby wątrobowe – podstawowe zalecenia przed badaniem:

• na minimum 6 godzin przed badaniem nie należy nic jeść;
• można pić wodę;
• nie można pić napojów gazowanych, soków, słodzonych napojów.

Wypicie alkoholu lub zjedzenie tłustych potraw dzień przed badaniem może wpłynąć na wynik badania (AlAT i AspAt mogą być wówczas zawyżone).

Próby wątrobowe – normy

• próby wątrobowe ALT (AlAT, GPT) – 5–40 U/i;
• próby wątrobowe ALP – 50–400 U/l (norma dla dzieci); <270 U/i (norma dla dorosłych);
• próby wątrobowe AspAT (AST, GOT) – 5–40 U/i;
• próby wątrobowe GGTP – <40 U/l (norma dla mężczyzn); <35 U/l (norma dla kobiet);
•  bilirubina całkowita – 0,2–1,2 mg/dl.

Normy mogą się różnić w zależności od laboratorium – wyniki zawsze należy skonsultować z lekarzem i interpretować indywidualnie.

Podwyższone próby wątrobowe

• podwyższone próby wątrobowe ALT – możliwe przyczyny: przewlekłe i ostre zapalenie wątroby, mononukleoza, żółtaczka mechaniczna, alkoholowa choroba wątroby, marskość wątroby, stłuszczenie wątroby, nowotwór wątroby, choroba Wilsona;
• podwyższone próby wątrobowe ALP – możliwe przyczyny: zapalenie dróg żółciowych, niewydolność serca, mononukleoza zakaźna, nowotwór wątroby, nowotwory kości;
• podwyższone próby wątrobowe AspAT – możliwe przyczyny: zapalenie dróg żółciowych, zakrzepica żył wątrobowych, uszkodzenie wątroby od leków, żółtaczka, marskość wątroby, stłuszczenie wątroby;
• podwyższone próby wątrobowe GGTP – możliwe przyczyny: alkoholowe uszkodzenie wątroby, nadużywanie alkoholu, stłuszczenie wątroby, przewlekłe zapalenie trzustki, nadużywanie alkoholu;
• podwyższona bilirubina całkowita – możliwe przyczyny: nieprawidłowa praca wątroby, żółtaczka, zespół Gilberta, nowotwór wątroby.

Próby wątrobowe – cena

Cena badania zależy od laboratorium – zazwyczaj próby wątrobowe (ALT, AST, bilirubina całkowita) kosztują 25–40 zł.

Autor: Jacek Krajl