Rak żołądka – objawy i rokowania. Jak wygląda leczenie raka żołądka?

Rak żołądka – czym jest?

Żołądek to jeden z narządów układu pokarmowego, który statystycznie najczęściej ulega procesom złośliwego nowotworzenia (obok jelita grubego, przełyku, odbytu, trzustki i wątroby). Żołądek składa się z wpustu, dna, trzonu i odźwiernika, a nowotwór może rozwinąć się w każdym z tych elementów, ale najczęściej dotyczy:

• części odźwiernikowej (ok. 50% przypadków),
• trzonu (20%),
• wpustu (25%).

Nowotwór zazwyczaj rozwija się w obrębie błony śluzowej wyścielającej żołądek, powstające zmiany nie są rozpoznawane przez systemy naprawcze organizmu, a komórki nowotworowe nabywają zdolność niekontrolowanego namnażania się. Rozwijający się rak żołądka może zajmować kolejno wszystkie warstwy żołądka oraz rozprzestrzeniać się przez ciągłość, zajmując sąsiadujące z żołądkiem struktury (najczęściej przełyk i trzustkę) oraz z krwią, tworząc przerzuty do wątroby, płuc czy kości.

Choć zachorowalność na raka żołądka wciąż jest w Polsce większa niż w części krajów Europy, liczba zachorowań także u nas od lat ma tendencję spadkową. Specjaliści wiążą to korzystne zjawisko ze zdrowszym stylem życia, promowanym również w Polsce (mniej palaczy, lepsza dieta ograniczająca m.in. produkty peklowane i wędzone) oraz skuteczniejszą antybiotykoterapię w zakażeniach bakterią Helicobacter pylori.

Warto wiedzieć: Ból brzucha z lewej strony, ból żołądka, ból brzucha z prawej strony. Co oznacza?

Przyczyny raka żołądka – kto może zachorować?

Rak gruczołowy żołądka jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych u ludzi, a przy tym jednym z najgorzej rokujących – w 2017 roku w Polsce odnotowano 5214 nowych zachorowań i 4933 zgony z jego powodu. Zachorowalność na ten typ nowotworu w Polsce wynosi szacunkowo 11,8 przypadków na 100 tys. wśród mężczyzn i 4,6 na 100 tys. wśród kobiet i jest średnia na tle Europy i świata (najwięcej przypadków raka żołądka notuje się w Japonii, Korei i Chile, a najmniej w krajach południowej Azji, wschodniej Afryki i na północy Europy).

W Polsce w grupie ryzyka raka żołądka są przede wszystkim:

• mężczyźni między 50. a 70. rokiem życia (rak żołądka występuje u mężczyzn nawet czterokrotnie częściej niż u kobiet),
• osoby zakażone bakterią Helicobacter pylori wywołującą przewlekłe zapalenie błony śluzowej prowadzące do przemian nowotworowych,
• osoby z grupą krwi A,
• osoby obciążone genetycznie (dziedziczny rozlany rak żołądka w wywiadzie rodzinnym, zespół Lyncha, rodzinna polipowatość gruczolakowata, polipowatość młodzieńcza),
• osoby palące papierosy (aż dwukrotnie większe ryzyko zachorowania),
• osoby spożywające alkohol wysokoprocentowy,
• osoby otyłe,
• osoby nieprawidłowo odżywiające się (dieta bogata w sól, produkty wędzone, sztucznie konserwowane, smażone, będące źródłem nitrozoamin),
• pacjenci z zanikowym zapaleniem błony śluzowej żołądka (np. w przebiegu niedokrwistości złośliwej),
• pacjenci z polipami umiejscowionymi w błonie śluzowej żołądka.

Rak żołądka – objawy. Jak go rozpoznać we wczesnym stadium?

Rak żołądka należy do nowotworów, które zazwyczaj nie dają żadnych objawów we wczesnym stadium  i rozpoznawane są dopiero w fazie zaawansowanej. Pośród symptomów, które mogą wskazywać na rozwój nowotworu na wcześniejszych etapach, wymienia się:

• dyspepsję, czyli typowe dla niestrawności przewlekłe, silne bóle nadbrzusza, zazwyczaj nasilające się po posiłkach i ustępujące na czczo, ale nieustępujące po lekach zobojętniających sok żołądkowy,
• dysfagię, czyli zaburzenia przełykania,
• zwracanie pokarmów (nie wymioty) występujące w przebiegu raka wpustu zamykającego przejście z przełyku do żołądka,
• niedokrwistość (związana z krwawieniem guza, zajęciem błony śluzowej żołądka, zmniejszonym wchłanianiem witaminy B12),
• nudności, wymioty,
• uczucie wczesnej pełności czy sytości w trakcie jedzenia,
• smoliste stolce lub wymioty ze świeżą lub hemolizowaną krwią,
• brak apetytu,
• szybka utrata masy ciała,
• stany podgorączkowe, nocne poty,
• zespoły paraneoplastyczne, czyli towarzyszące niektórym nowotworom zaburzenia czynności narządów i układów, w przypadku raka żołądka np. rogowacenie ciemne.

Rodzaje raka żołądka, klasyfikacje nowotworu

Najczęstszym typem złośliwego nowotworu żołądka jest gruczolakorak (rak gruczołowy żołądka), inne typy występują znacznie rzadziej.

• gruczolakorak (rak gruczołowy żołądka) stanowi 90-95% wszystkich nowotworów złośliwych żołądka,
• chłoniaki (głównie typu MALT i DLBCL),
• nowotwory podścieliskowe przewodu pokarmowego (guzy stromalne GIST- gastrointestinal stromal tumors),
• mięsaki (sarcoma),
• nowotwory neuroendokrynne (NET- neuroendocrine tumors).

Istnieje kilka różnych klasyfikacji raka żołądka, uwzględniających jego budowę, głębokość nacieku, morfologię komórek, lokalizację i inne czynniki.

Polecamy: Badania profilaktyczne dla mężczyzn w różnym wieku

Klasyfikacja WHO stosuje podział pod względem typów komórek, z których wywodzi się rak, wyróżniając:

• gruczolakoraka cewkowatego,
• gruczolakoraka brodawkowatego,
• gruczolakoraka śluzowego,
• gruczolakoraka o typie małej kohezji,
• gruczolakoraka mieszanego,
• raka płaskonabłonkowego,
• raka gruczołowo-płaskonabłonkowego,
• raka niezróżnicowanego.

W klasyfikacji Goseki wyróżnia się cztery podtypy pod względem obecności struktur gruczołowych i ilości śluzu w komórkach, przy czym lepiej rokują typy I i III:

• typ I (liczne, dobrze uformowane gruczoły, mała ilość śluzu w komórkach),
• typ II (liczne gruczoły, duża ilość śluzu w komórkach),
• typ III (słabo uformowane gruczoły, mała ilość śluzu w komórkach),
• typ IV (słabo uformowane gruczoły, duża ilość śluzu w komórkach).

Często stosowana do oceny rokowań i pomocna w podejmowaniu decyzji o zakresie resekcji żołądka klasyfikacja Lauréna uwzględnia morfologię komórek i sposób naciekania nowotworu, wyróżniając dwa odmienne typy oraz ich połączenie:

• typ jelitowy – morfologicznie przypominający błonę śluzową jelita, dobrze odgraniczony i zróżnicowany. Zazwyczaj towarzyszy mu zanikowe zapalenie błony śluzowej wraz z metaplazją jelitową. Nowotwór o lepszym rokowaniu, stanowiący ok 60% raków żołądka,
• typ rozlany — cechujący się słabym odgraniczeniem i mniejszym zróżnicowaniem, także obecnością pojedynczych komórek lub małych gniazd raka o niewielkiej kohezji. Znacznie gorzej rokujący, o wysokim stopniu złośliwości. Stanowi około 30% wszystkich raków żołądka,
• typ mieszany – łączy cechy typów jelitowych i rozlanych, stanowi ok 10% wszystkich raków żołądka. Klinicznie traktowany jest jak typ rozlany.

Jak lekarz rozpoznaje raka żołądka?

U pacjentów z podejrzeniem raka żołądka najczęściej zalecane są badania:

• gastroskopia – najlepsze badanie umożliwiające ocenę wszystkich części żołądka oraz przełyku,
• USG – umożliwia ocenę zaawansowania procesu nowotworowego oraz obecność przerzutów,
• tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MR), pozytonowa tomografia emisyjna (PET) – pozwalają na bardzo dokładną ocenę stopnia zaawansowania raka żołądka.

Rzadziej wykonuje się badanie radiologiczne górnego odcinka przewodu pokarmowego z użyciem kontrastu, natomiast w badaniach laboratoryjnych (morfologia, biochemia) rozpoznanie raka nie jest możliwe, ale badania te mogą być przydatne do oceny stanu wydolności narządowej chorego. W niektórych przypadkach przeprowadza się operację zwiadowczą metodą laparotomii. Markery nowotworowe, ze względu na swoją niską czułość i swoistość, w diagnostyce raka żołądka pełnią jedynie rolę pomocniczą.

Leczenie raka żołądka – tylko operacyjne?

Jedyną skuteczną metodą leczenia raka żołądka jest leczenie radykalne, czyli całkowite chirurgiczne usunięcie nowotworu. W przypadku wcześnie wykrytej, niewielkiej i dobrze odgraniczonej zmiany, rozważa się leczenie endoskopowe, w pozostałych przypadkach niezbędna jest operacja  polegająca na usunięciu żołądka lub jego znacznej części oraz okolicznych węzłów chłonnych. Ponadto zazwyczaj stosuje się leczenie uzupełniające (tzw. adiuwantowe) , czyli chemioterapię lub radioterapię w krótkich cyklach w okresie okołooperacyjnym, zmniejszające ryzyko nawrotu choroby oraz wydłużające czas przeżycia pacjentów.

W przypadku zaawansowanych miejscowych zmian oraz nowotworów rozsianych, których resekcja nie jest możliwa, stosuje się leczenie paliatywne, którego celem jest wydłużenie czasu przeżycia, poprawa jakości życia oraz uniknięcie powikłań, takich jak niedrożność czy krwawienie. U pacjentów stosuje się wówczas chemioterapię, radioterapię lub paliatywne leczenie chirurgiczne polegające na zespoleniu zdrowej części żołądka z jelitem cienkim, umożliwiające choremu pasaż pokarmu z żołądka do jelit, z ominięciem guza nowotworowego.

Rak żołądka – rokowania

W większości przypadków guzy przewodu pokarmowego są nowotworami źle rokującymi. Roczna liczba wykrytych nowych przypadków raka żołądka jest zbliżona do liczby zgonów z tej samej przyczyny (wg raportu: OECD Health Statistics 2021, rak żołądka plasuje się na 6 miejscu pod względem umieralności dla obu płci).

Podobnie jak w przypadku innych nowotworów, także w raku żołądka wyróżnia się cztery stopnie zaawansowania choroby: od stopnia I z najlepszymi rokowaniami do IV, przebiegającego z licznymi przerzutami i najgorszym rokowaniem. W prognostyce rokowań dla raka żołądka ogromne znaczenie mają między innymi:

• głębokość nacieku, przy czym rokowanie pogarsza się w miarę jego wzrostu i zajęcia węzłów chłonnych,
• stopień złośliwości histologicznej opisujący cechy komórek nowotworowych,
• liczba podziałów,
• cechy martwicy guza.

Najlepsze rokowania dotyczą nowotworów żołądka rozpoznanych we wczesnym stadium – szacuje się, że aż 90% pacjentów przeżywa wówczas przynajmniej 5 lat od operacji. W Polsce wykrywalność tego nowotworu jest jednak niska: u większości chorych (nawet 90%!) chorobę rozpoznaje się w zaawansowanym stadium, a 5 lat od operacji przeżywa zaledwie 20-30% z nich. Czas przeżycia pacjentów, którzy nie poddali się leczeniu operacyjnemu z powodu zaawansowanego, IV stadium choroby lub z innych przyczyn, może wynosić od kilku tygodni do kilku lat i uzależniony jest od wielu czynników, takich jak wiek, stan ogólny chorego, ale też jego stan psychiczny.

Autor: Redakcja