Suszony muchomor czerwony (Amanita muscaria) – niebezpieczna moda czy grzyb o właściwościach leczniczych? Czy jest jadalny?

Jak wygląda muchomor czerwony (Amanita muscaria)?

Muchomor czerwony (Amanita muscaria) jest prawdopodobnie najbardziej charakterystycznym grzybem z rodziny muchomorowatych. Trudno pomylić go z jakimikolwiek innym grzybem:

• jest duży, osadzony na białym lub żółtawym, szczupłym trzonie o długości od 8 do 20 cm,
• pozostaje widoczny z daleka dzięki intensywnie czerwonemu (lub pomarańczowemu), nakrapianemu na biało kapeluszowi osiągającemu do 20 cm średnicy,
• u młodych okazów kapelusz jest kulisty, z czasem rozkłada się jak parasol, a u starszych okazów staje się płaski i nieco wgłębiony na środku,
• skórka kapelusza jest błyszcząca, ściągalna, w czasie wilgotnej pogody lepka,
• charakterystyczne białe łatki na kapeluszu luźno do niego przylegają,
• posiada białe lub bladożółtawe, brzuchate, dość grube, gęsto ustawione blaszki,
• ma wyraźny, najczęściej biały, zwieszony pierścień  na trzonie.

Muchomor czerwony występuje w kilku podgatunkach, które różnią się przede wszystkim szczegółami wyglądu i występowaniem geograficznym. Najważniejsze z nich to:

• Amanita muscaria var. muscaria – klasyczna odmiana o czerwonym kapeluszu, szeroko rozpowszechniona w Europie (w tym w Polsce), Azji oraz Ameryce Północnej,
• Amanita muscaria var. flavivolvata – charakterystyczna dla Ameryki Północnej, o żółtawym lub pomarańczowym kapeluszu,
• Amanita muscaria var. guessowii – spotykana głównie w Ameryce Północnej, charakteryzuje się jaśniejszym, pomarańczowo-żółtym kapeluszem.

Właściwości muchomora czerwonego – czy jest jadalny?

Nie, muchomor czerwony nie jest jadalny. Zwolennicy twierdzą, że suszony muchomor czerwony ma właściwości uspokajające, przeciwlękowe, a nawet „duchowe”, czyli halucynogenne, ale jego spożycie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Muchomor czerwony zawiera substancje toksyczne, które mają silny wpływ na ludzki organizm. To przede wszystkim:

• kwas ibotenowy – neurotoksyna, która w organizmie ulega częściowej przemianie do muscymolu,
• muscymol – substancja psychoaktywna, główny sprawca działania toksycznego na układ nerwowy,
• muskaryna – w bardzo niewielkich ilościach (śladowe ilości w tym gatunku, nie odpowiada za główne objawy zatrucia). 

Czy muchomor czerwony posiada właściwości lecznicze i zastosowanie?

Nie ma żadnych zatwierdzonych przez badania naukowe zastosowań medycznych dla muchomora czerwonego.

Suszony muchomor czerwony zastosowanie znajduje głównie wśród internetowych entuzjastów medycyny alternatywnej, nie wśród lekarzy.

Czytaj także: Czy grzyby są zdrowe? Dlaczego warto je jeść?

Czy muchomory czerwone są jadalne po wysuszeniu?

Nie. Choć suszony muchomor czerwony traci część kwasu ibotenowego (przekształca się w muscymol), nadal pozostaje grzybem trującym i niestabilnym w działaniu. Nie jest produktem bezpiecznym do spożycia – nie istnieje żadna zatwierdzona przez naukę metoda jego „detoksykacji”, zwłaszcza w warunkach domowych.

Muchomor czerwony suszony sprzedawany jest jako „produkt kolekcjonerski”, ale w praktyce wielu traktuje go jako substytut środków psychodelicznych – co może prowadzić do niebezpiecznych skutków zdrowotnych.

Czy muchomor czerwony jest trujący?

Muchomor czerwony to grzyb, który zawiera substancje toksyczne dla organizmu człowieka.

Konsekwencje spożycia muchomora czerwonego to problemy żołądkowo-jelitowe oraz objawy neurologiczne. Zgony z powodu zatrucia zdarzają się rzadko.

Każda osoba spożywająca preparaty z muchomora czerwonego w dowolnej postaci musi liczyć się z tym, że toksyny mogą zadziałać na organizm w bardzo nieprzewidywalny sposób. W skrajnych przypadkach konsumpcja może skończyć się na oddziale intensywnej terapii, gdyż jednym z zagrożeń jest trwałe i nieodwracalne uszkodzenie mózgu. 

Czytaj także: Zatrucie grzybami – objawy, pierwsza pomoc i leczenie. Niestrawność po grzybach

Objawy zatrucia po zjedzeniu muchomora czerwonego

Objawy zatrucia muchomorem czerwonym obejmują:

1. Objawy neurologiczne:
   • halucynacje wzrokowe i słuchowe,
   • dezorientacja, splątanie,
   • zaburzenia świadomości pobudzenie lub senność,
   • ataksja (zaburzenia koordynacji),
   • drgawki,
   • euforia lub silny niepokój.
2. Objawy żołądkowo-jelitowe:
   • bóle brzucha,
   • nudności, 
   • wymioty,
   • biegunka.
3. Objawy ogólnoustrojowe:
   • nadmierna potliwość,
   • rozszerzenie lub zwężenie źrenic,
   • suchość jamy ustnej,
   • przyspieszone bicie serca,
   • uczucie gorąca, zaczerwienienie twarzy,
   • zawroty głowy, osłabienie,
   • ślinotok,
   • w ciężkich zatruciach śpiączka.

Po co ludzie kupują muchomory czerwone? Niebezpieczna moda

Niestety, wiele wskazuje na to, że moda na trujące muchomory jeszcze nie przeminęła. Tego typu zjawiska mają tendencję do odradzania się w nowych odsłonach – w sklepach internetowych znaleźć można przeróżne produkty na bazie muchomora czerwonego zawierające izolowany muscymol, takie jak żelki, nalewki, waporyzatory czy pre-rollsy. 

Tym, co pobudza wyobraźnię, to zawarte w muchomorze toksyny, które mogą prowadzić do „odmiennych stanów świadomości”. Grzyb zawiera przede wszystkim kwas ibotenowy, który w organizmie ulega on dekarboksylacji do muscymolu – głównego związku odpowiedzialnego za działanie halucynogenne i psychoaktywne. Nie jest to oczywiście nowe odkrycie, a muchomor czerwony był używany od wieków przez człowieka – przede wszystkim jako narkotyk, ale nie tylko. 

• Najlepiej udokumentowane historyczne zastosowanie dotyczy rytuałów ludów syberyjskich. Grzyb był spożywany świeży, suszony nad ogniskiem lub parzony w naparze, aby wywołać stany ekstatyczne podczas ceremonii. Ze względu na to, że muscymol wydalany jest w dużej mierze z moczem w postaci niezmienionej, praktykowano „wtórną” konsumpcję moczu osoby, która wcześniej zjadła grzyby, co zmniejszało objawy somatyczne, a przedłużało efekty psychotropowe. 
• W Polsce grzyb ten jest szeroko dostępny w lasach iglastych, liściastych i mieszanych. Od średniowiecza powszechne było macerowanie kawałków kapelusza w mleku, a następnie ustawianie ich w domu jako pułapki na muchy – owady traciły zdolność latania i tonęły.
• W medycynie ludowej Rosji i Białorusi nalewki spirytusowe z muchomora stosowano zewnętrznie ze względu na potencjalne działanie przeciwbólowe przy neuralgiach, reumatyzmie i łagodzeniu bólu stawów, a wewnętrznie (w mikrodawkach) jako środek uspokajający lub nasenny. Praktyki te przetrwały lokalnie do dziś, mimo braku klinicznych dowodów skuteczności i istotnego ryzyka niewłaściwego dawkowania.

Inne muchomory – jadalne czy trujące grzyby?

Muchomory (Amanitas) to spora grupa grzybów obejmująca zarówno gatunki jadalne, jak i silnie trujące. W Polsce występuje kilkanaście gatunków, z czego muchomory jadalne (po obróbce termicznej) to muchomor czerwieniejący (Amanita rubescens) i muchomor twardawy (Amanita excelsa), a kiedyś także wymarły już u nas muchomor cesarski (Amanita caesarea).

Pośród gatunków, które (oprócz muchomora czerwonego) zdecydowanie nie nadają się do konsumpcji w żadnej postaci, wymienić należy:

• Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides) – uznawany jest za najbardziej trujący grzyb w Polsce i na świecie. Zawiera amatoksyny (amanityna alfa, beta i gamma), fallotoksyny i fallinolizyny, które już w niewielkich dawkach prowadzą do poważnego uszkodzenia wątroby i nerek, a także komórek innych narządów: trzustki, jąder, mięśnia sercowego i mózgu. Najsilniejsze z nich amatoksyny działają na poziomie DNA, hamują w komórkach narządów wewnętrznych syntezę białek i powodują ich śmierć, dodatkowo wiążą się we krwi z albuminą, co zwiększa ich toksyczność. Objawy zatrucia są zwykle opóźnione, pojawiają się po 6-12 godzinach i obejmują bóle brzucha, wymioty, biegunkę, a w cięższych przypadkach uszkodzenia wielonarządowe, śpiączkę i śmierć. Dawką śmiertelną jest już nawet 30-50 g tego grzyba.
• Muchomor jadowity (Amanita virosa) – rzadziej spotykany, ale równie niebezpieczny. Zawiera podobne toksyny co muchomor sromotnikowy. Objawy zatrucia pojawiają się po kilku godzinach i mogą prowadzić do śmierci. Grzyb bywa mylony z pieczarką, gdyż jest równie jak ona biały, z kulistym kapeluszem.
• Muchomor plamisty (Amanita pantherina) – zawiera toksyny podobne do związków w muchomorze czerwonym. Objawy zatrucia obejmują wymioty, biegunkę, halucynacje, drgawki i utratę przytomności. Występuje powszechnie w lasach liściastych, często bywa mylony z jadalnym muchomorem twardawym.

Może Cię również zainteresować: