Bezsenność w ciąży – przyczyny. Jak radzić sobie z bezsennością w czasie ciąży?

Zmiany, które zachodzą w organizmie w trakcie ciąży, często powodują trudności z zasypianiem oraz pogorszenie jakości snu. Bezsenność uniemożliwia pełną regenerację, negatywnie wpływa na nastrój i utrudnia funkcjonowanie w ciągu dnia. Większość leków podawanych osobom na nią cierpiącym nie może być stosowana przez kobiety spodziewające się dziecka. Istnieją jednak inne sposoby pozwalające walczyć z zaburzeniami snu w czasie ciąży.

Przyczyny bezsenności w ciąży

Bezsennością nazywa się zaburzenia snu, które występują co najmniej trzy razy w tygodniu przez miesiąc lub dłużej. 

Do zaburzeń snu zalicza się:

• trudności w zasypianiu,
• trudności w utrzymaniu snu (częste wybudzanie się),
• zbyt wczesne budzenie się,
• sen złej jakości, niedający wypoczynku.

Zaburzenia snu skutkują m.in. spadkiem energii, trudnościami w utrzymaniu koncentracji i sennością w ciągu dnia.  W czasie ciąży problemy ze snem często pojawiają się, nawet jeśli kobieta nigdy wcześniej ich nie doświadczała. Bezsenność w ciąży może być spowodowana przez:

• zmiany hormonalne,
• odczuwany lęk i napięcie psychiczne związane z czasem ciąży i zbliżającym się porodem,
• niedogodności związane z rozwojem ciąży, takie jak konieczność częstszego korzystania z toalety, ból pleców czy trudności z przyjęciem wygodnej pozycji do snu.

Bezsenność na początku ciąży

Na początku ciąży zaburzenia snu najczęściej są konsekwencją zmian hormonalnych zachodzących po zapłodnieniu. Wzrastają poziomy gonadotropiny kosmówkowej (hCG) oraz progesteronu, skutkiem czego kobieta odczuwa senność i zazwyczaj nie ma kłopotów z zasypianiem, jednak jej sen jest płytki, nie pozwala w pełni wypocząć. Z tego powodu może zauważyć, że ciągle jest zmęczona, chociaż śpi więcej niż wcześniej.

Bezsenność w 2. i 3. trymestrze ciąży

Pierwsza połowa 2. trymestru ciąży jest czasem, który najbardziej sprzyja prawidłowemu snowi – wraz z rozwojem ciąży kobiecie może być coraz trudniej przyjąć komfortową pozycję do snu. Najwięcej ciężarnych skarży się na bezsenność w 3. trymestrze. W ciągu dnia przyszła mama jest wtedy zazwyczaj mniej aktywna niż w poprzednich trymestrach, za to płód wykonuje dużo ruchów – czasami w godzinach, które ciężarna planowała przeznaczyć na sen. Zdarza się, że kobieta musi wstawać w nocy, by oddać mocz, może też doświadczać skurczów przepowiadających, skurczów nóg. Do tego często dochodzi zdenerwowanie związane ze zbliżającym się porodem. Jeśli bezsenności towarzyszą objawy depresyjne lub lękowe, należy zwrócić się o pomoc do specjalisty (psychologa lub psychiatry).

Obturacyjny bezdech senny podczas ciąży

U kobiet spodziewających się dziecka – przede wszystkim tych, które przed ciążą miały nadwagę lub otyłość – istnieje ryzyko wystąpienia zaburzenia oddychania w trakcie snu, tzw. obturacyjnego bezdechu sennego. Przypadłość ta może wpłynąć na doborostan płodu i powodować powikłania w trakcie ciąży (cukrzycę ciążową, nadciśnienie, stan przedrzucawkowy).

Objawy obturacyjnego bezdechu sennego to:

• chrapanie,
• przerwy w oddychaniu w czasie snu trwające ponad 10 sekund,
• senność w ciągu dnia,
• stałe uczucie zmęczenia,
• problemy z utrzymaniem koncentracji,
• poranne bóle głowy.

Jeśli kobieta podejrzewa u siebie bezdech senny, powinna zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, lekarza prowadzącego ciążę lub pulmonologa.

Leki na bezsenność w ciąży

Część leków stosowanych w leczeniu bezsenności (np. pochodne benzodiazepin) nie może być przyjmowana przez kobiety w ciąży. Jeśli lekarz stwierdzi, że farmakoterapia jest konieczna, może jednak przepisać ciężarnej leki mające kategorię C, takie jak hydroksyzyna, niebenzodiazepinowe leki nasenne (zolpidem, zopiklon, zaleplon) czy sedatywne leki przeciwdepresyjne. Kategoria C oznacza, że nie zebrano wystarczająco dużo danych dotyczących wpływu leków na płód – nie można orzec ani że są szkodliwe, ani że są bezpieczne. Leki z tej grupy stosuje się jedynie wtedy, gdy według lekarza korzyść z ich przyjmowania jest wyższa niż potencjalne ryzyko dla płodu.

Wcześniejszej konsultacji z lekarzem wymaga także stosowanie dostępnych bez recepty ziołowych preparatów na sen.

Jak walczyć z bezsennością w ciąży?

Skutecznym sposobem radzenia sobie z bezsennością jest terapia poznawczo-behawioralna, która ma na celu zmianę zachowań związanych ze snem. Do najważniejszych technik w ramach tego podejścia należą: redukcja czasu snu, kontrola bodźców oraz dbanie o higienę snu.

Na czym dokładnie polegają wspomniane techniki?

• Skróć czas spędzany w łóżku – niech tylko nieznacznie przekracza on czas snu. Pozostałą część doby spędzaj aktywnie poza łóżkiem.
• Kładź się spać tylko wtedy, gdy odczuwasz senność. Jeśli nie możesz zasnąć lub powrócić do snu po przebudzeniu przez więcej niż 20 minut, wyjdź do innego pomieszczenia i zajmij się czymś. Wróć do łóżka dopiero wtedy, gdy senność powróci.
• Ogranicz aktywności wykonywane w łóżku do snu i życia seksualnego.
• Unikaj drzemek w ciągu dnia.
• Kładź się do łóżka i wstawaj z niego zawsze o tej samej porze, niezależnie od tego, jak spałaś poprzedniej nocy. Nie próbuj wyrównywać niedoboru snu przez wcześniejsze kładzenie się spać. 
• Nie spożywaj kofeiny na 6 godzin przed planowanym snem.
• Unikaj spożywania ciężkich posiłków oraz dużej ilości płynów bezpośrednio przed snem.
• Utrzymuj aktywność fizyczną i umysłową w ciągu dnia, unikaj jednak wzmożonego wysiłku na 3 godziny przed snem.
• Wieczorem unikaj przebywania w silnie oświetlonych pomieszczeniach i przed ekranami (telefonu komórkowego, telewizora, komputera).