Fosfataza kwaśna (ACP) – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Fosfataza kwaśna (ACP) – co to za badanie?

Fosfataza kwaśna (ACP, z ang. acid phosphatase) jest jednym z enzymów produkowanych przez organizm. Jej nazwa pochodzi od faktu, że najlepiej działa w środowisku kwaśnym, czyli pH w zakresie od 3,4 do 6,2. Głównym miejscem jej produkcji są osteoklasty, czyli komórki kościogubne, gruczoł krokowy (prostata), a także trzustka, jelita, nerki, erytrocyty (czerwone krwinki) i trombocyty (płytki krwi). Fosfataza kwaśna zaliczana jest do enzymów klasy hydrolaz. Ich funkcją jest modyfikowanie struktur różnych białek, regulują procesy komórkowe i przekazywanie sygnałów między komórkami.

W diagnostyce oznaczenie stężenia fosfatazy kwaśnej (ACP ma zastosowanie) u osób z podejrzeniem chorób prostaty oraz tkanki kostnej.

Fosfataza kwaśna (ACP) – normy, interpretacja wyniku

Normy dla fosfatazy kwaśnej (ACP) dla osób dorosłych wynoszą od 0 do 10 U/l. Zawsze warto jednak zwracać uwagę na wartości referencyjne, ponieważ mogą występować nieznaczne różnice w zależności od placówki medycznej, w której wykonywane było badanie. Pamiętaj, aby nie interpretować wyniku samodzielnie. Oznaczenie fosfatazy kwaśnej (ACP) we krwi ma jedynie charakter pomocniczy i jest jednym z wielu badań wykorzystywanych do postawienia diagnozy. Interpretacji powinien dokonać wykwalifikowany lekarz, uwzględniając również wyniki innych badań, ogólny stan zdrowia, prezentowane objawy i pełną historię medyczną.

Fosfataza kwaśna (ACP) – potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Podwyższone stężenie fosfatazy kwaśnej (ACP) we krwi można zaobserwować w następujących sytuacjach:

• osteoporoza – choroba kości, której ryzyko zwiększa się w raz z wiekiem i u kobiet po menopauzie. Może powodować poważne złamania kości po nawet niewielkich upadkach,
• choroba Pageta – przewlekła choroba o nieznanej przyczynie, w przebiegu której dochodzi do zaburzenia równowagi między procesami budującymi, a niszczącymi tkankę kostną,
• nadczynność przytarczyc – przytarczyce są miejscem produkcji parathormonu, czyli hormonu wpływającego na stan i kondycję tkanki kostnej.
• trombopatie, czyli choroby przebiegające z nadmiernym rozpadem płytek krwi (trombocytów),
• choroby nowotworowe z przerzutami do kości,
• białaczka granulocytowa,
• zapalenie prostaty,
• rak prostaty – to jeden z najczęstszych nowotworów u mężczyzn. Gdy komórki nowotworowe przedostają się poza torebkę prostaty, komórki gruczołowe produkują do krwi kwaśna fosfatazę, co objawia się wzrostem jej stężenia we krwi widocznym w badaniu laboratoryjnym.

Niewielki wzrost stężenia fosfatazy kwaśnej (ACP) wrasta fizjologicznie po badaniu prostaty per rectum, masażu prostaty, cewnikowania pęcherza, problemów z zatrzymywaniem moczu. Również u dzieci w okresie intensywnego wzrostu można zaobserwować wzrost aktywności fosfatazy kwaśnej (ACP).

Fosfataza kwaśna (ACP) – czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Przed badaniem poinformuj lekarza o wszystkich rozpoznanych u Ciebie problemach zdrowotnych, objawach, przyjmowanych lekach i suplementach, ponieważ mogą one mieć wpływ na wynik, a tym samym interpretację badania. Dodatkowo, jeśli w Twoim przypadku wskazane będzie powtórzenie badania i wykonanie kilku oznaczeń stężenia fosfatazy kwaśnej (ACP) we krwi, postaraj się, aby każde badanie było wykonane mniej więcej o tej samej porze, ponieważ zmienność dobowa może mieć wpływ na wynik.

Fosfataza kwaśna (ACP) – wskazania do wykonania badania

Badanie fosfatazy kwaśnej (ACP) zaleca się pacjentom, u których występuje podejrzenie chorób kości lub prostaty. Objawy ze strony kości, które mogą stanowić wskazanie do oznaczenia stężenia ACP we krwi to m.in.:

• złamania lub inne uszkodzenia kości po niewielkich, niegroźnych urazach, które w prawidłowych warunkach nie powinny stanowić żadnego niebezpieczeństwa,
• trudności w gojeniu tkanki kostnej,
• deformacje stawów,
• bóle kości,
• sztywność kręgosłupa i innych stawów,
• bóle stawowe,
• wady postawy.

Natomiast objawy, które mogą kwalifikować pacjenta do badania fosfatazy kwaśnej w celu diagnostyki chorób prostaty to m.in.:

• zwiększona częstotliwość oddawania moczu,
• trudności, ból podczas oddawania moczu,
• problemy z rozpoczęciem oddawania moczu,
• obecność krwi w moczu lub nasieniu,
• przerywany strumień moczu.

Fosfataza kwaśna (ACP) – przeciwwskazania

Oznaczenie stężenia fosfatazy kwaśnej (ACP) we krwi wymaga jedynie pobrania niewielkiej próbki krwi. Dlatego nie ma przeciwwskazań do wykonania tego badania. Jeśli rozpoznano u Ciebie problemy z krzepliwością, źle znosisz pobrania krwi lub przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, poinformuj o tym lekarza kierującego Cię na badanie oraz personel medyczny. Czynniki te nie stanowią przeciwwskazań, jednak wskazane może być np. odstawienie leków na kilka dni przed badaniem.

Fosfataza kwaśna (ACP) – przygotowanie do badania

Do badania fosfatazy kwaśnej (ACP) we krwi nie musisz specjalnie się przygotowywać. Na badanie najlepiej zgłosić się w godzinach porannych między 7:00 a 10:00. Powinieneś być na czczo, czyli co najmniej 8 godzin od spożycia ostatniego posiłku. W praktyce kolację poprzedniego dnia zaleca się zjeść około godziny 18. Przed badaniem możesz wypić 1-2 szklanki wody. Zalecenia dotyczące odstawienia lub zmniejszenia leków (jeśli przyjmujesz je na stałe) przed badaniem przekaże Ci Twój lekarz.

Fosfataza kwaśna (ACP) – przebieg badania

Badanie fosfatazy kwaśnej (ACP) we krwi nie różni się niczym od badania krwi wykonywanego z innych przyczyn. Po zgłoszeniu się do gabinetu zabiegowego zostaniesz poproszony o zajęcie miejsca na fotelu lub leżance i odsłonięcie ramienia. Następnie pielęgniarka zdezynfekuje skórę i założy opaskę uciskową, aby uwidocznić żyły. Pobranie krwi jest bezbolesne i trwa kilka sekund. Możesz odczuwać jedynie niewielki dyskomfort w momencie wkłucia. Krew pobierana jest do probówki, a następnie przekazywana do laboratorium, dlatego wynik nie jest dostępny od ręki. Czas oczekiwania na wynik do zazwyczaj kilka dni roboczych.

Fosfataza kwaśna (ACP) – skutki uboczne i powikłania

Badanie fosfatazy kwaśnej (ACP) jest bezpieczne, bezinwazyjne i nie stwarza ryzyka powikłań dla zdrowia ani życia. Po badaniu mogą wystąpić skutki uboczne charakterystyczne dla pobrania krwi takie jak zasinienie czy krwiak, które ustępują w ciągu kilku dni.