Prostata – co to jest?
Prostata jest gruczołem położonym w miednicy mniejszej, poniżej pęcherza moczowego. Przez prostatę przebiega część cewki moczowej, produkowane są w niej plemniki (a dokładnie substancja, która odżywia plemniki). Prostata przylega do odbytnicy, dlatego jej badanie odbywa się najczęściej per rectum, czyli właśnie przez odbyt.
Najczęstszym schorzeniem prostaty jest jej łagodny przerost, obecny u 50 proc. mężczyzn powyżej 60. roku życia. Łagodny przerost stercza powoduje najczęściej problemy z oddawaniem moczu. Nowotwór złośliwy prostaty rozwija się dużo rzadziej.
Zdrowa prostata waży około 11 gramów i ma wielkość orzecha włoskiego. Po 45. roku życia może mieć wielkość mandarynki, a mężczyzna może zacząć odczuwać pierwsze problemy wynikające z rozrostu gruczołu krokowego.
Objawy przerostu prostaty:
- częstomocz,
- konieczność mikcji także w nocy,
- uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
- pieczenie podczas mikcji,
- słaby strumień moczu,
- zaburzenia seksualne,
- oddawanie małych ilości moczu.
Polecamy: Przerost prostaty – przyczyny i objawy. Leki na rozrost gruczołu krokowego
Rak prostaty – kto jest narażony?
Rak prostaty, tuż po raku płuca, jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u mężczyzn. Najczęściej do zachorowania dochodzi po 50. roku życia, ryzyko dodatkowo zwiększa obciążenie rodzinne (jeśli krewni pierwszego stopnia chorowali na raka prostaty). Wśród innych czynników, które zwiększają ryzyko zachorowania na raka prostaty znajdują się:
- otyłość,
- niewłaściwa dieta z dużą zawartością nasyconych kwasów tłuszczowych,
- niewielka podaż selenu w diecie,
- niedobory witamin E i D,
- wysokie stężenie testosteronu.
Prawdopodobieństwo zachorowania na raka prostaty rośnie wraz z wiekiem, za szczyt zachorowań uznaje się wiek między 65. a 70. rokiem życia, przy czym u większości seniorów choroba nie występuje w postaci objawowej.
Sprawdź: Badanie PET – co wykrywa, jak wygląda, jak się przygotować?
Rodzaje raka prostaty
95 proc. nowotworów złośliwych prostaty to gruczolakoraki, natomiast w pozostałych przypadkach są to mięsaki lub nowotwory z nabłonka przejściowego odcinka cewkowego stercza. Może rozwinąć się także niezłośliwy nowotwór, czyli gruczolak stercza.
Objawy raka prostaty
Objawy raka prostaty mogą nie dawać objawów bardzo długo. Jeśli objawy się pojawiają, to mają najczęściej związek z układem moczowym. Mogą pojawić się:
- ból przy mikcji,
- pieczenie w cewce moczowej,
- uczucie pełnego pęcherza pomimo wypróżnienia,
- częste oddawanie moczu (zwłaszcza wybudzanie się ze snu, aby oddać mocz),
- ból podczas wytrysku,
- problemy z erekcją.
Ponieważ rak prostaty najczęściej daje przerzuty do węzłów chłonnych, to w bardziej zaawansowanym stadium pojawiają się dolegliwości związane z przerzutami, czyli obrzęk kończyn dolnych, narządów płciowych, a także patologiczne złamania i bóle kostne w przypadku przerzutów do kości. Przerzuty raka prostaty w kościach zwykle występują w kręgosłupie, żebrach, kościach miednicy i czaszki oraz w nasadach kości długich – do objawów przerzutów zaliczane są silne bóle kostne.
Warto wiedzieć: Ból kości – możliwe przyczyny. Jak łagodzić bóle kości?
Jak wygląda diagnostyka raka prostaty?
W pierwszej kolejności, aby ocenić prostatę, stosuje się badanie palpacyjne – per rectum. Jest to badanie, które wykonuje urolog i każdy mężczyzna po 40. roku życia powinien się do niego udać, aby ocenił prostatę. Profilaktyka jest niezwykle ważna, pozwala wdrożyć leczenie odpowiednio szybko, co znacznie zwiększa szanse pacjenta na całkowite wyleczenie.
W celach diagnostycznych należy także wykonać pomiar stężenia PSA, czyli antygenu sterczowego. W naturalnych warunkach PSA jest wytwarzana przez komórki prostaty, jednak w sytuacji zaatakowania gruczołu przez nowotwór dochodzi do znacznego zwiększenia poziomu PSA. Należy jednak pamiętać, że PSA jest nieswoistym markerem, poziom antygenów wzrasta także przy stanie zapalnym prostaty lub pęcherza moczowego, przeroście prostaty, a nawet po ejakulacji. Stężenie PSA jest określane na podstawie próbki krwi. Przed badaniem zalecane jest unikanie współżycia.
Normy PSA
Za normę przyjęto następujące wartości PSA w zależności od wieku:
- 2,5 ng/ml do 49. roku życia,
- 3,7 ng/ml do 54. roku życia,
- 4,0 ng/ml do 59. roku życia,
- 5,4 ng/ml do 64. roku życia,
- 6,6 ng/ml do 74. roku życia.
Co więcej testy na PSA są dostępne w aptekach i każdy mężczyzna może je wykonać sam w domu. Należy pamiętać, że takie badanie na własną rękę nie zastąpi jednak wizyty u urologa i dokładnego zbadania.
Polecamy: Zapalenie prostaty – przyczyny, objawy i leczenie. Zapalenie prostaty a jej przerost
W przypadku wysokiego poziomu PSA zalecane jest wykonanie rezonansu magnetycznego, ultrasonografii przezbrzusznej oraz przeodbytniczej, a także biopsji przezkroczowej, która umożliwia badanie histopatologiczne pobranego wycinka tkanki i ostateczną diagnozę. Wynik biopsji określa typ nowotworu oraz stopień jego zezłośliwienia.
Czasami lekarz może zlecić wykonanie tomografii komputerowej innej okolicy – np. miednicy, RTG płuc lub scyntygrafię kości. Tego typu badania mają miejsce w przypadku, kiedy podejrzewane są przerzuty do innej okolicy.
Leczenie raka prostaty
Wybór najodpowiedniejszej metody leczenia dokonywany jest w oparciu o wyniki badań i stan kliniczny pacjenta, przy czym istotny jest stopień zaawansowania nowotworu. Metodami stosowanymi przy nowotworze prostaty są: leczenie chirurgiczne (wycięcie prostaty), radioterapia, chemioterapia oraz hormonoterapia.
W przypadku, kiedy rak gruczołu krokowego jest tzw. niskiego ryzyka, lekarz może zalecić obserwację, a leczenie zostaje podjęte, jeśli choroba postępuje. Z kolei leczenie chirurgiczne jest najczęściej stosowane u pacjentów z nowotworem prostaty ograniczonym tylko do prostaty.
Hormonoterapia w leczeniu raka gruczołu krokowego polega na eliminowaniu androgenów endogennych lub blokowaniu receptorów androgenowych w komórkach raka. Jest to leczenie stosowane u pacjentów, u których zabieg chirurgiczny nie może być zastosowany lub nie kwalifikują się do leczenia radykalnego. Hormonoterapia opóźnia postęp choroby oraz łagodzi jej objawy.
Możliwe powikłania po leczeniu raka prostaty
Najczęstszym powikłaniem po leczeniu chirurgicznym raka prostaty są zaburzenia wzwodu. Leczenie hormonalne może z kolei powodować zmniejszenie libido, problemy z erekcją lub inne dolegliwości.
Rak prostaty – rokowania
Rokowania w przypadku zachorowania na raka prostaty są dość dobre – odsetek pięcioletnich przeżyć pacjentów z rakiem prostaty wynosi w Polsce około 67%, a w krajach Unii Europejskiej 83%. Należy podkreślić, że rokowania zależą od wielu czynników, w tym od stopnia zaawansowania choroby oraz właściwie dobranej terapii. Przyjmuje się, że w zależności od stopnia zaawansowania:
- pacjenci z nowotworem ograniczonym do gruczołu krokowego mają lepsze rokowania,
- pacjenci z rakiem prostaty ograniczonym do miednicy mają lepsze rokowania,
- pacjenci z rakiem rozsianym – mają najgorsze rokowania.
Odsetek pięcioletnich przeżyć w przypadku osób zgłaszających się z miejscowym stadium nowotworu wynosi 100%, natomiast u osób z chorobą rozsianą około 30%.
Jak dbać o prostatę?
Najistotniejsza jest profilaktyka, czyli regularne badania w gabinecie urologa. Mężczyźni po 40. roku życia powinni zbadać swoją prostatę, a następnie postępować zgodnie z zaleceniami lekarza i zgłaszać się na dalsze kontrole. Prostata, jako gruczoł, nie wymaga wiele „troski” – wystarczy, że panowie będą odżywiać się zdrowo, zrezygnują z używek oraz zadbają o odpowiednią dawkę aktywności fizycznej. Najlepszą dietą, która jednocześnie dba o układ krwionośny, jest dieta śródziemnomorska, czyli ograniczająca tłuszcze pochodzenia zwierzęcego. Warto spożywać duże ilości warzyw i owoców oraz odpowiednio nawadniać organizm.
Zgodnie z zaleceniami opublikowanymi na łamach European Urology, w trosce o zdrową prostatę nie należy rezygnować z aktywności seksualnej. Długa przerwa między stosunkami seksualnymi sprawia, że nasienie zalega, obniża się libido i wydziela się mniej testosteronu. Dlatego mężczyźni, którzy nie mają możliwości regularnego uprawiania seksu, nie powinni stronić od masturbacji, nawet 21 razy w miesiącu.
Polecane artykuły:
