Szacuje się, że nawet co piąta kobieta po 40. roku życia i aż co druga po 80. r.ż. cierpi na nietrzymanie moczu. Problem dotyczy też młodszych pań – nie tylko tych, które mają za sobą ciąże i porody, ale także tych, które niewłaściwie ćwiczą, na przykład stosując zbyt duże obciążenia na siłowni. Leczenie nietrzymania moczu polega na fizjoterapii, farmakoterapii i leczeniu operacyjnym. – W pierwszej kolejności należy udać się po diagnozę – mówi Katarzyna Jórasz, urofizjoterapeutka z Warszawy.
Nietrzymanie moczu – przyczyny
Nietrzymanie moczu w definicji medycznej to niekontrolowane oddawanie moczu, czyli opróżnianie pęcherza w całości lub części, bez naszej woli. Dlaczego problem nietrzymania moczu występuje? Mocz wytwarzają nerki, skąd spływa do pęcherza moczowego. Pęcherz, którego ściany zbudowane są z mięśni, stopniowo wypełnia się moczem. Na dole pęcherza moczowego znajduje się ujście – cewka moczowa, a otaczające ją mięśnie odpowiadają za utrzymanie moczu w pęcherzu. Do opróżnienia pęcherza moczowego niezbędny jest rozkurcz mięśnia zwieracza cewki moczowej oraz skurcz mięśni odpowiedzialnych za wypieranie moczu. Jeśli mięśnie są niewydolne, pojawia się mimowolne oddawanie moczu (wysiłkowe nietrzymanie moczu).
W przypadku nadreaktywności mięśnia wypieracza pęcherza moczowego (na skutek jego zbyt częstego kurczenia się) występuje naglące nietrzymanie moczu. Czasami może pojawić się typ mieszany – w takiej sytuacji mamy komponent wysiłkowy oraz naglący.
Co zwiększa ryzyko wystąpienia nietrzymania moczu?
- zmiany hormonalne (ciąża i rozluźniające działanie progesteronu i relaksyny, menopauza i wynikający z niej niedobór estrogenów),
- częste infekcje dróg moczowych,
- liczba porodów siłami natury,
- otyłość,
- stres,
- ciężka praca fizyczna, podnoszenie ciężarów,
- nieodpowiednia dieta i wynikające z niej przewlekłe zaparcia,
- palenie papierosów i nadużywanie alkoholu,
- cukrzyca,
- choroby neurologiczne.
– Wymienione wyżej czynniki wpływają na 3 ważne elementy kontrolujące trzymanie moczu: układ nerwowy, tkankę łączną oraz mięśnie dna miednicy – dodaje Jórasz.
Wysiłkowe nietrzymanie moczu
Wysiłkowe nietrzymanie moczu wynika z osłabienia mięśni dna miednicy, czyli tych otaczających i wspierających cewkę moczową, oraz ze zmian strukturalnych tkanki łącznej dna miednicy. Ze statystyk wynika, że jest to najczęściej występujący rodzaj nietrzymania moczu. Mięśnie dna miednicy nie są wystarczająco wydolne, aby prawidłowo zaciskać i podtrzymywać cewkę moczową. Kiedy w jamie brzusznej wzrasta ciśnienie (czyli przy wysiłku fizycznym, ale też kichaniu czy kaszlu, a także podczas śmiechu) dochodzi do wycieku moczu.
Naglące nietrzymanie moczu
Naglące nietrzymanie moczu dotyczy nadreaktywności mięśnia wypieracza pęcherza. Kurczy się on gwałtownie albo za wcześnie. Kiedy pęcherz jest pełny, mózg otrzymuje informację i następnie wysyła sygnał do mięśni dna miednicy, które się rozluźniają, oraz do mięśni pęcherza, które się kurczą. Jeśli mięśnie pęcherza kurczą się bez odpowiedniego sygnału z mózgu, pacjent odczuwa nagłą potrzebę skorzystania z toalety, co w efekcie kończy się wyciekiem moczu w ciągu kilku sekund od uczucia parcia.
Impuls idący do mózgu pochodzi z receptorów w ścianach pęcherza – wrażliwych na rozciąganie; napinając mięśnie dna miednicy, jesteśmy w stanie zahamować nagły skurcz wypieracza pęcherza i poczekać do pójścia do toalety. Jednak przy dysfunkcji wypieracz jest tak pobudzony, że mechanizm nie działa.
Problem z nietrzymaniem moczu może być także konsekwencją chorób przewlekłych oraz problemów neurologicznych pacjenta – mowa tu o tzw. pęcherzu neurogennym (typ nietrzymania moczu wynikający z zaburzeń układu nerwowego), występującym przy stwardnieniu rozsianym, przepuklinie oponowo-rdzeniowej, udarze, neuropatii cukrzycowej, uszkodzeniach rdzenia kręgowego czy guzach naciskających na układ nerwowy w obszarach odpowiedzialnych za mikcję.
Nietrzymanie moczu przed 30.
Dlaczego problem nietrzymania moczu występuje u osób młodych, nie będących po porodach ani operacjach jamy brzusznej?
– Wysiłkowe nietrzymanie moczu u młodych osób jest wynikiem przeciążenia dna miednicy (tkanki łącznej i mięśni) w wyniku nieprawidłowych nawyków, zwłaszcza w czasie wykonywania ćwiczeń. Generowanie zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej może działać obciążająco. Dzieje się tak np. w czasie wykonywania ćwiczeń siłowych na bezdechu, nadmiernego napinania mięśni brzucha (także w ciągu dnia, gdy chcemy mieć „płaski” brzuch), braku odpowiedniej relaksacji po ćwiczeniach siłowych, wykonywania głównie intensywnych ćwiczeń skocznych (mam na myśli popularny trening na trampolinach – niezwykle obciążający dno miednicy), a także wykonywanie jakichkolwiek ćwiczeń, przyjmując nieprawidłową postawę ciała.
Dużym problemem jest nadmierne napięcie mięśni dna miednicy (wtedy popularne ćwiczenia tej grupy mięśniowej mogą jeszcze pogłębić problem). Nadmierne napięcie może być wynikiem także stresu – mówi Katarzyna Jórasz, urofizjoterapeutka z Warszawy.
Nietrzymanie moczu w ciąży
Kobiety w ciąży mogą mieć problem z utrzymaniem moczu, a typem schorzenia diagnozowanego u nich zazwyczaj jest wysiłkowe nietrzymanie moczu. Powodem są: powiększona macica, która uciska pęcherz, oraz hormony, które mają za zadanie rozluźniać i rozciągać tkankę łączną, żeby ciało mogło dostosować się do rosnącego płodu. Mięśnie dna miednicy nie są w stanie powtrzymać wypływu moczu, zwłaszcza przy wysiłku (a więc i wspomnianym już kichaniu czy śmiechu). Nietrzymaniu moczu w ciąży sprzyjają zaparcia oraz szybki wzrost wagi w krótkim czasie, a także zmiana postawy ciała.
Nietrzymanie moczu w ciąży pojawia się zazwyczaj w III trymestrze, ale nie jest to regułą – wystąpić może na każdym etapie. Zazwyczaj wysiłkowe nietrzymanie moczu ustępuje po porodzie, natomiast należy pamiętać, że prawdopodobnie problem powróci w okresie menopauzy.
Na co zwrócić uwagę w ciąży:
- Postawa ciała – ponieważ środek ciężkości przenosi się do przodu – warto stawać szerzej (na szerokość bioder); stopy ustawione na 3 punktach podparcia – pięta, zewnętrzna krawędź stopy, pierwsza głowa kości śródstopia, mostek należy podnieść do góry, broda powinna być cofnięta.
- Ćwiczenia oddechowe – warto ćwiczyć oddech torem przeponowym, który przydaje się także w czasie porodu, ale też wpływa pozytywnie na dno miednicy.
- Ćwiczenia mięśni dna miednicy – ogólnie same ćwiczenia „wzmacniające” zaleca się robić do 26. tygodnia ciąży, a potem skupić się na relaksacji (w czasie porodu siłami natury muszą znacznie się rozciągnąć, dlatego umiejętność ich rozluźnienia również jest istotna). Wszystko zależy od stanu wyjściowego (dlatego badanie tych mięśni przed wykonywaniem jakichkolwiek ćwiczeń jest istotne).
- Ćwiczenia ogólne – warto wzmacniać mięśnie globalne (pośladkowe, grzbietu), co zapobiega np. dolegliwościom bólowym kręgosłupa i przygotowuje ciało do bycia mamą.
- Ćwiczenia ogólnokondycyjne (wysiłek przy porodzie porównywany jest do maratonu).
Nietrzymanie moczu po porodzie
Poród, zwłaszcza ten siłami natury, jest ogromnym obciążeniem dla mięśni kobiety. Pod wpływem skurczów partych mięśnie oraz więzadła rozluźniają się i po porodzie, zanim wrócą do dawnej formy, nie utrzymują ciężaru moczu – należy jednak pamiętać że dzieje się tak tylko w przypadku dysfunkcji; fizjologicznie po porodzie nawet tkanki krocza powinny utrzymać mocz. Po porodzie występuje zazwyczaj wysiłkowe nietrzymanie moczu.
Nietrzymaniu moczu po porodzie sprzyja duża masa urodzeniowa dziecka (powyżej 4 kg) oraz każdy kolejny poród.
– Jeśli chodzi o poród przez cesarskie cięcie, czyli tak naprawdę operację brzuszną, to ma ona wpływ na ciśnienie w jamie brzusznej, przez co również na dno miednicy i również po cc może pojawić się problem nietrzymania moczu – mówi Katarzyna Jórasz, urofizjoterapeutka z Warszawy.
Po porodzie – w zależności od tego, czy był to poród drogami natury, czy przez cesarskie cięcie, zalecenia nieco się różnią. Uogólniając:
- Nawyki – wspomagające regeneracje ciała/dna miednicy np. wstawanie przez bok; dźwiganie tylko tyle, ile waży dziecko.
- Odciążanie dna miednicy – pozycje regenerujące (antygrawitacyjne) – leżenie z poduszką pod lędźwiami.
- Przyspieszenie inwolucji macicy (sposób na szybszy powrót sprawnego brzucha) – terapeutyczne leżenie z poduszkami pod brzuchem – nawet 30 minut.
- Konsultacja fizjoterapeutyczna zalecana jest do 4 tygodni po porodzie w celu oceny mięśni brzucha, mięśni dna miednicy czy blizny po CC i w obrębie krocza. Wszelkie blizny mogą mieć wpływ na dno miednicy.
Polecamy: Nietrzymanie moczu – leczenie, higiena, ćwiczenia. Jak sobie radzić z problemem?
