Tyroksyna – co to jest i jakie pełni funkcje?
Tyroksyna (T4) to hormon wydzielany przez tarczycę, który wraz z trójjodotyroniną (T3) kontroluje czynność większości narządów. Hormony tarczycy wpływają m.in. na procesy przemiany materii oraz rozwój organizmu.
Synteza hormonów tarczycy jest pobudzana przez hormon przysadki – tyreotropinę (TSH). Niedobór lub nadmiar TSH sprawia, że zaburzona zostaje czynność hormonalna tarczycy. W przypadku nadmiaru wydzielanych hormonów tarczycowych mówimy o nadczynności tarczycy, a w przypadku niedoboru – o jej niedoczynności.
W badaniach laboratoryjnych określa się stężenie wolnej frakcji tyroksyny (FT4). Aby móc ocenić funkcjonowanie tarczycy w pełni, parametr ten powinien być interpretowany wraz z innymi wskaźnikami – TSH i FT3.
Badanie FT4 – kiedy się wykonuje?
Badanie FT4 polega na oznaczeniu poziomu wolnej frakcji tyroksyny w próbce krwi pobranej od pacjenta. Wolna tyroksyna jest aktywną formą tyroksyny wytwarzanej w tarczycy. Badanie wykonuje się w celu oceny czynności tarczycy.
Wskazania do wykonania badania to podejrzenie niedoczynności lub nadczynności tarczycy – w takiej sytuacji FT4 często wykonuje się razem z TSH (jeśli nie było oznaczane wcześniej) i FT3. Badanie poziomu tyroksyny jest też wykorzystywane do monitorowania skuteczności leczenia zaburzeń pracy tarczycy.
Skierowanie na badanie FT4 może wypisać lekarz rodzinny. Leczenie chorób tarczycy prowadzi specjalista endokrynolog.
Niedobór, nadmiar tyroksyny – objawy
Tyroksyna wpływa bezpośrednio lub pośrednio na niemal każdy aspekt funkcjonowania organizmu, dlatego zaburzenia w jej wydzielaniu mogą powodować wiele różnych objawów.
Dolegliwości, które często skłaniają do wykonania badania FT4, to m.in.:
- niepokój i pobudzenie ruchowe,
- osłabienie i senność,
- wilgotna, ciepła skóra,
- ciągłe uczucie zimna,
- suchość skóry,
- nadmierne wypadanie włosów,
- wzmożona potliwość,
- kołatanie serca,
- zaburzenia snu,
- zaburzenia miesiączkowania,
- zmiana masy ciała bez określonej przyczyny (tycie lub chudnięcie),
- powiększenie tarczycy (tzw. wole),
- zmniejszona płodność.
Badanie FT4 – norma
Normy FT4 zależą m.in. od stosowanej przez laboratorium metody, dlatego nie można wskazać konkretnych, uniwersalnych wartości. Orientacyjny przedział prawidłowego stężenia wolnej tyroksyny dla kobiet i mężczyzn to 10–25 pmol/l (8–20 ng/l).
FT4 niskie
Zbyt niski poziom tyroksyny wskazuje na niedoczynność tarczycy. Zaburzenie to często jest konsekwencją choroby Hashimoto – przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia tarczycy. Leczenie niedoczynności tarczycy polega na przyjmowaniu syntetycznych hormonów tarczycy. Dawkę dobiera lekarz endokrynolog.
FT4 wysokie
Wysokie stężenie tyroksyny może oznaczać, że u pacjenta występuje nadczynność tarczycy. Do najczęstszych przyczyn tego zaburzenia zaliczamy chorobę Gravesa-basedowa i guzki tarczycy. Metodą leczenia nadczynności tarczycy jest stosowanie leków przeciwtarczycowych (tyreostatyków). W niektórych sytuacjach stosuje się jednorazowe podanie jodu promieniotwórczego lub leczenie operacyjne.
Bibliografia
- Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020.
