37. tydzień ciąży – rozwój dziecka i dolegliwości ciążowe. Czy to już poród terminowy?

37. tydzień ciąży – który to miesiąc i trymestr ciąży? 

37. tydzień ciąży to początek 9. miesiąca i zaawansowany etap III trymestru.

9. miesiąc ciąży trwa od 37. do 40. tygodnia, a III trymestr liczy się od 27. tygodnia aż do dnia porodu.  

37. tydzień ciąży – rozwój dziecka 

To ważny etap przebiegu ciąży – ukończony 37. tydzień będzie oznaczał ciążę donoszoną, a dziecko narodzone po ostatnim dniu 37. tygodnia ciąży nie będzie już wcześniakiem, lecz donoszonym noworodkiem. Maluszek jest już teraz niemal docelowej wielkości, ale w kolejnych tygodniach 9. miesiąca będzie jeszcze rosnąc i trochę przybierze na wadze. Nadal ważny dla niego jest każdy kolejny dzień w brzuchu mamy, gdyż aż do porodu będzie trwać rozwój jego układu nerwowego i immunologicznego oraz gromadzenie tkanki tłuszczowej podskórnej.  

• waga i długość – dziecko w 37. tygodniu ciąży waży od 2,8 do 3,1 kg, a długość jego ciałka wynosi około 48-51 cm. Są to jednak wartości uśrednione, zdarzają się dzieci mniejsze oraz znacznie większe, bo ważące na tym etapie ciąży nawet 3,5 kg.  
• układ oddechowy – płuca dziecka są już w pełni rozwinięte, co oznacza, że większość dzieci urodzonych w tym tygodniu ciąży potrafi oddychać samodzielnie. Ilość surfaktantu, który płuca intensywnie produkowały w poprzednich tygodniach, jest teraz wystarczająca, by umożliwić samodzielne oddychanie po porodzie. 
• tkanka tłuszczowa – proces gromadzenia tkanki tłuszczowej pod skórą trwa, a dziecko staje się coraz bardziej zaokrąglone, dzięki czemu łatwiejsze dla niego będzie regulowanie temperatury ciała po narodzinach. Druga, równie ważna korzyść z tłuszczyku podskórnego, to zapasy energii na pierwsze dni poza organizmem mamy.   
• układ nerwowy i zmysły – mózg dziecka wciąż się rozwija i nadal będzie rozwijał się po narodzinach. Reakcje na bodźce, takie jak światło, dźwięk i dotyk, stają się teraz coraz bardziej wyraźne – w porównaniu do 36. tygodnia, dziecko jeszcze lepiej rozpoznaje znane sobie głosy i energicznie na nie reaguje, a jego ruchy są coraz bardziej skoordynowane.   
• układ kostny – kości czaszki nie są jeszcze całkowicie zrośnięte, dzięki czemu możliwe jest lekkie nakładanie się ich na siebie podczas porodu, co jest niezbędne dla bezpiecznego przejścia główki przez wąski kanał rodny. Ta elastyczność to naturalny mechanizm ochronny, który ułatwia poród, ale też minimalizuje ryzyko urazów zarówno u matki, jak i u dziecka. Po narodzinach dziecka ciemiączka, czyli miękkie, niezrośnięte części czaszki, pozostaną przez jakiś czas otwarte, umożliwiając dalszy rozwój mózgu i wzrost głowy dziecka. Proces pełnego zrośnięcia kości czaszki trwa zazwyczaj kilkanaście miesięcy.    
• układ odpornościowy – w 37. tygodniu ciąży dziecko kontynuuje pozyskiwanie przeciwciał od matki przez łożysko, co zapewni mu podstawową ochronę przed infekcjami po porodzie. Po narodzinach ważną rolę w budowaniu odporności noworodka będzie odgrywać siara, czyli pierwsze mleko matki. Siara jest bogata w przeciwciała, zwłaszcza immunoglobuliny A (IgA), które zapewniają dodatkową ochronę w obrębie błon śluzowych, czyli głównie w układzie pokarmowym i oddechowym.  
• układ wydalniczy – nerki dziecka są już w pełni rozwinięte i pracują przetwarzając płyn owodniowy, który dziecko połyka, a następnie wydala do niego mocz. Po urodzeniu układ wydalniczy zacznie pracować na pełnych obrotach, a dziecko początkowo zacznie produkować smółkę, czyli gęstą, czarno-zieloną substancję, na którą składa się wiele różnych elementów połykanych przez dziecko w okresie prenatalnym, w tym złuszczone komórki nabłonka, płyn owodniowy, lanugo (meszek pokrywający ciałko płodu na wcześniejszym etapie ciąży), żółć czy śluz.  
• ruchy dziecka – w 37. tygodniu ciąży dziecko jest już dość duże, więc swobodne poruszanie się w macicy staje się dla niego niemożliwe. Mama może teraz zauważyć, że ruchy maluszka są bardziej ograniczone, ale za to mocniejsze, gdyż dziecko z każdym dniem staje się coraz silniejsze.  

Dolegliwości ciążowe w 37. tygodniu ciąży 

37. tydzień ciąży, rozpoczynający 9. miesiąc ciąży, to dla mamy często czas nasilonych dolegliwości wynikających zarówno z zaawansowanego rozwoju dziecka i bardzo dużego już brzuszka ciążowego, jak i przygotowań organizmu do porodu.

Czytaj także: Ćwiczenia w ciąży – bezpieczny przewodnik po aktywności fizycznej dla przyszłych mam

Każda przyszła mama w 37. tygodniu prawdopodobnie mierzy się z następującymi niedogodnościami: 

Bóle pleców i bioder

Dziecko przybiera na wadze, brzuch rośnie i zmienia się środek ciężkości ciała mamy, pojawiają się więc bóle pleców i bioder. Przyczyną bólu może być również rozluźnienie więzadeł miednicy pod wpływem hormonu relaksyny, której zadaniem jest przygotowywanie organizmu mamy do porodu.  

Jak sobie pomóc?  

• stosuj ciepłe okłady na dolną część pleców, aby złagodzić napięcie mięśni, 
• wykonuj ćwiczenia wzmacniające mięśnie pleców i miednicy, takie jak delikatne rozciąganie lub joga prenatalna,  
• staraj się unikać długotrwałego stania lub siedzenia w jednej pozycji, zmieniaj pozycję ciała.  

Czytaj więcej: Ból pleców w ciąży – skąd się bierze, jak poradzić sobie z nim bez leków

Skurcze przepowiadające (Braxtona-Hicksa)

Te nieregularne, bezbolesne skurcze to sposób, w jaki macica przygotowuje się do prawdziwych skurczów porodowych. Choć nie oznaczają rozpoczęcia porodu, mogą być niekomfortowe i stresować ciężarną. Skurcze są potrzebne i nie da się ich uniknąć, ale jeśli są źródłem dyskomfortu można próbować je złagodzić.  

Jak sobie pomóc?  

• pij dużo wody, aby uniknąć odwodnienia, które może nasilać skurcze,  
• zmieniaj pozycję ciała – czasem wystarczy przejść się po pokoju lub położyć się na boku, aby złagodzić siłę skurczu, 
• odpoczywaj, krótka drzemka lub sesja głębokich oddechów zmniejszą dyskomfort i pomogą się zrelaksować.  

Czytaj także: Ból brzucha w ciąży – przyczyny. Co oznacza rwący i kłujący ból podbrzusza w ciąży?

Zgaga i niestrawność

W 37. tygodniu ciąży znacznie już powiększona macica powoduje ucisk na żołądek, co może prowadzić do zgagi, refluksu i uczucia niestrawności. 

Jak sobie pomóc?  

• jedz mniejsze, lekkie posiłki kilka razy dziennie, aby uniknąć przeciążenia układu pokarmowego,  
• unikaj jedzenia tuż przed snem i staraj się spać z lekko uniesioną górną częścią ciała.
• pij napary ziołowe, takie jak rumianek lub imbir, które mogą łagodzić dolegliwości żołądkowe (po konsultacji z lekarzem).  

Obrzęki stóp i kostek

Zatrzymywanie wody w organizmie, typowe dla ostatniego trymestru ciąży, często prowadzi do obrzęków, zwłaszcza w obrębie stóp i kostek.  

Jak sobie pomóc?  

• unikaj długiego stania, a w czasie odpoczynku staraj się unosić nogi do góry, by poprawić krążenie, 
• noś wygodne buty, które nie uciskają stóp i kostek, 
• zwiększ spożycie białka i ogranicz sól w diecie, aby zmniejszyć zatrzymywanie wody.  

Częstsze oddawanie moczu

Powiększona macica wywiera już bardzo silny nacisk na pęcherz moczowy, co może prowadzić do konieczności częstszego korzystania z toalety, również nocą.  

Jak sobie pomóc?  

• staraj się unikać przyjmowania dużych ilości płynów tuż przed snem,  
• pochyl się lekko do przodu podczas korzystania z toalety, by pęcherz został całkowicie opróżniony.

Bezsenność lub inne problemy ze snem

Gdy brzuszek jest już naprawdę duży, a do tego pojawia się częsta potrzeba nocnych wizyt w łazience oraz silny ból w odcinku lędźwiowym, spokojny sen bywa dużym wyzwaniem.   

Jak sobie pomóc?  

• wykorzystaj poduszki ciążowe, aby znaleźć wygodną pozycję do spania. Niektórym mamom pomaga leżenie na lewym boku z poduszką ułożoną między nogami,   
• unikaj kofeiny i ciężkostrawnych posiłków wieczorami i tuż przed snem.

Czytaj także: Bezsenność w ciąży – przyczyny. Jak radzić sobie z bezsennością w czasie ciąży?

Zaparcia

Zmniejszona aktywność jelit, typowa dla końcowego okresu ciąży i spowodowana działaniem hormonów ciążowych i naciskiem macicy na jelita, może prowadzić do nieprzyjemnych, czasem bolesnych zaparć, a pośrednio również na pojawienie się hemoroidów.  

Jak sobie pomóc? 

• zadbaj o obecność błonnika w diecie, najlepiej w postaci świeżych warzyw i owoców oraz pełnoziarnistych produktów,  
• pij dużo wody, aby wspomóc perystaltykę jelit,
• bądź aktywna, chodź na spacery, pływaj, wykonuj łatwe ćwiczenia gimnastyczne dla ciężarnych.  

Rozstępy w 9. miesiącu ciąży – czy zawsze się pojawiają? 

Niemal każda przyszła mama chciałaby uniknąć rozstępów na skórze piersi, brzucha, bioder, ud i pośladków. Z ich obecnością musi pogodzić się aż do 90% ciężarnych, a na proces ich powstawania wpływa kilka czynników:  

• geny – predyspozycje do rozstępów mogą być dziedziczne. Jeśli Twoja mama lub babcia miały rozstępy w czasie ciąży, z dużym prawdopodobieństwem Tobie również nie uda się ich uniknąć, 
• elastyczność skóry – kobiety o bardziej elastycznej skórze mają większe szanse uniknięcia rozstępów. Elastyczność skóry zależy od poziomu kolagenu i elastyny w tkankach skórnych, a więc między innymi od wieku przyszłej mamy,  
• szybkość przyrostu masy ciała – szybkie przybranie na wadze w czasie ciąży może zwiększać ryzyko rozstępów, ponieważ skóra zmuszona jest wówczas do znacznego naciągnięcia się w ciągu zaledwie kilku tygodni. Rozstępy mogą pojawić się dopiero pod koniec trzeciego trymestru, gdy piersi lub brzuch w krótkim czasie znacząco zwiększają swoje rozmiary,   
• pielęgnacja skóry – regularne nawilżanie i stosowanie preparatów wzmacniających elastyczność skóry mogą pomóc zmniejszyć ryzyko pojawienia się rozstępów, ale nie zagwarantują ich całkowitego uniknięcia. Im wcześniej przyszła mama zacznie dbać o skórę na brzuchu, piersiach czy udach, tym większe są szanse, że rozstępy nie pojawią się lub będą mało widoczne.  

Sprawdź: Kosmetyki przeciw rozstępom, krem i balsamy na rozstępy w ciąży

Poród w 37. tygodniu – czy to już poród terminowy?  

Ciąża fizjologiczna książkowo powinna trwać 40. tygodni, a ciąża donoszona – zgodnie z definicją – trwa 37 tygodni. Poród w trakcie 37. tygodnia wciąż więc jeszcze uznawany jest za poród przedwczesny, a ciąża donoszona rozpoczyna się w momencie zakończenia 37. tygodnia (tzw. 37+0). 37 tydzień ciąży ten jest więc okresem granicznym. Mimo że większość dzieci urodzonych w 37. tygodniu jest bezpieczna, oddycha samodzielnie i nie wymaga interwencji medycznych, u niektórych mogą pojawić się pewne problemy jako powikłania przedwczesnego porodu: 

• problemy z oddychaniem – chociaż płuca są już zwykle gotowe do samodzielnego funkcjonowania, niektóre dzieci mogą nadal mieć trudności z oddychaniem i wymagają krótkotrwałego wsparcia tlenowego, 
• niedojrzały układ odpornościowy – dzieci urodzone przed końcem 37. tygodnia ciąży mogą mieć nieco słabszy układ odpornościowy, a przez to zwiększone ryzyko infekcji, zwłaszcza jeśli z jakiegoś powodu niemożliwe jest karmienie ich piersią (najważniejsze są pierwsze dni, gdy mleko mamy to tzw. siara), 
• żółtaczka noworodkowa – u wcześniaków, również tych urodzonych w 37. tygodniu, może wystąpić żółtaczka, ponieważ wątroba może nie być jeszcze w pełni gotowa do przetwarzania bilirubiny. 

Lekarze monitorują funkcje oddechowe maluszka, kontrolują wagę, temperaturę ciała i poziom bilirubiny. Karmienie piersią jest w przypadku wcześniaków szczególnie zalecane, ponieważ siara, a później mleko mamy dostarczają dziecku niezbędnych składników odżywczych i ważnych przeciwciał.   

Czytaj także: Karmienie niemowlęcia piersią i mieszane

KTG i inne badania przed porodem 

W ostatnich tygodniach przed porodem przyszła mama może być poddawana różnym badaniom, których celem jest monitorowanie dobrostanu płodu oraz gotowości organizmu matki do porodu. Jednym z najważniejszych badań jest kardiotokografia (KTG) pozwalająca sprawdzać, jak dziecko reaguje na skurcze i czy jego serce bije prawidłowo: 

• Jak przebiega badanie KTG? – podczas badania na brzuchu mamy umieszcza się dwa czujniki: jeden monitoruje tętno dziecka, a drugi rejestruje skurcze macicy. Wyniki są zapisywane na wykresie, co umożliwia lekarzowi analizę tętna dziecka w odpowiedzi na skurcze. 
• Kiedy wykonuje się badanie KTG? – badanie zazwyczaj wykonywane jest w ostatnich tygodniach ciąży (od 36. tygodnia), szczególnie, gdy istnieje ryzyko powikłań, takich jak cukrzyca ciążowa, stan przedrzucawkowy czy nadciśnienie. Podczas porodu badanie jest wykonywane częściej, aby monitorować reakcję dziecka na skurcze. Obowiązkowo, według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, KTG przeprowadza się po 40. tygodniu ciąży i powtarza, jeśli jest taka potrzeba. 
• Co może wykryć badanie KTG? – pozwala zidentyfikować ewentualne niedotlenienie płodu oraz monitorować jego tętno. W przypadku nieprawidłowości lekarz może podjąć decyzję o przyspieszeniu porodu lub wykonaniu cesarskiego cięcia, aby zapewnić dziecku bezpieczeństwo. 

Dodatkowo krótko przed porodem możliwe jest wykonanie badania USG, które pomoże ocenić pozycję dziecka, szacowaną wagę, ilość płynu owodniowego i stan łożyska. W przypadku zbyt małej ilości płynu owodniowego lub problemów z łożyskiem, lekarz może zadecydować o wcześniejszym rozwiązaniu ciąży.

Połączeniem badań KTG i USG jest tzw. test Manninga, czyli profil biofizyczny płodu (PBF). Badanie pozwala ocenia pięć parametrów:  

• tętno płodu (za pomocą KTG), 
• ruchy ciała płodu, 
• napięcie mięśniowe płodu, 
• ruchy oddechowe płodu, 
• ilość płynu owodniowego (za pomocą USG).  

Każdy z tych parametrów oceniany jest w skali punktowej, a wyniki pozwalają ocenić ogólny stan zdrowia dziecka.  

Ponadto lekarz w ostatnich tygodniach ciąży zwykle przeprowadza badania szyjki macicy, aby ocenić jej stan i gotowość do porodu, a także badanie ogólnego zdrowia matki (morfologia, ciśnienie tętnicze krwi, mocz) oraz badania czynników infekcyjnych (GBS, HIV, WR, HBs). Wyniki tych badań należy dołączyć do dokumentacji medycznej wymaganej przy przyjęciu na oddziale położniczym.  

Sprawdź: Pakiet badań CIĄŻA w Świecie Zdrowia