Co prawda kwasica ketonowa (inaczej: ketokwasica, ang. DKA – diabetic ketoacidosis) może wystąpić zarówno w przypadku cukrzycy typu 1., jak i cukrzycy typu 2., ale najczęściej jest to pierwszy objaw nierozpoznanej cukrzycy typu 1. Cukrzycowa kwasica ketonowa – jako bezpośredni skutek niedoboru insuliny – może też wskazywać na nieprawidłowo leczoną cukrzycę (np. może wystąpić u pacjentów, którzy nie przyjmują odpowiednich dawek insuliny).
Niezależnie od przyczyny kwasica jest stanem niebezpiecznym dla zdrowia i życia – brak reakcji na pierwsze objawy kwasicy może skutkować śpiączką cukrzycową (tzw. śpiączka ketonowa), czyli utratą świadomości na skutek poważnych zaburzeń metabolicznych.
Objawy kwasicy ketonowej
- ogólne osłabienie i senność,
- zapach acetonu z ust,
- poliuria (wielomocz),
- polidypsja (wzmożone pragnienie),
- zawroty głowy,
- suchość w ustach,
- ból głowy,
- nudności, mdłości, wymioty,
- ból w klatce piersiowej,
- ból brzucha,
- zaczerwienienie twarzy,
- zaburzenia oddychania,
- utrata przytomności.
Jak rozpoznać kwasicę ketonową i ile może trwać kwasica?
U pacjentów z kwasicą ketonową mogą pojawić się różne objawy – lekarz może stwierdzić m.in. zaburzenia oddychania, które polegają na zwiększonej częstości oddechów i głębokim oddychaniu (oddech Kussmaula, tzw. oddech kwasiczy). W niektórych przypadkach występuje przyspieszone bicie serca oraz niskie ciśnienie.
Ile trwa kwasica ketonowa? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi – czas trwania kwasicy ketonowej (tak samo jako postępowanie w przypadku kwasicy) zależy od przyczyny wystąpienia epizodu kwasicy.
Badania i czynności wykonywane w przypadku podejrzenia kwasicy:
- wywiad lekarski,
- badania laboratoryjne (badanie moczu – obecność ciał ketonowych w moczu),
- badanie poziomu cukru we krwi (hiperglikemia, wynik >250 mg/dl, 13,9 mmol/l),
- badanie pH krwi (wynik gazometrii 7,30 i mniej).
Cukrzycowa kwasica ketonowa jest stanem zagrażającym życiu, dlatego w przypadku podejrzenia wystąpienia pierwszych objawów kwasicy należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem – zgłosić się do szpitala lub wezwać pogotowie ratunkowe.
Zapach acetonu z ust. Jak pachnie aceton?
Charakterystycznym objawem kwasicy jest zapach acetonu z ust. Jak pachnie aceton i czym jest? Aceton to związek zaliczany do ciał ketonowych, w zdrowym organizmie występuje w niewielkich ilościach w moczu i krwi. Większe stężenie ketonów obserwuje się u osób stosujących głodówkę lub diety białkowo-tłuszczowe (tzw. ketogenne). Mogą pojawić się wówczas nieprzyjemne objawy tzw. ketogrypy. Nie stanowi to jednak zagrożenia życia.
U osób z niezdiagnozowaną, zaawansowaną lub nieodpowiednio leczoną cukrzycą rozwija się acetonemia (czyli podwyższony poziom acetonu we krwi) oraz acetonuria (ciała ketonowe w moczu). Organizm próbuje wydalić nadmierną ilość ciał ketonowych przez płuca, co skutkuje charakterystycznym zapachem acetonu z ust. Zapach ten określany jest jako „zapach jabłek” lub mieszanka zapachu fermentujących owoców ze zmywaczem do paznokci.
Czy kwasica ketonowa występuje tylko w cukrzycy?
Cukrzyca, skrajne niedożywienie i nadużywanie alkoholu – to choroby i stany, które mogą doprowadzić do kwasicy ketonowej. Poza tym istnieje wiele czynników, które mogą wywołać kwasicę, m.in.:
- niektóre zakażenia wirusowe i bakteryjne,
- insulinooporność i wzrost zapotrzebowania na insulinę w przebiegu ciąży,
- zaburzenia hormonalne (np. nadmiar hormonów, które osłabiają działanie insuliny – hormony tarczycy, kortyzol, glukagon),
- przyjmowanie niektórych leków (szczególnie osłabiających wydzielanie insuliny),
- błędy pacjentów w leczeniu cukrzycy (np. odpięcie pompy insulinowej na kilka godzin).
Testy do badania ciał ketonowych w moczu
W aptekach są dostępne testy paskowe do badania stężenia glukozy i ciał ketonowych w moczu (dostępne w opakowaniach po kilkadziesiąt sztuk). W badaniu uzyskane zabarwienie paska zestawia się z dołączonym do opakowania wzornikiem barw.
Metoda samodzielnych testów poziomu glukozy i ciał ketonowych w moczu może pomóc w wychwyceniu nieprawidłowości metabolicznych, ale nie stanowi właściwej formy terapii. Każdy niepokojący objaw zawsze należy skonsultować z lekarzem.
Badanie ciał ketonowych w moczu jest najczęściej stosowaną metodą. Obecność ciał ketonowych może być również kontrolowana w warunkach domowych przy pomocy glukometru i testu z krwi, a także w wydychanym powietrzu przy pomocy analizatora oddechowego.
Kwasica ketonowa – leczenie
Jak przebiega leczenie kwasicy ketonowej? Pacjent z kwasicą ketonową lub jej podejrzeniem zawsze powinien zostać skierowany do szpitala. Metodę leczenia dobiera lekarz – najczęściej leczenie polega na odpowiednim nawodnieniu organizmu oraz podaniu insuliny (w stanie zagrażającym życiu stosowany jest wlew insuliny dożylnie, w późniejszej fazie stosowane są wstrzyknięcia podskórne).
Kluczowe jest wyleczenie przyczyny kwasicy ketonowej, a nie jedynie zażegnanie niebezpieczeństwa, do którego ten stan może doprowadzić. Dlatego po wyleczeniu pacjenta ze stanu kwasicy bardzo ważne jest wyleczenie wszelkich chorób towarzyszących i zminimalizowanie czynników ryzyka, które mogą wywoływać kwasicę.
Po zakończeniu leczenia należy więc koniecznie omówić z lekarzem dalsze zasady postępowania – łącząc telekonsultację lub konsultację z kontrolą w poradni diabetologicznej, cyklicznymi badaniami, prawidłowym modelem leczenia cukrzycy i odpowiednią dietą cukrzycową.
Autor: Jacek Krajl
