Wiele osób uznaje przepuklinę za niegroźną dolegliwość i bagatelizuje jej objawy. Wynika to z przekonania, że skoro przepuklina nie daje o sobie znać, to znaczy, że nie zagraża naszemu życiu i nie wymaga natychmiastowej interwencji. Nic bardziej mylnego. Nieleczona, zaniedbana przepuklina może prowadzić do martwicy jelit, co niesie ze sobą poważne konsekwencje dla zdrowia.
Jedną z metod leczenia zachowawczego przy wystąpieniu przepukliny jest stosowanie pasa przepuklinowego, który znacząco ułatwia rekonwalescencję, a nawet zapobiega pogłębianiu się przepukliny.
Jak powstaje przepuklina?
Jama brzuszna to obszar ciała, w którym zlokalizowane są kluczowe dla zdrowia organy. Dzięki niej wszystkie narządy są chronione przed uszkodzeniem. Niestety, kiedy pojawia się nieprawidłowe napięcie powłok jamy brzusznej, dochodzi do przemieszczenia się poszczególnych organów poza ich właściwą lokalizację.
Najbardziej wrażliwe obszary predysponujące do powstania przepukliny to:
- miejsca, w których przenikają się różne struktury, tj. duże naczynia, nerwy;
- okolica powrózka nasiennego;
- okolica pępka;
- okolica kresy białej – biegnąca od mostka do spojenia łonowego.
Aby narządy w jamie brzusznej mogły być ułożone w odpowiednim porządku, na straży stać muszą powłoki brzuszne.
Poza nieprawidłowym napięciem powłok jamy brzusznej na pojawienie się przepukliny mają wpływ dodatkowe czynniki, takie jak zwiększone ciśnienie w obrębie brzucha, powodujące wypychanie narządów jamy brzusznej na zewnątrz. Takie uwypuklenie wyczuwalne jest pod skórą i przybiera kształt owalnych zmian.
Objawy przepukliny
Do typowych objawów przepukliny brzusznej zalicza się:
- pojawienie się miękkiego guza w miejscu występowania przepukliny (okolice pępka, pachwiny, moszny);
- guz pojawia się przy wzroście ciśnienia w jamie brzusznej (podczas parcia na stolec, podnoszenia ciężkich przedmiotów, wstawania z pozycji leżącej);
- guz samoistnie znika po obniżeniu ciśnienia w jamie brzusznej, można go też odprowadzić ręcznie;
- guz może powodować dolegliwości bólowe (np. przy jego uciskaniu).
Inne objawy pojawiają się w przypadku przepukliny wewnętrznej. Świadczyć o niej mogą:
- ból w klatce piersiowej;
- zgaga;
- częste odbijanie;
- kaszel, chrypka pojawiające się bez powodu.
Komu grozi przepuklina?
Najbardziej narażeni na powstanie przepukliny są:
- pacjenci z chorobami układu oddechowego;
- palacze;
- osoby otyłe;
- kobiety w ciąży;
- osoby, u których występują nawykowe zaparcia.
Grupą osób narażonych na wystąpienie przepukliny brzusznej są pracownicy fizyczni wykonujący ciężką pracę, szczególnie ci, którzy doznali już wcześniejszych urazów jamy brzusznej.
Rodzaje przepuklin brzusznych
Istnieje kilka rodzajów przepuklin brzusznych. Głównym wykładnikiem podziału jest miejsce ich wystąpienia. Najczęściej występujące przepukliny to:
Przepuklina pachwinowa
Jest to stan chorobowy, w którym jelita bądź inne narządy jamy brzusznej (np. jajnik lub pęcherz moczowy) uwypuklają się pod skórą w okolicy kanału pachwinowego i przybierają postać miękkiego guza. Przepukliny pachwinowe dzielimy na: wrodzone i nabyte lub skośne i proste. U osób dorosłych mają one charakter nabyty, zaś u dzieci częściej spotyka się przepukliny o charakterze wrodzonym. Odsetek populacji, u której występują dolegliwości przepukliny pachwinowej, stanowi 60%, co powoduje, że przepuklina pachwinowa jest najpowszechniejszą ze wszystkich przepuklin. Częściej dotyka mężczyzn niż kobiet.
Przepuklina udowa
Wiąże się z przesunięciem narządów jamy brzusznej lub jej fragmentów przez kanał udowy w okolice górnej lub przyśrodkowej części uda. Spotykana jest częściej u kobiet niż u mężczyzn i stanowi niewielki odsetek wszystkich przepuklin. Objawem przepukliny udowej na początkowym etapie jej rozwoju są dolegliwości bólowe w okolicy pachwiny i przyśrodkowej części uda. Ból nasila się po aktywności fizycznej, przy podnoszeniu ciężarów, przy uciążliwym kaszlu lub podczas wypróżniania. Wtedy też przepuklina przyjmuje postać twardego guza.
Przepuklina pępkowa
Spowodowana jest przesuwaniem się elementów jamy brzusznej, głównie otrzewnej, pod skórą. Najczęściej występuje u noworodków na skutek niezrośnięcia pierścienia pępkowego zaraz po porodzie oraz w nielicznych przypadkach u osób dorosłych. Jednak kiedy u dzieci przepuklina pępkowa często mija samoistnie, to u osób dorosłych jest to dolegliwość bardziej złożona. Objawy przepukliny pępkowej u noworodków są dość subtelne i przyjmują postać wybrzuszenia, które z reguły mija do 12. miesiąca życia na skutek wzmocnienia mięśni brzucha. U osób dorosłych na początku pojawia się ból i dyskomfort w miejscu wybrzuszenia, natomiast kiedy dochodzi do uwięźnięcia przepukliny (jako powikłanie już istniejącej przepukliny), objawy te są namacalne i bardziej intensywne. Przepuklina staje się twarda, bolesna, napięta i czerwona.
Przepuklina kresy białej
Występuje wzdłuż linii środkowej ciała, łączącej mostek ze spojeniem łonowym. Kresę białą tworzą krzyżujące się włókna ścięgien mięśnia poprzecznego i skośnego brzucha. Przepuklina w tym obrębie przybiera postać niewielkiej zmiany, bardzo często może dotyczyć osób aktywnych fizycznie. Początkowo przepuklina kresy białej, tak samo jak w przypadku poprzednich lokalizacji, nie daje znaczących objawów. Pojawia się delikatny ból, dyskomfort w okolicy nadbrzusza i pępka nasilający się po intensywnym wysiłku czy przy uporczywym kaszlu, co uwidacznia twardy guzek.
Przepuklina w bliźnie pooperacyjnej
Przepuklina ta może występować w każdym miejscu jamy brzusznej, szczególnie w obrębie blizny po zabiegu operacyjnym, podczas którego doszło do przecięcia powięzi. Przepuklina pooperacyjna najczęściej jest powikłaniem po zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej. Typowym objawem jest pojawienie się guzka pod skórą, ból i uczucie ciągnięcia tej okolicy, a także nasilony ból po wysiłku. Trzeba pamiętać, że duża przepuklina pooperacyjna może doprowadzić nawet do zaburzeń oddychania.
Przepuklina Spiegla
Występuje dość rzadko i dotyczy okolicy brzegu bocznego mięśnia prostego brzucha. Jest to przepuklina kresy półksiężycowatej.
Leczenie przepukliny brzusznej
Dla pacjenta, który doświadcza objawów bólowych i dyskomfortu związanego z przepukliną, najważniejszą kwestią są metody leczenia. W tym przypadku głównym wykładnikiem jest rodzaj przepukliny:
- przepuklina odprowadzalna – do tego rodzaju zaliczamy przepukliny, których zawartość worka przepuklinowego wraca samoistnie do wnętrza ciała np. podczas leżenia lub można ją z powrotem wepchnąć do jamy brzusznej;
- przepuklina nieodprowadzalna – zaliczamy tutaj wszystkie przepukliny, których nie można odprowadzić do wnętrza. Nie występują przy niej jednak zaburzenia ukrwienia i zachowana jest drożność jelit;
- przepuklina uwięźnięta – są to przepukliny, w których stopniowo dochodzi do zaburzeń krążenia na skutek uwięźnięcia przepukliny. Pojawia się szczególnie podczas wysiłku fizycznego, wzmożonego uporczywego kaszlu lub podczas wypróżniania;
- przepuklina zadzierzgnięta – są to przepukliny o najwyższym stopniu zagrożenia życia pacjenta. Dochodzi tutaj do niedrożności i niedokrwienia narządu znajdującego się we wnętrzu przepukliny, a w konsekwencji nawet do martwicy. Objawami są: silny ból w okolicy przepukliny, zaczerwienienie, ocieplenie oraz obrzęk skóry nad przepukliną. Stan pacjenta szybko się pogarsza.
Pacjent, u którego pojawiła się przepuklina, zawsze powinien trafić do lekarza, który oceni stan uwypuklenia oraz zaleci odpowiednie leczenie.
W przypadku niewielkich i powoli powiększających się przepuklin, bez żadnych dodatkowych objawów oraz z zachowaniem szerokiego światła wrót, gdzie przepuklinę można swobodnie odprowadzić do wnętrza jamy brzusznej, przyjętym postępowaniem jest obserwacja i regularna kontrola w poradni chirurgicznej. Zaleca się wtedy pacjentowi stosowanie pasa przepuklinowego, zmianę diety, utratę masy ciała w przypadku nadwagi, porzucenie palenia tytoniu oraz unikanie forsownego wysiłku fizycznego i innych czynności, które zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej. Nie ma żadnych leków, które zalecane byłyby do leczenia przepuklin brzusznych.
Operacja przepukliny
Podstawową metodą leczenia większości przepuklin jest zabieg operacyjny, którego celem jest zlikwidowanie przepukliny, czyli odprowadzenie jej do jamy brzusznej lub całkowite usunięcie jej zawartości i wzmocnienie w tym miejscu ściany brzucha siatkami z tworzywa sztucznego tzw. metodą beznapięciową.
Operacje przepuklin pachwinowych i udowych można wykonać w znieczuleniu miejscowym, podpajęczynówkowym lub ogólnym, natomiast operację przepukliny kresy białej i pępkowej przeprowadza się tylko w znieczuleniu ogólnym. Przepukliny operuje się również metodą laparoskopową.
Innego podejścia wymagają przepukliny zadzierzgnięte, czyli uwięzione, szczególnie te, które przebiegają bezobjawowo i trwają długo. Dojść wtedy może do przyrośnięcia ściany worka do wrót przepukliny, co uniemożliwi jej odprowadzenie do jamy brzusznej. Konsekwencją takiego stanu jest ucisk pętli jelitowych oraz niedrożność przewodu pokarmowego prowadząca do martwicy. Objawy zadzierzgnięcia przepukliny to: nagły, silny ból w okolicy przepukliny, zaczerwienienie, nadmierne ocieplenie okolicy oraz obrzęk skóry nad przepukliną. Dodatkowo pojawiają się objawy ogólne, tj: nudności, wymioty, zatrzymanie stolca. Stan pacjenta szybko się pogarsza i wymaga pilnego leczenia operacyjnego.
Kiedy stosować pasy przepuklinowe
Na rynku medycznym dostępnych jest bardzo wiele produktów zalecanych do stosowania przy przepuklinie jamy brzusznej. Są one zbawieniem w pooperacyjnej rekonwalescencji, a także spełniają zadanie zapobiegawcze. Pasy przepuklinowe, bo o nich mowa, należy jednak stosować po wcześniejszej konsultacji z lekarzem, który dokona oceny przepukliny i zaleci najodpowiedniejszy sprzęt, biorąc pod uwagę stadium przepukliny, jej umiejscowienie oraz rokowanie.
Autor: Justyna Krawaczyńska
