Tomografia komputerowa jamy brzusznej – co to za badanie?
W tomografii komputerowej jamy brzusznej wykorzystuje się właściwości promieni rentgenowskich. Różnica między RTG jamy brzusznej a TK tego obszaru polega na tym, że w RTG wykonuje się tylko jedno zdjęcie, natomiast podczas tomografii komputerowej powstaje cała seria zdjęć. W trakcie wykonywania TK pacjent jest prześwietlany promieniami X z różnej strony i pod wieloma kątami, a specjalistyczne oprogramowanie nałoży na siebie otrzymane zdjęcia. W konsekwencji powstanie obraz dwu- a nawet trójwymiarowy.
TK jamy brzusznej daje bardzo dokładny obraz struktur znajdujących się między przeponą a kością biodrową. W trakcie jej wykonywania lekarz może dokładnie przyjrzeć się organom (trzustce, wątrobie, nerkom), kościom oraz naczyniom krwionośnym. Badanie jest stosunkowo krótkie (zazwyczaj trwa kilkanaście minut), bezbolesne i łatwe do wykonania (można je zrobić w większości szpitali i wielu przychodniach). W porównaniu do klasycznego rentgena w trakcie wykonywania tomografii komputerowej zostaje się poddanym znacznie wyższym dawkom promieni X. Na szczęście nowoczesne urządzenia wyposażone są w oprogramowania, które dobierają i monitorują odpowiednią dawkę tego promieniowania (oszacowaną przez lekarza radiologa), co zapobiega niepotrzebnemu napromieniowaniu.
TK jamy brzusznej może być wykonana albo klasycznie, albo z podaniem środka cieniującego (tzw. kontrastu). Zawiera on jony jodu lub baryt, dlatego do badania z jego wykorzystaniem trzebą się odpowiednio przygotować. Zaletą środka cieniującego jest to, że obraz uzyskany z jego wykorzystaniem jest dużo wyraźniejszy niż obraz pozyskany w klasycznej TK.
Gdy zajdzie taka potrzeba, lekarz może zlecić również bardziej szczegółowy rodzaj tomografii komputerowej jamy brzusznej, czyli:
- cholangiografię (bada drogi żółciowe),
- wenografię (skupia się na żyłach),
- tomografię angio jamy brzusznej (bada tętnice znajdujące się w jamie brzusznej).
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
TK jamy brzusznej z dużą dokładnością obrazuje takie struktury jak jelito cienkie i grube, nadnercza, nerki, trzustka, śledziona, żołądek i wątroba. W trakcie badania można wykryć zmiany zapalne i nowotworowe w obrębie tych narządów, ocenić ich rozległość i stopień zaawansowania.
Inne odchylenia od normy, które można wykryć dzięki TK jamy brzusznej, to:
- marskość wątroby,
- kamica dróg żółciowych,
- niedrożność, uchyłki, polipy lub perforacje przewodu pokarmowego,
- zapalenie wyrostka robaczkowego,
- uchyłki jelita grubego,
- choroba Leśniowskiego-Crohna,
- zapalenie pęcherzyka żółciowego,
- wrzody,
- stany zapalne w obrębie nerek i układu moczowego.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania
Gazy oraz resztki posiłku, które zalegają w jelitach, mogą skutecznie zakłócać obraz tomografii. Dlatego tak ważne jest przystąpienie do badania na czczo, zwłaszcza wtedy gdy pacjent diagnozuje się w kierunku chorób przewodu pokarmowego.
W trakcie badania trzeba pozostać przez dłuższy czas w jednej pozycji. Wszelki ruch może spowodować powstanie artefaktu – który utrudnia odczytanie obrazu i powoduje, że wynik może być niemiarodajny.
Tomografia komputerowa jamy brzusznej – wskazania do wykonania badania
Tomografię komputerową można wykonać w trybie planowanym lub pilnym, każdorazowo potrzebne jest skierowania od lekarza. Do najczęstszych powodów, dla których wykonuje się TK jamy brzusznej, należą:
- opór w jamie brzusznej wyczuwalny w czasie badania przedmiotowego,
- ból brzucha o nieznanej etiologii,
- niezamierzona utrata masy ciała,
- niewyjaśnione wymioty i biegunka,
- diagnoza w kierunku kamieni nerkowych (w czasie badania określa się ich wielkość i lokalizację),
- ocena lokalizacji niedrożności jelit,
- urazy jamy brzusznej,
- krwawienie z przewodu pokarmowego,
- stany zapalne np. trzustki, woreczka żółciowego.
TK jamy brzusznej powinno również się wykonać po operacji, kiedy należy ocenić, czy została wykonana prawidłowo, a proces zdrowienia jest zadowalający.
Tomografia komputerowa jamy brzusznej – przeciwwskazania
Bezwzględnym przeciwwskazaniem do wykonania tomografii komputerowej jamy brzusznej jest ciąża. Dawka promieniowania, jakiej zostaje się poddanym w trakcie badania, może spowodować poważne uszkodzenia u płodu (kobiety w okresie rozrodczym powinny wykonywać TK w 1. fazie cyklu menstruacyjnego). W sytuacjach, gdy życie ciężarnej jest zagrożone, lekarz może dopuścić wykonanie tomografii.
Do względnych przeciwwskazań wykonania TK jamy brzusznej należy klaustrofobia (urządzenie do badania ma postać dosyć ciasnej tuby). Małe dzieci oraz osoby starsze nie powinny wykonywać TK zbyt często, dlatego że są najbardziej podatni na szkodliwe działanie promieni X. Ponadto do badania z użyciem kontrastu nie powinny podchodzić osoby:
- uczulone na środek cieniujący,
- chorzy z niewydolnością nerek (środek cieniujący jest usuwany prze nerki),
- pacjenci z nadczynnością tarczycy (kontrast zawiera jony jodu).
Tomografia komputerowa jamy brzusznej – przygotowanie do badania
Jeżeli pacjent będzie wykonywał badanie planowe, powinien się do niego odpowiednio przygotować.
Odpowiednia dieta
Przynajmniej dwa dni wcześniej należy przejść na dietę lekkostrawną z ograniczeniem nabiału, owoców i warzyw. Ograniczenie to jest szczególnie ważne zwłaszcza wtedy, gdy obrazowane będzie jelito grube (nie mogą w nim zalegać resztki pokarmu). Czasami lekarz może zalecić nawet dietę płynną lub kleikową. Aby przyspieszyć oczyszczanie jelit, można otrzymać środki przeczyszczające lub przejść lewatywę.
Przygotowanie w dniu badania
Na przynajmniej 6 godzin przed badaniem trzeba zaprzestać przyjmowania pokarmów stałych. Wskazane jest, żeby wypić duże ilości wody niegazowanej, która wypełni pęcherz, żołądek oraz jelita. W ten sposób oddzielą się ich ściany, a obraz organów będzie wyraźniejszy. W przypadku badania z dożylnym podaniem kontrastu zostanie założony wenflon. Pacjent otrzyma również leki hamujące perystaltykę jelit oraz ograniczające ich ruchy robaczkowe.
Tomografia komputerowa jamy brzusznej – przebieg badania
Na badanie należy przyjść w ubraniach bez metalowych elementów oraz bez biżuterii. Bezpośrednio przed naświetlaniem zostanie pacjentowi podany kontrast (doodbytniczo, doustnie lub dożylnie), ewentualnie tomografia zostanie wykonana bez kontrastu.
W trakcie badania należy leżeć nieruchomo na specjalnym stole, a na wysokości jamy brzusznej zostają umieszczone pierścienie. Stół przesuwa się bardzo powoli, co kilkanaście centymetrów, a w międzyczasie powstaje cała seria zdjęć RTG. Badanie trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, czasami może być wykonywane w pełnym znieczuleniu.
Tomografia komputerowa jamy brzusznej – skutki uboczne i powikłania
Czasami po badaniu mogą pojawić się skutki uboczne związane z podaniem kontrastu takie jak zaczerwienienie w miejscu podania (wenflon), nudności, wymioty lub zawroty głowy. Zbyt częsta ekspozycja na promienie X może skutkować poważnymi powikłaniami – nawet rozwojem nowotworu.
Polecane artykuły:
