W tym artykule piszemy:
- czym jest wole tarczycy;
- jak leczy się wole tarczycy;
- kiedy konieczne jest usunięcie tarczycy;
- na czym polega operacja usunięcia tarczycy i jak przebiega;
- jakie są powikłania po usunięciu tarczycy.
Czym jest wole tarczycy? Jakie są jego przyczyny i objawy?
Wole tarczycy to objaw polegający na nadmiernym zwiększeniu objętości tego gruczołu – powyżej 20 ml u kobiet i powyżej 25 ml u mężczyzn. Dzieje się tak najczęściej wskutek niedoborów jodu, kluczowego składnika hormonów tarczycy. Powiększenie gruczołu towarzyszy także chorobom tarczycy:
- zapaleniu tarczycy;
- nowotworowi tarczycy;
- chorobie Hashimoto;
- chorobie Gravesa i Basedowa.
Wole może również występować, gdy na tarczycy pojawiają się guzki – nadmiernie rozrośnięte pojedyncze zmiany lub ich większa liczba. Spadek poziomu hormonów tarczycy może także wynikać z ciąży lub stresu.
Wole tarczycy można rozróżnić ze względu na:
- niefizjologiczne umiejscowienie (zamostkowe, sercowe, jajnikowe), będące jednym ze wskazań do usunięcia tarczycy;
- wielkość (I–III stopnia);
- rodzaj zaburzeń (niedoczynność lub nadczynność tarczycy, ew. wole nietoksyczne, w stanie eutyreozy – występują tylko zaburzenia objętości tarczycy).
Podstawowymi objawami wola tarczycy, wynikającymi z nadmiernej objętości gruczołu, mogą być trudności w przełykaniu i oddychaniu, a także kaszel, zachrypnięcie czy zmiana barwy głosu. Jeśli ucisk jest znaczny, lekarz może zdecydować o przeprowadzeniu operacji usunięcia tarczycy.
W zależności od rodzaju zaburzenia – niedoczynności lub nadczynności – wolu tarczycy towarzyszą dodatkowe objawy:
- W przypadku nadczynności występuje m.in. zwiększenie ciśnienia krwi, wytrzeszcz oczu, częstsze wypróżnienia i biegunka, ogólne osłabienie, spadek masy ciała. Charakterystyczne są zmiany skórne – zwiększona potliwość, wilgotność, przekrwienie czy żółtaczka. Ponadto dochodzić może do osłabienia włosów i paznokci. Pacjent może wykazywać oznaki napięcia emocjonalnego, zdenerwowania. Wystąpić mogą kłopoty ze snem, zaburzenia libido, wzwodu i ginekomastia, a u kobiet zaburzenia miesiączkowania.
- Niedoczynność tarczycy objawia się z kolei niższym ciśnieniem krwi, uczuciem wyczerpania, chłodu. Także skóra robi się chłodniejsza w dotyku, blada. Mogą wystąpić obrzęki i osłabienie włosów. Pacjenci z niedoczynnością skarżą się na bóle mięśniowe oraz stawowe (zwłaszcza kolan). W przeciwieństwie do nadczynności objawem towarzyszącym wolu są zaparcia i wzrost masy ciała. Cechą wspólną obu rodzajów zaburzeń tarczycowych są problemy z miesiączkowaniem u kobiet, ze wzwodem u mężczyzn, spadek libido. Dochodzić może także do zaburzeń psychicznych, a nawet psychozy i śpiączki.
Farmakologiczne leczenie wola tarczycy
W przypadku wola tarczycy stosuje się leczenie farmakologiczne lub operacyjne – usunięcie tarczycy. Podstawą jest jednak uzupełnianie niedoborów jodu.
Leki w zaburzeniach tarczycy:
- tionamidy (tiamazol, propylotiouracyl),
- β-blokery,
- jod promieniotwórczy, organiczny lub nieorganiczny,
- węglan litu,
- nadchloran sodu,
- glikokortykosteroidy,
- lewotyroksyna,
- hydrokortyzon.
Usunięcie tarczycy – wskazania
Operacyjne usunięcie tarczycy – tyroidektomia – nie musi być koniecznością. Bezwzględne wskazania do usunięcia tarczycy to:
- występowanie lub podejrzenie występowania złośliwego nowotworu tarczycy;
- rozrastająca się tarczyca powodująca zbyt duży ucisk, wywołująca znaczne trudności w oddychaniu czy przełykaniu;
- wole w miejscu niefizjologicznym (zamostkowe, sercowe);
- nadczynność tarczycy podczas pierwszego trymestru ciąży;
- brak efektów leczenia farmakologicznego lub niemożność zastosowania leku;
- nawroty objawów;
- ewentualnie – względy estetyczne.
Przygotowania i przebieg operacji usunięcia tarczycy
Całkowite usunięcie tarczycy jest konieczne w przypadku podejrzenia lub zdiagnozowania raka tarczycy. Pozostałe przypadki mogą wymagać częściowego wycięcia, m.in. fragmentów tarczycy, w których istnieje większe ryzyko złośliwości.
Przed operacją niezbędne jest doprowadzenie do normalizacji stężeń hormonów tarczycy. Na 4–6 tygodni przed usunięciem tarczycy lekarz może zlecić (w zależności od rodzaju zaburzeń) przyjmowanie tiamazolu, a także płynu Lugola (7–10 dni przed zabiegiem).
Po przeprowadzeniu niezbędnych badań przedoperacyjnych, w dniu usunięcia tarczycy, należy powstrzymać się od jedzenia (minimum 8 godzin przed operacją) oraz picia (minimum 4 godziny przed operacją).
Usunięcie tarczycy odbywa się w znieczuleniu ogólnym i polega na:
- kilkucentymetrowym rozcięciu (tzw. cięcie kołnierzowe) dolnego odcinka szyi – 1–2 cm nad mostkiem;
- usunięciu tarczycy lub fragmentów gruczołu;
- zaszyciu skóry wraz z pozostawionym drenem umożliwiającym usuwanie płynów (zwykle usuwa się go dzień po operacji, a szwy lub klamerki 1–2 dni później).
Tuż po usunięciu tarczycy nie wolno podejmować wysiłku fizycznego. Utrata gruczołu powoduje objawy niedoczynności, należy zatem na stałe zażywać hormony tarczycy (dostępne w postaci tabletek).
Pacjent pozostaje w szpitalu 2–3 doby po zabiegu. Po kilkunastu dniach od usunięcia tarczycy, jeśli nie występują powikłania, pacjent może już podejmować normalne aktywności fizyczne. Nie ma również ograniczeń związanych z dietą.
Usunięcie tarczycy – powikłania
Podobnie jak w przypadku innych operacji, usunięcie tarczycy może powodować powikłania. Do najczęstszych należą uszkodzenia lub podrażnienia nerwów strun głosowych. W związku z tym pojawić się może kilkudniowa chrypa. Stosowane obecnie techniki operacyjne – śródoperacyjnego neuromonitoringu – pozwalają jednak na ograniczenie ryzyka uszkodzeń nerwów.
Ponadto wśród powikłań wymienia się krwawienia i ból w okolicach blizny, który można niwelować przepisanymi lekami – środkami przeciwbólowymi. Wskazaniem do konsultacji lekarskiej jest gorączka powyżej 38 stopni Celsjusza, zachrypnięcie utrzymujące się powyżej kilku dni, a także widoczne zaczerwienienie wokół blizny i wyciekanie z niej płynu. Poza tym, jeśli usunięcie tarczycy wynikało ze wskazań nowotworowych, należy pozostawać pod obserwacją onkologiczną.
